III RN 19/01

Wyrok z dnia 6 marca 2002 r.

III RN 19/01

Cudzoziemcowi wpisanemu do rejestru osób niepożądanych w Polsce

nie przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję o

odmowie wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, choćby w placówce

straży granicznej okazał ważną wizę wystawioną przez polskiego konsula za

granicą.

Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Andrzej Kijowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara

Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2002 r. sprawy ze skargi Francesco

C. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 22 października 1999

r. [...] w przedmiocie unieważnienia wizy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra

Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z

dnia 27 czerwca 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.

U z a s a d n i e n i e

Francesco C., obywatel Republiki W., legitymujący się wizą pobytową z pra-

wem do pracy wydaną cudzoziemcowi przez Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w R.

w dniu 13 września 1999 r. [...], zamierzał wjechać do Polski w dniu 14 września

1999 r. Podczas kontroli granicznej ujawniono jednak, że jego dane osobowe znaj-

dują się w wykazie osób, których pobyt w Polsce jest niepożądany, przy czym wpis

ten jako końcową datę swego obowiązywania wskazywał dzień 22 maja 2004 r. W

związku z tym Komendant Placówki Kontrolnej Straży Granicznej w C. decyzją z dnia

14 września 1999 r. [...] wydaną na podstawie art. 80 pkt 2 oraz art. 13 ust. 1 pkt 9

ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 114, poz.739 ze zm.)

2

unieważnił tę wizę, ze względu na naruszenie przez cudzoziemca art. 13 ust. 1 pkt 1,

5 i 9 powołanej ustawy.

Komendant Główny Straży Granicznej po rozpatrzeniu odwołania Francesco

C. wydał decyzję z dnia 22 października 1999 r. [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżo-

nej decyzji. W uzasadnieniu Komendant Główny Straży Granicznej wskazał, że Fran-

cesco C. został z Polski wydalony decyzją Wojewody Ś., utrzymaną następnie w

mocy przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, co zgodnie z art. 64 ust. 1

ustawy o cudzoziemcach stanowiło podstawę do wpisania odpowiednich danych

osobowych do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP jest niepożą-

dany.

W skardze na powyższą decyzję ostateczną Francesco C. podniósł zarzut na-

ruszenia art. 13 ust. 1 i 5 ustawy o cudzoziemcach, gdyż zakwestionował fakt wyda-

lenia go z terytorium Polski, będący przesłanką umieszczenia go we wspomnianym

wykazie, a także twierdzenie o rzekomym przewożeniu przez niego przez granicę

broni oraz materiałów wybuchowych i promieniotwórczych. W odpowiedzi na skargę

Komendant Główny Straży Granicznej domagał się jej odrzucenia na podstawie

przepisu art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administra-

cyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.), wyłączającego dopuszczalność skargi sądo-

woadministracyjnej w sprawach wiz i zezwoleń na przekroczenie przez cudzoziemca

granicy państwa oraz zgody na ich wydanie, zezwoleń na zamieszkanie na czas

oznaczony, azylu i wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem

przypadków dotyczących cudzoziemców przebywających legalnie na terytorium Rze-

czypospolitej Polskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2000 r. [...] uchylił

zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Komendanta Granicznej Pla-

cówki Straży Granicznej w C. z dnia 14 września 1999 r. W motywach tego rozstrzy-

gnięcia Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni art. 19 pkt 5 ustawy o NSA

wyrażając pogląd, że przepis ten jest tak skonstruowany, iż najpierw wymienia sześć

wyłączonych spod kontroli sądowoadministracyjnej kategorii spraw dotyczących cu-

dzoziemców, po czym wyłączenie to ogranicza przez objęcie nim jedynie cudzoziem-

ców przebywających w Polsce nielegalnie. Przepis ograniczający drogę do sądu nie

może jednak podlegać wykładni rozszerzającej, wobec czego sprawy wizowe cudzo-

ziemców przebywających w Polsce nielegalnie są objęte art. 19 pkt 5 ustawy o NSA

tylko wtedy, gdy pomiędzy „nielegalnym przebywaniem w Polsce” a toczącą się

3

„sprawą wizową” występuje czasowo - przestrzenny związek. Powołanego przepisu

nie można zatem rozumieć w ten sposób, jakoby dotyczył on cudzoziemca, który kie-

dykolwiek przebywał w Polsce nielegalnie (brak wówczas czasowego związku ze

sprawą, której dotyczy spór) albo który – jak skarżący – chce dopiero wjechać do

Polski na podstawie posiadanej ważnej wizy, gdyż wtedy brak po jego stronie prze-

słanki „nielegalnego przebywania na terytorium Polski” zarówno z przyczyn faktycz-

nych (cudzoziemiec nie wjechał jeszcze do Polski, jak też prawnych (brak elementu

nielegalności zachowania cudzoziemca posiadającego ważną wizę). Z tej przyczyny

zarzut Komendanta Głównego Straży Graniczne, kwestionujący w niniejszej sprawie

dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej jest, zdaniem NSA, bezzasadny.

