I KZP 35/01

UCHWAŁA Z DNIA 28 MARCA 2002 R.

I KZP 35/2001

Pełnienie funkcji publicznej w rozumieniu art. 228 § 1 k.k. obejmuje

tylko takie czynności wykonywane przez prezesa zarządu spółdzielni

mieszkaniowej na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r.-

Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.),

które wiążą się z dysponowaniem środkami publicznymi.

Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki.

Sędziowie SN: H. Gradzik, J. Musioł, D. Rysińska,

J. Sobczak, F. Tarnowski (sprawozdawca), S. Zabłocki.

Zastępca Prokuratora Generalnego: R. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Marka S. i Elżbiety S., po rozpoznaniu,

przekazanego na podstawie art. 441 § 1 i 2 k.p.k., przez Sąd Najwyższy w

składzie trzech sędziów, postanowieniem z dnia 29 listopada 2001 r., do

rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego, zagadnienia

prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:

Czy znamię ustawowe „pełnienie funkcji publicznej” określone w art.

228 § 1 k.k. obejmuje czynności wykonywane przez prezesa zarządu spół-

dzielni mieszkaniowej na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 16 września

1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288

ze zm.)?

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi jak wyżej.

2

U Z A S A D N I E N I E

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło

się na tle następującej sytuacji faktycznej. Sąd Okręgowy w P., wyrokiem z

dnia 12 maja 1999 r., uznał Marka S. za winnego tego, że w związku z peł-

nieniem funkcji publicznej prezesa Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej

„Zrzeszeni” w P. przyjął korzyści majątkowe:

I. w okresie od stycznia do 10 listopada 1994 r. - w kwocie 43 100 zł, czyli

znacznej wartości, w zamian za zlecenie budowy domów mieszkalnych,

to jest czynu określonego w art. 228 § 5 k.k. w zw. z art.12 k.k.;

II. w lipcu 1991 r. – w kwocie 1000 zł w zamian za uzyskanie przydziału

mieszkania, to jest czynu określonego w art. 228 § 1 k.k. ;

III. na przełomie czerwca i lipca 1994 r. – w kwocie 400 zł w zamian za

nabycie garażu, to jest czynu określonego w art. 228 § 1 k.k.

i na podstawie tych przepisów skazał go na karę łączną 3 lat pozbawienia

wolności oraz karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych przyjmu-

jąc, iż jedna stawka dzienna wynosi 40 zł.

Tym samym wyrokiem Elżbieta S. została uznana za winną popełnie-

nia przestępstwa określonego w art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 228 § 1 k.k. w

zw. z art. 12 k.k., polegającego na udzieleniu Markowi S. pomocy w przyję-

ciu korzyści majątkowej w kwocie 43 100 zł, a więc znacznej wartości,

przez odbiór i przekazanie gotówki i skazana na podstawie tych przepisów

na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wyko-

nania na okres 4 lat oraz na karę grzywny w wysokości 25 stawek dzien-

nych, po 40 zł każda.

Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonych, który w złożonej apelacji

zarzucił obrazę przepisu art. 228 § 1 i 5 k.k. wywodząc, iż w świetle unor-

mowań zawartych w kodeksie karnym z 1997 r. Marek S. jako prezes spół-

dzielni mieszkaniowej nie pełnił funkcji publicznej.

3

Sąd Apelacyjny w P., wyrokiem z dnia 10 grudnia 1999 r., zmienił za-

skarżony wyrok przyjmując, że korzyść majątkowa w kwocie 43 100 zł nie

stanowi znacznej wartości, a przypisane oskarżonym przestępstwo wy-

czerpuje znamiona art. 228 § 1 k.k. (w wypadku Elżbiety S., w związku z

art. 18 § 3), natomiast w pozostałym zakresie wyrok ten utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny stwierdził, że oskarżony pełnił

niewątpliwie funkcję publiczną w rozumieniu art. 228 k.k., bowiem świadczy

o tym „waga wykonywanych przez niego jako prezesa Zarządu Spółdzielni

Mieszkaniowej >Zrzeszeni< czynności”, wynikających z treści statutu tej

spółdzielni.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego kasację wniósł obrońca oskarżonych

