II UKN 110/01

Wyrok z dnia 8 lutego 2002 r.

II UKN 110/01

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2002 r. sprawy

z wniosku Grzegorza P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi

w C. o wznowienie postępowania, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 kwietnia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. wniósł skargę o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 19 listopada 1998 r. [...]

przyznającym wnioskodawcy Grzegorzowi P. prawo do renty z tytułu choroby zawo-

dowej. Jako podstawę skargi wskazał fakt, że w dacie wyrokowania nie wiedział o

tym, iż złożona w organie rentowym decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego z

dnia 30 marca 1998 r., stwierdzająca u wnioskodawcy chorobę zawodową, była nie-

prawomocna. O zaskarżeniu decyzji przez pracodawcę wnioskodawcy organ rentowy

dowiedział się w styczniu 1999 r.

Wyrokiem z dnia 14 maja 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach oddalił skargę. Sąd uznał, że podstawą skargi o wzno-

wienie postępowania nie może być przepis art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.), który to przepis dotyczy postępowania przed orga-

nami rentowymi. W postępowaniu sądowym podstawy wznowienia postępowania

określone są w art. 401 i 403 KPC. Skarga oparta na podstawie określonej w art. 403

§ 2 KPC jest bezzasadna, gdyż decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej złożona

2

w organie rentowym nie była opatrzona klauzulą prawomocności. Na nieprawomoc-

ność decyzji organ rentowy mógł powoływać się w poprzednim postępowaniu.

Apelacja organu rentowego od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 18

kwietnia 2000 r. [...]. Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji,

że wznowienie postępowania w sprawie świadczeń emerytalno-rentowych nie może

nastąpić na podstawie art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o eme-

ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze

zm.). Przepis ten stanowi, że organ rentowy na podstawie nowych dowodów lub oko-

liczności istniejących przed wydaniem decyzji występuje o wznowienie postępowa-

nia, jeżeli z tych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świad-

czeń nie istnieje lub, że świadczenie przysługuje w niższej wysokości. Skarga jest

jednak nieuzasadniona, gdyż nowa okoliczność, jaką jest nieprawomocność decyzji

stwierdzającej chorobę zawodową, nie miała wpływu na przyznanie wnioskodawcy

prawa do renty z tytułu choroby zawodowej. Wnioskodawca odwołał się od decyzji

organu rentowego odmawiającej mu prawa do renty z tego względu, że nie stwier-

dzono niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. W postępowaniu są-

dowym, toczącym się w wyniku odwołania wnioskodawcy od tej decyzji, została

ustalona na podstawie opinii biegłego lekarza niezdolność wnioskodawcy do pracy

związana z zawodowym uszkodzeniem słuchu. Decyzja Państwowego Inspektora

Sanitarnego nie zaważyła na rozstrzygnięciu, gdyż sąd nie jest związany ani decyzją

pozytywną ani negatywną. Oceniając spełnienie warunków określonych w art. 18

ustawy z dnia 25 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) sąd

opiera się na samodzielnych ustaleniach w zakresie istnienia lub nieistnienia choroby

zawodowej.

Wyrok ten zaskarżył kasacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. i

wskazując jako podstawy kasacji naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1,

224 § 1, 290 § 1 i 286 KPC oraz art. 36 ustawy z dnia 25 czerwca 1975 r. o świad-

czeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z

1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) a także naruszenie prawa materialnego - art. 18 ust.

1 powołanej ustawy wypadkowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przeka-

zanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania. W

uzasadnieniu kasacji organ rentowy powołał się na prawomocną decyzję Śląskiego

3

Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 września 1999 r., w której nie

stwierdza się u wnioskodawcy choroby zawodowej. Decyzja została wydana po

przeprowadzeniu badań epidemiologicznych i oparta na orzeczeniu Instytutu Medy-

cyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Naruszenie powołanych przepisów po-

stępowania polega na uznaniu przez Sąd Apelacyjny, że orzeczenia lekarskie wy-

dane przez kompetentny i powołany do tego Instytut Pracy są mniej wartościowe od

opinii biegłego lekarza sądowego, tym bardziej, że biegły nie przeprowadził badania

epidemiologicznego. W dalszej części kasacji stwierdza się, że skarżący nie kwe-

stionuje stanowiska Sądu Apelacyjnego, iż Sąd ten nie jest związany decyzją Pań-

stwowego Inspektora Sanitarnego o istnieniu lub nieistnieniu choroby zawodowej i

może samodzielnie rozstrzygać. Rozstrzygnięcie Sądu winno jednak uwzględniać

orzeczenia lekarskie wydane w sprawie zarówno w toku postępowania administra-

cyjnego jak i sądowego. W świetle powyższego skarżący uważa, że Sąd przekroczył

wynikającą art. 233 § 1 KPC zasadę swobodnej oceny dowodów a także wydał orze-

czenie w sprawie nie przygotowanej do ostatecznego rozstrzygnięcia w myśl art. 224

§ 1 KPC.