Powyższy wyrok Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną,

zarzucając rażące naruszenie art. 27 ust. 2 w związku z art. 19 pkt 5 ustawy o NSA

w związku z art. 13 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach i na podstawie art. 57 ust. 2

ustawy o NSA domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz odrzucenia skargi.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że z językowej wykładni art. 19

pkt 5 ustawy o NSA wynika, iż Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy w spra-

wach skarg na decyzje w przedmiocie unieważnienia wiz cudzoziemców przebywa-

jących na terytorium RP legalnie. Natomiast sytuacji cudzoziemców nielegalnie prze-

bywających w Polsce ustawodawca – wbrew twierdzeniom NSA - nie różnicuje „przy

uwzględnieniu przesłanki zaistnienia bądź niezaistnienia jakiegokolwiek związku cza-

sowo-przestrzennego”. Ze względu na przesłankę dopuszczalności wniesienia skargi

do sądu administracyjnego na decyzję o unieważnieniu wizy konieczne zatem było

ustalenie, czy skarżący na terytorium RP przebywał legalnie.

W tej kwestii jest niesporne, że Wojewoda Ś. decyzją z dnia 22 maja 1999 r.

[...] wydalił Francesco C. z terytorium RP na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 2 w związku

z art. 13 ust. 5 i 9 ustawy o cudzoziemcach, utrzymaną w mocy przez Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 17 września 1999 r. [...]. W wyniku

skargi Francesco C. obie te decyzje zostały przez Naczelny Sąd Administracyjny

uchylone wyrokiem z dnia 29 lutego 2000 r. [...]. Na rozprawie poprzedzającej wyda-

nie wyroku w sprawie o unieważnienie wizy pełnomocnik skarżącego wyjaśnił przy

tym, że po wydaniu decyzji o wydaleniu z terytorium RP Francesco C. wyjechał z

Polski i w R. uzyskał nową wizę, którą unieważniono na granicy w dniu 14 września

1999 r., odmawiając mu wjazdu na terytorium RP. W dacie wydania decyzji o unie-

4

ważnieniu wizy skarżący nie przebywał więc w Polsce legalnie, co wyłączało możli-

wość rozpoznania przez NSA skargi na tę decyzję.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna, gdyż zaskarżony wyrok opiera się na ra-

żąco błędnej wykładni art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Są-

dzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Przepis ten wyłącza dopusz-

czalność skargi sądowoadministracyjnej w sprawach „wiz i zezwoleń na przekrocze-

nie przez cudzoziemca granicy państwa oraz zgody na ich wydanie, zezwoleń na

zamieszkanie na czas oznaczony, azylu i wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej, z wyjątkiem przypadków dotyczących cudzoziemców przebywających legal-

nie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Sześć cytowanych kategorii spraw doty-

czących cudzoziemców nie podlega więc w zasadzie kontroli NSA, chyba że sprawa

dotyczyłaby cudzoziemca przebywającego w Polsce legalnie. Punkt wyjścia przy

ocenie dopuszczalności skargi sądowoadministracyjnej w sprawie o unieważnienie

cudzoziemcowi wizy na podstawie jednej z przesłanek określonych w art. 13 ust. 1

ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 114, poz.739 ze zm.)

stanowi zatem kwestia legalności jego pobytu na terytorium RP.

Odmówienie Francesco C., obywatelowi Republiki W., wjazdu na terytorium

RP i unieważnienie mu wizy wydanej przez Konsula RP w R. nastąpiło w dniu 14

września 1999 r., czyli w dacie, w której jego pobyt na terytorium RP, a ściślej - na

granicy tegoż terytorium, nie był legalny. Co prawda Francesco C. formalnie dyspo-

nował ważną wizą, lecz stało się tak jedynie wskutek nieświadomości Konsula RP w

R. co do faktu wpisania skarżącego do rejestru osób niepożądanych w Polsce, o

czym on sam powiadamiać - ze zrozumiałych względów – nie był zainteresowany.

Wpis do wspomnianego rejestru był zaś skutkiem wydalenia Francesco C. z teryto-

rium RP decyzją Wojewody Ś. z dnia 22 maja 1999 r. wydaną na podstawie art. 13

ust. 1 pkt 5 i 9 w związku z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach i utrzymaną

w mocy przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 17 września 1999

r. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny obie te decyzje uchylił wyrokiem z dnia

29 lutego 2000 r. Wynika stąd, że decyzja o wydaleniu z terytorium RP nie była w

momencie unieważnienia wizy decyzją ostateczną, lecz decyzje w tych sprawach

podlegają natychmiastowemu wykonaniu (art. 13 ust. 6 ustawy o cudzoziemcach).

5

Dlatego skarżący dopiero po dniu 29 lutego 2000 r. mógłby się uważać za cudzo-

ziemca legalnie przebywającego na terytorium RP, a tym samym legitymowanego do

występowania na drogę sądowoadministracyjną w sprawach wizowych.

Z dotychczasowych wywodów wynika, że dla ograniczenia zakresu zastoso-

wania art. 19 pkt 5 ustawy o NSA, a więc dla dopuszczenia wyjątkowo sądowoadmi-

nistracyjnej kontroli decyzji wizowych, doniosłość mają jedynie sytuacje legalnego

przebywania cudzoziemca na terytorium RP. Innymi słowy, dla cudzoziemców niele-

galnie przebywających w Polsce, nie wyłączając cudzoziemca, który w celu pobytu

na polskim terytorium stawił się na granicy państwowej w placówce straży granicznej,

nie może się w ogóle w sprawach wizowych otworzyć droga sądowoadministracyjna,

wobec czego nie ma też znaczenia, czy pomiędzy „nielegalnym przebywaniem w

Polsce” a toczącą się „sprawą wizową” istnieje albo nie istnieje czasowo-przestrzen-

ny związek.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315

KPC w

związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania

cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i

Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego,

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 43, poz.189 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

========================================