IV CKN 900/00

Wyrok z dnia 19 marca 2002 r., IV CKN 900/00

Powództwo o uchylenie uchwały rady nadzorczej spółdzielni

przysługuje – poza przypadkiem przewidzianym w art. 198 § 2 ustawy z dnia

16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54,

poz. 288 ze zm.) – jedynie wówczas, gdy przedmiotem uchwały jest

wykluczenie lub wykreślenie członka, a walne zgromadzenie w postępowaniu

wewnątrzspółdzielczym nie podjęło uchwały w terminie ustalonym w statucie

(art. 32 § 1a tego Prawa).

Sędzia SN Filomena Barczewska (przewodniczący)

Sędzia SN Bronisław Czech (sprawozdawca)

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leszka K. przeciwko Spółdzielni

Mieszkaniowej w L. o uchylenie uchwały rady nadzorczej, po rozpoznaniu w Izbie

Cywilnej w dniu 19 marca 2002 r. na rozprawie kasacji powoda od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 lutego 1999 r.

oddalił kasację i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 150 zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki w Słupsku, uwzględniając powództwo Mariana R. i Leszka

K., wyrokiem z dnia 23 lutego 1999 r. uchylił uchwałę rady nadzorczej pozwanej

Spółdzielni z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie podwyższenia odpłatności za

energię cieplną w zasobach L. i Ł., jako naruszającą przepisy rozporządzenia

Ministra Finansów z dnia 21 listopada 1997 r. w sprawie ustalenia taryf dla ciepła

(Dz.U. Nr 143, poz. 959, ze zm.).

Sąd Apelacyjny w Gdańsku na skutek apelacji pozwanej zmienił powyższy

wyrok i powództwo oddalił, przyjmując, że jest ono przedwczesne, albowiem

powodowie nie wyczerpali postępowania wewnątrzspółdzielczego (art. 32 § 1

ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze, jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r.

Nr 54, poz. 288 ze zm. – dalej "Pr.spółdz.") oraz § 11 ust. 4 statutu pozwanej

Spółdzielni).

Powód Leszek K. w kasacji, zarzucając naruszenie art. 32 § 1 Pr.spółdz. oraz

§ 11 statutu pozwanej Spółdzielni przez ich błędną wykładnię, wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uchwała rady nadzorczej podjęta została w dniu 15 grudnia 1997 r., a więc po

wprowadzeniu zmian do ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze

nowelą z dnia 7 lipca 1994 r. (Dz.U. Nr 90, poz. 419). Obowiązującym

unormowaniom, wynikającym w szczególności ze zmiany art. 32 i skreśleniem art.

33 § 1 oraz art. 34, nie odpowiadają zapatrywania prawne Sądów obydwu instancji,

oraz zapatrywanie powoda, wyrażone w kasacji.

Artykuł 32 § 1 Pr.spółdz. stanowi, że od uchwał w sprawach między członkiem

a spółdzielnią członek może odwołać się w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym

do organu określonego w statucie, chyba że statut wyłącza lub ogranicza to

uprawnienie. Statut określa zasady i tryb postępowania wewnątrzspółdzielczego, a

w szczególności terminy wnoszenia i rozpatrzenia odwołania. Przepis ten określa

ogólną zasadę uprawnienia, a nie obowiązku odwołania w postępowaniu

wewnątrzspółdzielczym. Natomiast § 1a tego artykułu wprowadza obowiązek

wyczerpania tego postępowania, ale tylko w określonej kategorii spraw, mianowicie

w sprawach o wykluczenie lub wykreślenie członka z rejestru członków spółdzielni,

członek może dochodzić na drodze sądowej swych praw po wyczerpaniu

postępowania wewnątrzspółdzielczego. Artykuł 32, znajdujący się w dziale III

(Członkowie, ich prawa i obowiązki), tytułu I (Przepisy wspólne), części I

(Spółdzielnie) Prawa spółdzielczego, ma charakter ogólny i nie przesądza o rodzaju

organów spółdzielni, których uchwały może członek zaskarżyć wprost do sądu.

Rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności powództwa o uchylenie uchwał organów

spółdzielni należy poszukiwać w przepisach wspólnych, dotyczących

poszczególnych organów spółdzielni i w przepisach odnoszących się do

określonych rodzajów spółdzielni.

