III CZP 6/02

Uchwała z dnia 28 lutego 2002 r., III CZP 6/02

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk

Sędzia SN Maria Grzelka

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela syndyka masy upadłości Banku

Spółdzielczego w R. przy uczestnictwie dłużnika Rajmunda D. o nadanie klauzuli

wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 28 lutego 2002 r., przy udziale prokuratora

Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 27 grudnia 2001 r.:

„Czy syndyk masy upadłości banku może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny o

którym mowa w art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe

(Dz.U. z 1997 r., Nr 140, poz. 939 ze zm.)?”

podjął uchwałę:

Syndyk masy upadłości banku może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny,

o którym mowa w art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo

bankowe (Dz.U. Nr 140, poz. 939 ze zm.).

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Goleniowie postanowieniem z dnia 11 października 2001 r.

oddalił wniosek syndyka masy upadłości Banku Spółdzielczego w R. o nadanie

klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, wystawionemu przez

syndyka w imieniu upadłego banku. Jednym z argumentów odmowy było

stwierdzenie, że syndyk z chwilą powołania obejmuje masę upadłości, którą jest

majątek upadłego i sprawuje nią zarząd w celu jej zlikwidowania, nie przejmuje

natomiast uprawnień organów upadłego, w związku z czym nie przysługuje mu

uprawnienie do wystawiania w imieniu upadłego banku bankowego tytułu

egzekucyjnego.

Rozpoznając zażalenie na to postanowienie, Sąd Okręgowy w Szczecinie

powziął wątpliwość co do prawidłowości takiego stanowiska Sądu pierwszej

instancji i przedstawił zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe

(Dz.U. Nr 140, poz. 939 ze zm. – dalej "Pr.bank."), przywilej wystawienia

bankowego tytułu egzekucyjnego przysługuje tylko bankowi, a zgodnie z art. 96 ust.

2 zdanie drugie, bankowy tytuł egzekucyjny należy opatrzyć pieczęcią banku

wystawiającego tytuł oraz podpisami osób uprawnionych do działania w imieniu

banku. W świetle tych unormowań, zasadniczym problemem wstępnym, którego

rozwiązanie jest niezbędne dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia

prawnego, pozostaje kwestia, czy bank w upadłości zatrzymuje uprawnienie do

wystawiania bankowego tytułu egzekucyjnego, czy też zostało mu ono odjęte.

W razie pozytywnej odpowiedzi na pierwszy człon tego pytania, powstaje dalszy

problem – jakie osoby lub jaki organ są uprawnione do wystawienia i podpisania w

imieniu upadłego banku takiego tytułu, w szczególności zaś, czy takim organem jest

syndyk.

Odnosząc się do pierwszego problemu, należy stwierdzić, że żaden przepis

Prawa bankowego nie zawiera wyłączenia uprawnienia banku w upadłości do

wystawiania bankowego tytułu egzekucyjnego. W tym zakresie nie ma więc

formalnych podstaw do różnicowania uprawnień banku prowadzącego "normalną"

działalność oraz banku, wobec którego wszczęto postępowanie naprawcze (art. 142

i nast. Pr.bank.) lub ustanowiono zarząd komisaryczny (art. 145 i nast.), podjęto

decyzję o przejęciu przez inny bank albo o postawieniu w stan likwidacji (art. 147 i

nast.), którego działalność została zawieszona (art. 158 ust. 1), czy wreszcie banku,

wobec którego upadłość ogłoszono (art. 160 i nast. Pr.bank.). Za zachowaniem

przez bank w upadłości uprawnienia do wystawiania bankowych tytułów

egzekucyjnych przemawia też ważki argument natury celowościowej. Stosownie do

art. 112 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo

upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. – dalej

"Pr.upadł."), jednym ze środków służących likwidacji majątku upadłego jest

ściągnięcie wierzytelności od jego dłużników. Nie ulega wątpliwości, że realizacji

tego celu służyć będzie lepiej uproszczona procedura wystawiania bankowych

tytułów egzekucyjnych niż uzyskiwanie tytułów egzekucyjnych w procesach

sądowych. Prowadzi to do wniosku, że uprawnienie do wystawiania bankowych

tytułów egzekucyjnych przysługuje także bankowi w upadłości.