Wnioskodawca wniósł o oddalenie kasacji zarzucając, że powołana w niej de-

cyzja Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nie jest prawomocna, gdyż

została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesione w kasacji zarzuty dotyczące zarówno naruszenia przepisów po-

stępowania jak i naruszenia prawa materialnego nie mają żadnego odniesienia do

przedmiotu wyrokowania. Sąd Apelacyjny podobnie jak Sąd pierwszej instancji nie

wypowiadał się ani co do istnienia choroby zawodowej wnioskodawcy ani związanej

z nią niezdolności do pracy, nie oceniał opinii ani orzeczeń lekarskich, nie oceniał

także spełnienia przez wnioskodawcę warunków określonych w art. 18 ustawy wy-

padkowej a przepis ten powołał dla wykazania innej tezy. Rozpoznając skargę o

wznowienie postępowania sąd nie jest uprawniony do dokonywania takiej oceny do-

póki nie stwierdzi, że istnieją podstawy do wznowienia postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem (art. 411 KPC). Podstawy te Sąd Apelacyjny oceniał sto-

sownie do treści art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.) zgodnie z żą-

4

daniem zgłoszonym przez organ rentowy w apelacji. Na podstawie § 1 tego ostatnie-

go przepisu prawo do świadczeń może być ponownie ustalone, jeżeli zostaną ujaw-

nione nowe dowody lub okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji mające

wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Przepis ten odmiennie niż art. 403 §

2 KPC nie zawiera zastrzeżenia, że mogą być przytaczane tylko takie nowe okolicz-

ności lub dowody, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowa-

niu. Strona może powoływać się na okoliczności lub dowody, które nie były wykorzy-

stane w poprzednim postępowaniu, nawet w przypadku, gdy mogła się na nie powo-

łać lecz tego nie uczyniła. Zgodnie z art. 114 § 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i ren-

tach w przypadku przyznania świadczenia prawomocnym wyrokiem sądowym organ

rentowy występuje z wnioskiem o wznowienie postępowania, gdy z przedłożonych

dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje

lub że świadczenia przysługują w niższej wysokości.

W postępowaniu cywilnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomoc-

nych wyroków sądowych (art. 365 § 1 KPC). Przepisy określające warunki, w jakich

może nastąpić uchylenie lub zmiana prawomocnego wyroku, stanowiące wyjątek od

tej zasady, muszą być interpretowane ściśle. Sąd Apelacyjny oceniając wskazane

przez organ rentowy podstawy skargi o wznowienie postępowania uznał, że nie od-

powiadają one warunkom określonym w omawianych przepisów. Jako podstawę

wznowienia postępowania organ rentowy wskazał nową okoliczność - nieprawomoc-

ność decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego z tej

nowej okoliczności nie wynika w żaden sposób, że prawo do świadczeń nie istnieje,

skoro orzekając o prawie do renty z tytułu choroby zawodowej sąd musiał prowadzić

samodzielnie postępowanie dowodowe niezależnie od treści decyzji Państwowego

Inspektora Sanitarnego. Ewentualne braki w tym postępowaniu, wadliwa ocena do-

wodów czy błędny pogląd prawny zaprezentowany w prawomocnym wyroku stano-

wią podstawę do zaskarżenia wyroku w trybie instancyjnym, nie są natomiast pod-

stawą do wznowienia postępowania. Mimo, iż przepis art. 114 § 2 pkt 2 ustawy o

emeryturach i rentach nie wymaga przy żądaniu wznowienia postępowania udowod-

nienia braku prawa do świadczeń, to brak prawa do świadczeń musi bezpośrednio

wynikać ze zgłoszonych nowych okoliczności lub dowodów, których wiarygodność

ocenia się w przypadku merytorycznego rozpoznania skargi. Skarga organu rento-

wego warunku tego nie spełnia, gdyż z faktu nieprawomocności decyzji stwierdzają-

5

cej chorobę zawodową nie wynika, że u wnioskodawcy nie występuje choroba zawo-

dowa.

Omawiany przepis uprawnia organ rentowy do żądania wznowienia postępo-

wania nie określając trybu tego postępowania. Jeżeli świadczenie zostało przyznane

prawomocnym wyrokiem sądu, postępowanie toczy się w trybie określonym w art.

405 - 415 KPC. Zgodnie z art. 411 KPC sąd rozstrzyga na rozprawie przede wszyst-

kim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak ustawowej podstawy

wznowienia. Stwierdzając brak ustawowej podstawy wznowienia zarówno Sąd Okrę-

gowy jak i Sąd Apelacyjny powinien postanowieniem odrzucić skargę. W tym zakre-

sie orzeczenie wydane w formie wyroku oddalającego skargę jest wadliwe. Jednakże

błąd ten nie może być naprawiony w wyniku rozpoznania kasacji, gdyż zgodnie z

39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji a z urzędu bierze

pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Omawiany błąd nie skutkuje nie-

ważnością postępowania, gdyż tego rodzaju uchybienie nie jest wymienione w żad-

nym z punktów art. 379 KPC określającym w sposób wyczerpujący przypadki, w któ-

rych zachodzi nieważność postępowania. Natomiast w kasacji nie wskazuje się jako

jej podstawy naruszenia art. 411 KPC.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego co do braku podstaw wznowienia postępowa-

nia nie zostało w kasacji podważone. Nie zarzuca się w niej naruszenia przepisu art.

114 ustawy o emeryturach i rentach. Wszystkie zarzuty naruszenia przepisów postę-

powania dotyczące błędnej oceny dowodów (art. 233 § 1 KPC), niewyjaśnienia istot-

nych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności (art. 224 § 1 KPC), zaniechania uzu-

pełnienia opinii biegłych lekarzy i przeprowadzenia dowodu z opinii instytutu nauko-

wego ( art. 286 § 1 i 290 KPC), braku wyjaśnienia czy stwierdzenie choroby zawo-

dowej nastąpiło zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 36 ustawy wypadkowej,

skierowane są przeciwko prawomocnemu wyrokowi. Przeciwko temu wyrokowi skie-

rowany jest także zarzut naruszenia art. 18 ustawy wypadkowej, który to przepis zo-

stał w tym wyroku zastosowany jako podstawa przyznania prawa do renty z tytułu

choroby zawodowej.

Nie stanowią usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych w sprawie o wznowie-

nie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem zarzuty błędnego zasto-

sowania prawa materialnego i naruszenia prawa procesowego w poprzednim postę-

powaniu. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

KPC oddalił kasa-

cję jako bezzasadną.

6

========================================