zarzucając rażące naruszenie art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 115 § 13 k.k. i

art. 4 § 1 k.k. przez uznanie Marka S. za winnego popełnienia przypisane-

go mu czynu „w sytuacji gdy na gruncie obecnie obowiązującej ustawy kar-

nej nie sposób przyjąć, iż pełnił on funkcję publiczną będąc prezesem

spółdzielni mieszkaniowej”. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i uniewinnienie oskarżonych od popełnienia zarzuconych im prze-

stępstw albo przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania .

Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów na

podstawie art. 441 § 2 k.p.k. przekazał składowi siedmiu sędziów cytowane

na wstępie zagadnienie prawne. W uzasadnieniu postanowienia podkre-

ślił, że rozstrzygnięcie tak sformułowanego zagadnienia pozwoli bliżej

określić granice pojęcia „funkcji publicznej”, które jest rozbieżnie interpre-

towane w praktyce orzeczniczej, jakkolwiek dotyczy problematyki o donio-

słym znaczeniu społecznym. Jednocześnie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę

na złożoność tej problematyki, gdyż argumenty natury językowej związane

ze znaczeniem pojęcia „funkcji publicznej” zdają się przemawiać za stano-

wiskiem prezentowanym w kasacji, a z drugiej strony istnieje też wiele ar-

gumentów o charakterze celowościowym, przede wszystkim aksjologicz-

4

nym, które mogą świadczyć o słuszności poglądu, iż prezes zarządu spół-

dzielni mieszkaniowej może być podmiotem przestępstwa łapownictwa

biernego.

Sąd Najwyższy w powiększonym składzie zważył, co następuje.

Przestępstwo łapownictwa biernego we wszystkich swoich odmia-

nach (art. 228 § 1-5 k.k.) jest przestępstwem indywidualnym, bowiem może

być popełnione tylko przez osobę pełniącą funkcję publiczną. Określenie

podmiotu tego przestępstwa następuje przez ustalenie pełnionej przezeń

funkcji, czyli konkretnych czynności, w związku z którymi korzyść lub jej

obietnica są przyjmowane. Oczywiście, chodzi o takie tylko czynności, któ-

re należą do kompetencji związanych z danym stanowiskiem.

Podobnie jak w poprzednim stanie prawnym, ustawodawca nie sfor-

mułował definicji „funkcji publicznej”. Nie rozstrzygnął więc powstałego w

doktrynie (już z chwilą wejścia w życie kodeksu karnego z 1969 r.) sporu,

którego istota wyraża się w poglądach, iż podmiotem przestępstwa łapow-

nictwa biernego jest wyłącznie „funkcjonariusz publiczny” względnie, że

może nim być także inna osoba, jeżeli „pełni funkcję publiczną”. To drugie

stanowisko konsekwentnie prezentował w swoim orzecznictwie Sąd Naj-

wyższy i nadal je zajmuje w obecnie obowiązującym stanie prawnym (por.:

uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 3 lipca 1970 r. VI KZP 27/70,

OSNKW 1970, z. 9, poz. 98 z krytyczną glosą W. Woltera, P i P 1970, nr

10, s. 629-632, a nadto L. Gardocki: O podmiocie łapownictwa (w związku

z glosą W. Woltera), P i P 1971, nr 5, s. 811-812; uchwała z dnia 12

czerwca 1975 r., VI KZP 4/75, OSNPG 1975 nr 9, poz. 80; uchwała z dnia

15 kwietnia 1976 r. VI KZP 32/75, OSNKW 1976, z. 6, poz. 72; wyrok z

dnia 14 grudnia 1982 r. III KR 182/82, OSNKW 1983, z. 9, poz. 73; uchwa-

ła z dnia 26 kwietnia 1995 r. I KZP 6/95, OSNKW 1995, z. 7-8, poz. 41 z

aprobującą glosą B. Kurzępy, OSPiKA 1997, nr 3, poz. 67; wyrok z dnia 22

listopada 1999 r. II K.K.N 346/97, OSNKW 2000, z. 1-2, poz. 10; uchwała

5

składu siedmiu sędziów z dnia 20 czerwca 2001 r. I KZP 5/01, OSNKW

2001, z. 9-10, poz. 71; uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 18 paź-

dziernika 2001 r. I KZP 9/01, OSNKW 2001, z. 11-12, poz. 87 z częściowo

krytyczną glosą O. Górniok, OSP 2002, z. 4, w druku).

