I PKN 832/00

Wyrok z dnia 5 lutego 2002 r.

I PKN 832/00

Organem uprawnionym do wypowiedzenia umowy o pracę kierownikowi

wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej jest marszałek woje-

wództwa (art. 4 pkt 4 i art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracowni-

kach samorządowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm. w

związku z art. 31

§ 1 k.p.), a nie zarząd województwa (art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy

z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 142, poz. 1590).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2002 r. sprawy z powództwa

Bogumiła G. przeciwko Samorządowi Województwa P. w R. o odszkodowanie, na

skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Rzeszowie-Ośrodek Zamiejscowy w Przemyślu z dnia 26 maja 2000

r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie-Ośrodkowi Zamiejscowemu w

Przemyślu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Przemyślu wyrokiem z dnia 10 lutego 2000 r. [...]

oddalił powództwo Bogumiła G. przeciwko Samorządowi Województwa P. w R. i Wo-

jewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w likwidacji w P. o odszkodowanie za wadliwe prawnie

wypowiedzenie umowy o pracę.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód od 14 kwietnia 1997 r. został zatrudniony jako

dyrektor Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w P., na podstawie umowy o pracę na czas

2

nie określony. Umowę tę podpisał z nim Wojewoda P. Z dniem 1 stycznia 1999 r., na

skutek reformy administracji publicznej, powód stał się pracownikiem wojewódzkiej

samorządowej jednostki organizacyjnej. W związku z przewidywaną likwidacją tej

jednostki w dniu 28 czerwca 1999 r. Zarząd Województwa P. w R. podjął uchwałę o

rozwiązaniu stosunku pracy z powodem z zachowaniem jednomiesięcznego okresu

wypowiedzenia, liczonego od dnia 1 lipca 1999 r. W uchwale tej zawarto stosowne

pouczenie, co do sposobu i terminu odwołania się do Sądu Pracy. Uchwałę "zawie-

rającą de facto" wypowiedzenie umowy o pracę doręczono powodowi dopiero w dniu

20 lipca 1999 r. i dlatego rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło 31 sierpnia 1999 r. W

dniu 31 grudnia 1999 r. zakończono proces likwidacji Wojewódzkiej Dyrekcji Inwesty-

cji w P.

Sąd Rejonowy uznał za bezzasadne żądanie zasądzenia odszkodowania w

aspekcie zarzutu rozwiązania umowy o pracę przez nieuprawniony organ. Według

art. 3 k.p. pracodawcą powoda w okresie od 16 kwietnia 1997 r. do 31 sierpnia 1999

r. była Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji w P. Poprzednio uprawnienia do powoływa-

nia i odwoływania kierownika tej Dyrekcji oraz dokonywania wszelkich czynności w

imieniu pracodawcy z zakresu prawa pracy, należały do Wojewody P. Z dniem 1

stycznia 1999 r. na mocy art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samo-

rządzie województwa (Dz.U. Nr 91, poz. 576 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 142, poz. 1590) kompetencje te przejął Zarząd Województwa P. Od po-

czątku 1999 r. Samorząd Województwa P. przejął bowiem prawa i obowiązki dotych-

czasowego organu założycielskiego wobec Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w P. na

podstawie art. 174 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw okre-

ślających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą

ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) w związku z rozporządzeniem

Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 listopada 1998 r. w sprawie określenia wykazu

instytucji i jednostek organizacyjnych podległych lub podporządkowanych właściwym

ministrom i centralnym organom administracji rządowej, wojewodom i innym tereno-

wym organom administracji rządowej albo przez nich nadzorowanych, przekazywa-

nych określonym jednostkom samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 147, poz. 965 ze

zm.). Sąd Rejonowy przyjął, że na podstawie powołanych aktów prawnych, bezza-

sadne jest twierdzenie powoda, iż organem wyłącznie właściwym do rozwiązania z

nim umowy o pracę jest Marszałek Województwa P. Do podjęcia czynności prawnych

z zakresu prawa pracy przez Marszałka Województwa wobec kierowników jednostek

3

organizacyjnych, potrzebna jest uprzednia uchwała zarządu województwa w sprawie

powołania lub odwołania kierownika jednostki. W tej sytuacji podjęcie uchwały przez