Dopuszczalność zaskarżenia wprost do sądu uchwały organu spółdzielni

przewidziana jest jedynie do uchwał walnego zgromadzenia (stanowi o tym art. 42

Pr.spółdz., który – jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny – nie odnosi się do uchwał

rady), natomiast w przepisach dotyczących poszczególnych rodzajów spółdzielni

art. 198 § 2 Pr.spółdz. – tylko w odniesieniu do spółdzielni pracy – stanowi, że

członek może dochodzić w drodze sądowej uchylenia uchwały rady spółdzielni o

wykluczeniu lub wykreśleniu bez wyczerpania postępowania

wewnątrzspółdzielczego. W takim wypadku zaskarżeniu przez członka podlega

uchwała rady spółdzielni. W związku z tym Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8

kwietnia 1997 r., I CKN 33/97 (OSNC 1997, nr 10, poz. 148) przyjął, że nie jest

dopuszczalne zaskarżenie uchwały rady nadzorczej spółdzielni wprost do sądu, z

wyjątkiem przewidzianym w art. 198 § 2 Pr.spółdz.

Tezę tę należy uzupełnić. W sprawach o wykluczenie lub wykreślenie członka

z rejestru, w których występuje obligatoryjność postępowania

wewnątrzspółdzielczego (art. 32 § 1a Pr.spółdz.), gdy bezskutecznie upłynął termin

ustalony w statucie spółdzielni do podjęcia uchwały przez organ odwoławczy,

przedmiotem zaskarżenia jest uchwała, od której członek się odwołał (np. uchwała

rady nadzorczej). Na podstawie art. 32 § 1a Pr.spółdz., uchwała, od której członek

się odwołał, zastępuje wówczas uchwałę organu odwoławczego, do której nie

doszło.

W sprawach, które nie dotyczą wykluczenia lub wykreślenia, członek

spółdzielni ma w przypadku uchwały rady nadzorczej dwie możliwości. Po pierwsze,

może – gdy statut przewiduje dopuszczalność postępowania

wewnątrzspółdzielczego – bądź odwołać się do walnego zgromadzenia i wówczas,

gdy podejmie ono uchwałę, zaskarżyć ją do sądu na podstawie art. 42 § 2

Pr.spółdz., bądź na ogólnych zasadach prawa cywilnego – wytoczyć powództwo o

świadczenie, ustalenie albo ukształtowanie prawa (stosunku prawnego). W sprawie

takiej oceniana będzie, jako przesłanka rozstrzygnięcia, uchwała rady nadzorczej,

jeżeli dotyczy jej powództwo (zob. uzasadnienia powołanych wyroków Sądu

Najwyższego oraz postanowienia z dnia 8 października 1998 r., II CKN 251/98,

OSNC 1999, nr 3, poz. 59). Wynika to również z uzasadnienia uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1989 r., III CZP 29/89 (OSNCP 1990, nr 2-3, poz.

44). Po drugie, gdy statut nie przewiduje postępowania wewnątrzspółdzielczego,

członek może wytoczyć tylko powództwo na ogólnych zasadach prawa cywilnego.

Sąd Apelacyjny przyjął, że powództwo jest przedwczesne, albowiem powód

nie wyczerpał postępowania wewnątrzspółdzielczego (art. 32 § 1 Pr.spółdz. oraz §

11 ust. 4 statutu pozwanej Spółdzielni, stanowiący, że od uchwały rady nadzorczej

podjętej w pierwszej instancji członkowi przysługuje odwołanie do walnego

zgromadzenia). Stanowisko to nie jest zasadne, gdyż uchwała rady nadzorczej

pozwanej Spółdzielni nie dotyczy wykluczenia ani wykreślenia członka i dlatego nie

ma tu obligatoryjnego postępowania wewnątrzspółdzielczego (art. 32 § 1a

Pr.spółdz.). Uchwałę tę powód mógłby kwestionować jedynie pośrednio, wskazując

na nią jako przesłankę rozstrzygnięcia w sprawie z powództwa wytoczonego na

ogólnych zasadach prawa cywilnego.

Z powyższego wynika, że zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego

uzasadnienia, odpowiada prawu i dlatego Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

(art. 39312

k.p.c.).