W związku z powyższym pojawia się problem, kto jest uprawniony do

wystawienia tego tytułu w imieniu banku. Trudność jest następstwem złożoności

prawnej postępowania upadłościowego wobec banków. Postępowanie to,

podlegając bowiem ogólnym normom prawa upadłościowego, zachowuje

jednocześnie swoje odrębności wynikające z uregulowań zawartych w Prawie

bankowym, które mają pierwszeństwo przed przepisami ogólnymi. Bardzo istotne

odmienności z rozpatrywanego tu punktu widzenia zawiera art. 162 Pr.bank.,

stosownie do którego, z dniem objęcia przez syndyka zarządu upadłym bankiem

organy banku ulegają rozwiązaniu z mocy prawa oraz zostaje odwołany zarząd

komisaryczny i kurator ustanowiony na podstawie art. 144 ust 1.

W stosunku do przepisów Prawa upadłościowego przepis ten wprowadza dwie

istotne zmiany. Pierwsza polega na tym, że syndyk banku obejmuje zarząd całym

upadłym bankiem, a nie tylko samym majątkiem upadłego (masą upadłości), jak to

ma miejsce w ,,zwykłym” postępowaniu upadłościowym (por. art. 20 § 1 i art. 90 § 1

Pr.upadł.). Druga różnica, będąca konsekwencją pierwszej, wyraża się w tym, że

organy banku ulegają rozwiązaniu ex lege, podczas gdy organy innych

przedsiębiorców, podlegających tylko przepisom Prawa upadłościowego,

zachowują swój status prawny, tracąc uprawnienie do zarządzania majątkiem, które

przechodzi na syndyka. Niemożność dokonywania w bankowym postępowaniu

upadłościowym jakichkolwiek działań przez dotychczasowe organy banku posunięta

jest tak daleko, że stosownie do treści art. 160 ust. 4 Pr.bank., ogłaszając upadłość

banku, sąd ustanawia kuratora do reprezentowania upadłego banku w

postępowaniu upadłościowym. Prowadzi to do wniosku, że poza wynikającym z

tego przepisu ograniczeniem reprezentowania upadłego banku w postępowaniu

upadłościowym, syndyk pozostaje zarządcą zarówno samego upadłego banku, jak i

jego majątku. Naturalną konsekwencją tych uprawnień jest uznanie, że syndyk ma

prawo wystawiania i podpisywania w imieniu upadłego bankowych tytułów

egzekucyjnych, nie rozstrzygając bowiem spornej w doktrynie kwestii co do

prawnej istoty zadań i pozycji syndyka w prawie upadłościowym, trzeba uznać, że w

bankowym postępowaniu upadłościowym syndyk jest organem o zróżnicowanym

zakresie kompetencji. Jednym z jej przejawów, mających zastosowanie w sprawie,

jest pełnienie funkcji, która została określona przez Sąd Najwyższy jako

"ustawowego zastępcy upadłego banku" (por. uchwała z dnia 6 września 1996 r., III

CZP 99/96, OSNC 1996, nr 12, poz. 160).

Należy jeszcze rozważyć, czy przyjęte stanowisko o możności wystawienia przez

syndyka bankowego tytułu egzekucyjnego nie jest wynikiem rozszerzającej

wykładni art. 96 Pr.bank., która ze względu na wyjątkowość ustanowionego tam

przywileju, byłaby niedopuszczalna. Odpowiedź na to pytanie jest negatywna, w

istocie bowiem wystawcą tytułu pozostaje bank, tyle że w upadłości, w imieniu

którego syndyk opatruje tytuł pieczęcią tego banku i podpisuje jako osoba

uprawniona do działania, zgodnie z wymogami art. 96 ust. 2 zdanie drugie.

O rozszerzeniu tego przywileju zawarowanego dla banku nie może być zatem

mowy.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.