Zarząd Województwa P. o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę nie stanowi naru-

szenia powołanych przepisów. Sąd nie uwzględnił też zarzutu powoda w zakresie

ustalenia, że z uwagi na staż pracy przysługuje mu trzymiesięczny okres wypowie-

dzenia. Sąd uznał, że okresu pracy u poprzedniego pracodawcy, tj. Wojewody P. -

Urzędu Wojewódzkiego w P., nie można utożsamiać z zatrudnieniem w Wojewódz-

kiej Dyrekcji Inwestycji w P. Okres zatrudnienia u ostatniego pracodawcy wynosił

mniej niż 3 lata, stąd zgodnie z art. 36 § 1 pkt 2 i 3 k.p. okres wypowiedzenia wynosił

1 miesiąc.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu wyrokiem

z dnia 26 maja 2000 r. [...] oddalił apelację powoda. Przedmiotem apelacji była jedy-

nie kwestia, który podmiot był właściwy do rozwiązania stosunku pracy z powodem.

Powód nie kwestionował już zastosowania jednomiesięcznego okresu wypowiedze-

nia umowy o pracę, jak też oddalenia powództwa w stosunku do Wojewódzkiej Dy-

rekcji Inwestycji w P. Sąd Okręgowy podzielił argumentację Sądu Rejonowego, że w

dacie rozwiązania stosunku pracy z powodem, a wcześniej wypowiedzenia mu

umowy o pracę, jego pracodawcą była zgodnie z art. 3 k.p. Wojewódzka Dyrekcja

Inwestycji w P. w likwidacji. Była ona jednostką organizacyjną zdolną do samodziel-

nego zatrudniania pracowników. W art. 31

k.p. rozstrzygnięto kwestię reprezentacji

pracodawcy w sprawach z zakresu prawa pracy. O tym, kto dokonuje takich czynno-

ści decydują przepisy prawa powszechnie obowiązującego albo wewnętrzne akty

ustrojowe (statut, umowa). Podmiot reprezentujący pracodawcę w sprawach z zakre-

su prawa pracy dokonuje czynności dotyczących indywidualnych stosunków pracy. Z

dniem 1 stycznia 1999 r. w związku z reformą administracji publicznej doszło do

zmiany kompetencji wielu organów. Samorząd Województwa P. przejął prawa i obo-

wiązki Wojewody P. w stosunku do Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w P. Organami

samorządu województwa są sejmik województwa i zarząd województwa (art. 15

ustawy o samorządzie województwa). Zdaniem Sądu Okręgowego, do zarządu wo-

jewództwa należy wykonywanie zadań samorządu, nie zastrzeżonych na rzecz sej-

miku województwa i wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych. W

szczególności do zadań zarządu należy kierowanie, koordynowanie i kontrolowanie

działalności wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym powo-

ływanie i odwoływanie ich kierowników (art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie

4

województwa). Zatem do kompetencji zarządu województwa zastrzeżono nawiązy-

wanie i rozwiązywanie stosunków pracy z kierownikami określonych jednostek orga-

nizacyjnych. W art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorzą-

dowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.) stwierdzono, że czynności w sprawach z za-

kresu prawa pracy za podmioty zwane pracodawcami samorządowymi dokonają

wskazane organy. W urzędzie jednostki samorządu terytorialnego czynności tych

dokonuje przewodniczący zarządu tej jednostki wobec pozostałych pracowników

urzędu oraz wobec kierowników samorządowych jednostek organizacyjnych będą-

cych samodzielnymi pracodawcami samorządowymi. Opierając się tylko na tym

przepisie należałoby przyjąć, iż marszałek województwa, jako przewodniczący za-

rządu województwa, jest kompetentny do wykonywania czynności pracodawcy wo-

bec kierowników jednostek organizacyjnych. Sąd Okręgowy przyjął jednak, że wobec

rozbieżności w dwóch aktach prawnych równej rangi, pierwszeństwo należy dać

ustawie ustrojowej, którą jest ustawa o samorządzie województwa. Skoro więc w

przepisie tej ustawy postanowiono, iż to zarząd województwa powołuje i odwołuje

kierowników wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, to uchwała

tego organu jest wystarczająca do rozwiązania stosunku pracy. Dodatkowym pro-

blemem było, że powód pracował na podstawie umowy o pracę, a nie powołania.

Strona pozwana jednak prawidłowo rozwiązała umowę o pracę przez wypowiedze-

nie. Zarząd województwa jako organ wykonawczy, "z marszałkiem województwa na

czele", władny był według Sądu drugiej instancji, do takiego działania na podstawie

art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa. Inne rozumowanie prowa-

dziłoby do sytuacji, w której trudno byłoby ustalić organ właściwy do dokonania tej

czynności. Kolejnym argumentem za przyjęciem właściwości zarządu województwa

jest Statut Województwa P., z którego wynika, że kierownicy wojewódzkich samorzą-

dowych jednostek organizacyjnych są zatrudniani przez zarząd województwa.

Kasację od tego wyroku wniósł powód, który zarzucił naruszenie art. 41 ust. 1

pkt 6 i art. 43 ust. 3 ustawy o samorządzie województwa oraz art. 4 pkt 4 ustawy o

pracownikach samorządowych. Zdaniem powoda, do złożenia oświadczenia woli o

wypowiedzeniu umowy o pracę w imieniu samorządu Województwa P. uprawniony

był Marszałek Województwa. Gdyby ustawodawca zamierzał przyznać zarządowi

województwa prawo do składania oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunków pracy,

niezależnie od formy, w jakiej zatrudnienie nastąpiło, użyłby sformułowania "zatrud-

nianie i zwalnianie". Wypowiedzenie zostało więc dokonane przez niewłaściwy or-

5

gan, gdyż marszałek województwa nie uczestniczył w podjęciu uchwały o odwołaniu

powoda. Uchwała zarządu nie może zastąpić oświadczenia woli pracodawcy, a w

tym przypadku stanowiła jedynie umocowanie dla marszałka, z którego nie skorzy-

stał.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota występującego w sprawie problemu sprowadza się do określenia sto-

sunku, jaki zachodzi między art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa

a art. 4 pkt 4 ustawy o pracownikach samorządowych. Sąd drugiej instancji przypisał

pierwszeństwo regulacji art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa,

gdyż uznał, że jest to przepis ustawy ustrojowej oraz że dotyczy on określenia pod-

miotu uprawnionego do czynności z zakresu stosunków pracy w rozumieniu art. 31

§

1 k.p. Oba te poglądy są niesłuszne. Pojęcie ustaw ustrojowych, jakkolwiek używane

w języku prawniczym, nie ma oparcia konstytucyjnego. System źródeł prawa nie wy-

różnia bowiem tego rodzaju ustaw (por. art. 87 Konstytucji). Przepisy wszystkich

ustaw mają więc równą moc, a ewentualne sprzeczności między nimi należy usuwać

w drodze ogólnych zasad wykładni. Gdyby już koniecznie chcieć przypisać jednej z

tych ustaw charakter ustrojowy, to raczej należałoby go odnieść do ustawy o pracow-

nikach samorządowych, gdyż ta ustawa dotyczy stosunków pracy w jednostkach sa-

morządowych, można więc ją nazwać ustawą ustrojową w tym zakresie. Uznanie, że

art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa dotyczy dokonywania czyn-

ności z zakresu prawa pracy, prowadziłoby także do uznania pierwszeństwa art. 4 pkt

4 ustawy o pracownikach samorządowych jako przepisu szczególnego, regulującego

wprost uprawnienie do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy względem

pracowników samorządowych. Istotniejsze znaczenie ma jednak błąd Sądu drugiej

instancji w ocenie, że art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa w

ogóle dotyczy czynności z zakresu prawa pracy. Przepis ten stanowi, że do zadań

zarządu województwa należy kierowanie, koordynowanie i kontrolowanie działalności

wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym powoływanie i od-

woływanie ich kierowników. Rodzi to skojarzenie z nawiązywaniem stosunków pracy

na podstawie powołania. Analiza przepisów prowadzi jednak do wniosku, że jest to

tylko przypadkowa zbieżność (por. uzasadnienie wyroku z dnia 19 stycznia 2000 r., I

PKN 480/99, OSNAPiUS 2001 r. nr 10, poz. 349). Stosunek pracy z kierownikami

6

wojewódzkich jednostek samorządowych nie może bowiem powstać na podstawie

powołania, gdyż krąg osób zatrudnianych na tej podstawie jest określony w art. 2 pkt

3 ustawy o pracownikach samorządowych. Nie można też uznać, aby w rozumieniu

art. 68 § 1 k.p. przepisem odrębnym (pozwalającym na nawiązanie stosunku pracy

na podstawie powołania) był art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa.

Dotyczy on bowiem wykonywania przez zarząd województwa zadań należących do

samorządu województwa, w tym w szczególności zadań w zakresie kierowania, ko-

ordynowania i kontrolowania działalności wojewódzkich samorządowych jednostek

organizacyjnych. Przedmiotem jego regulacji w ogóle więc nie jest dokonywanie

czynności z zakresu prawa pracy, choć oczywiście wykonywanie zadań samorządo-

wych może prowadzić do ich podejmowania. O tym, że art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o

samorządzie województwa nie jest przepisem odrębnym w rozumieniu art. 68 § 1

k.p., pozwalającym na nawiązanie stosunku pracy na podstawie powołania, była też

przekonana strona pozwana, skoro zawarła z powodem umowę o pracę. Stąd też

powstał problem, który Sąd drugiej instancji dostrzegł, a mianowicie, jak rozumieć

kompetencję zarządu do odwołania powoda, w sytuacji gdy był on zatrudniony na

podstawie umowy o pracę. Sąd w istocie tego problemu nie rozwiązał, a jedynie

podtrzymał pogląd o pierwszeństwie art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie woje-

wództwa, gdyż inaczej "trudno byłoby ustalić organ właściwy do dokonania tej czyn-

ności" (wypowiedzenia umowy o pracę). Tymczasem wątpliwość ta może być bardzo

łatwo usunięta, jeżeli odrzucimy wykładnię, że art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorzą-

dzie województwa dotyczy czynności z zakresu prawa pracy. Wówczas kompetencja

do rozwiązania umowy o pracę z powodem jest jednoznacznie określona w art. 4 pkt

4 ustawy o pracownikach samorządowych. Organem uprawnionym do jej dokonania

jest według tego przepisu w związku z art. 31

§ 1 k.p. marszałek województwa, co

jest potwierdzone w art. 43 ust. 3 ustawy o samorządzie województwa, według które-

go marszałek jest kierownikiem urzędu marszałkowskiego, zwierzchnikiem służbo-

wym pracowników tego urzędu i kierowników wojewódzkich samorządowych jedno-

stek organizacyjnych.

Analiza przepisów prowadzi więc do wniosku, że powoływanie i odwoływanie

kierowników wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, o którym

stanowi art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa, to czynności w za-

kresie zadań samorządu, polegające na kierowaniu, koordynowaniu i kontrolowaniu

ich działalności, a nie czynności z zakresu prawa pracy. Należy bowiem zważyć, że

7

kierownik wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej pozostaje w podwój-

nym (co najmniej) układzie stosunków prawnych. Z jednej strony wykonuje zadania

samorządu (układ ustrojowy, w pewnym zakresie administracyjny), a z drugiej strony

jest pracownikiem odpowiedniego pracodawcy samorządowego. Oczywiście, te sto-

sunki prawne wzajemnie na siebie oddziałują, ale nie oznacza to, że czynność

prawna w zakresie stosunków samorządowych wywołuje automatycznie skutki

prawne w sferze stosunku pracy. Odwołanie kierownika wojewódzkiej samorządowej

jednostki organizacyjnej przez zarząd województwa (czynność w zakresie zadań sa-

morządowych) jest podstawą dokonania czynności w ramach stosunku pracy (np.

uzasadnia wypowiedzenie umowy o pracę), ale nie jest z nią równoznaczna. Inaczej

mówiąc, po odwołaniu kierownika przez zarząd województwa powinna być dokonana

czynność w sferze stosunku pracy polegająca na jego rozwiązaniu. Tę czynność po-

winien wykonać pracodawca, ściślej mówiąc podmiot uprawniony do działania w jego

imieniu. Podmiotem tym w analizowanym przypadku jest marszałek województwa.

Jest to sytuacja podobna do stosunków pracy w zarządach spółek kapitałowych i

utrwalone orzecznictwo w tym zakresie można odnieść do stanu faktycznego sprawy

(por. np. wyrok SA w Gdańsku z dnia 29 lipca 1991 r., III APr 79/91, OSP 1993 r. z. 1,

poz. 15 z glosą J. Brola i glosą W. Muszalskiego; uchwała z dnia 4 października 1994

r., I PZP 42/94, OSNAPiUS 1994 r. nr 11, poz. 174; OSP 1995 r. z. 10, poz. 213 z

glosą A. Nowaka; wyrok z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 171/99, OSNAPiUS 2000 r. nr

21, poz. 785; wyrok z dnia 14 lipca 1994 r., I PRN 26/94, OSNAPiUS 1994 r. nr 9,

poz. 147; wyrok z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 63/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 14, poz.

462).

Pewien problem mógłby powstać w sprawie, gdyby rozważać, czy marszałek

województwa nie dokonał jednak względem powoda czynności, którą można by po-

traktować jako wypowiedzenie umowy o pracę, a w szczególności, czy jego udział w

podjęciu uchwały zarządu nie jest taką czynnością (por. wyrok z dnia 13 października

1999 r., I PKN 305/99, OSNAPiUS 2001 r. nr 4, poz. 119). W tym zakresie należy

jednak zważyć, że sam udział marszałka w podjęciu takiej uchwały zarządu (mar-

szałek jest jego przewodniczącym na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy o samorządzie

województwa) nie oznacza złożenia przez niego oświadczenia woli o wypowiedzeniu

umowy o pracę. Nadto marszałek musiałby takie oświadczenie złożyć pracownikowi,

choćby w sposób konkludentny. W stanie faktycznym sprawy marszałek wojewódz-

twa nie uczestniczył jednak w podjęciu uchwały zarządu o odwołaniu powoda i nie

8

dokonał względem niego żadnej czynności z tym związanej (nie podpisał pisma do-

ręczającego uchwałę, nie wydał powodowi świadectwa pracy itp.). Problem ten nie

wymaga więc szczegółowego rozważenia. Wreszcie niezasadny jest argument Sądu

drugiej instancji dotyczący statutu województwa, w którym określono, że kierownicy

wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych są zatrudniani przez za-

rząd województwa. Statut nie może bowiem regulować sprzecznie z przepisami

ustawowymi zasad dotyczących podstawy nawiązania stosunku pracy czy określenia

podmiotu uprawnionego do czynności z zakresu prawa pracy w imieniu pracodawcy

(por. wyrok z dnia 9 kwietnia 1997 r., I PKN 68/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 3, poz. 77).

Z tych względów na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

========================================