Za przyjęciem tego ostatniego poglądu, przemawia przede wszystkim

wykładnia językowa. Taki też pogląd zdecydowanie przeważa w piśmien-

nictwie (zob.: A. Wąsek w: M. Kalitowski, Z. Sienkiewicz, J. Szumski, L.

Tyszkiewicz, A. Wąsek: Kodeks karny. Komentarz, t. II, Gdańsk 1999, s.

403; L. Gardocki: Prawo karne. Warszawa 1998, s. 267-269; A. Marek:

Komentarz do Kodeksu Karnego. Część szczególna, Warszawa 2000, s.

202; A. Zoll w: G. Bogdan, K. Buchała, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-

Kardas, P. Kardas, J. Majewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wró-

bel, A. Zoll: Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz do k.k. t. 2, Za-

kamycze 1999, s. 747-749; M. Surkont: Łapownictwo, Sopot 1999, s. 51-

52; R. A. Stefański: Osoba pełniąca funkcję publiczną jako podmiot prze-

stępstwa łapownictwa, Prok. i Pr. 2000, nr 11, s. 135-139; P. Palka, M.

Reut: Korupcja w nowym kodeksie karnym, Kraków 1999, s. 19; O. Gór-

niok: Z problematyki przestępstw przeciwko działalności instytucji pań-

stwowych i samorządu terytorialnego, Prok. i Pr. 2000, nr 5, s. 12-16; K.

Daszkiewicz: Korupcja w świetle przepisów Kodeksu karnego z 6 czerwca

1997 r. , Nowa Kodyfikacja Karna. Krótkie komentarze, z. 15, s. 113-116).

Rozważając przedstawione zagadnienie prawne zwrócić należy

uwagę na to, że po wejściu w życie Kodeksu karnego z 1997r. wydatnemu

ograniczeniu uległ zakres instytucji, których pracownicy są funkcjonariu-

szami publicznymi (art. 115 § 13 k.k.). W porównaniu z brzmieniem art. 120

§ 11 k.k. z 1969 r. status taki utracili pracownicy m.in. „organizacji spół-

dzielczej lub innej organizacji społecznej ludu pracującego”.

Wobec tego, ograniczyć się należy do ustalenia czy prezes spółdziel-

ni mieszkaniowej, nie będąc funkcjonariuszem publicznym, pełni funkcję

6

publiczną w rozumieniu art. 228 k.k. Odpowiedź na to pytanie wymaga

określenia w pierwszej kolejności kryteriów oraz granic pojęcia „funkcja pu-

bliczna”, a następnie rozważenia, czy tym kryteriom może odpowiadać

osoba pełniąca funkcję prezesa zarządu spółdzielni mieszkaniowej. Pu-

bliczny charakter funkcji może być określony tylko w ustawie, w tym przede

wszystkim w Konstytucji jako ustawie zasadniczej. Kwestie te były przed-

miotem szczegółowych rozważań Sądu Najwyższego w uchwałach składu

siedmiu sędziów z dnia 20 czerwca 2001 r. I KZP 5/01 i z dnia 18 paź-

dziernika 2001 r. I KZP 22/01. Odwołując się do argumentów powołanych

w obu uchwałach, Sąd Najwyższy nie widzi potrzeby ponownego ich przy-

taczania.

W świetle przedstawionych wywodów oraz argumentacji przytoczonej

w tych uchwałach stwierdzić należy, że o pełnieniu funkcji publicznej w ro-

zumieniu art. 228 k.k. przez prezesa spółdzielni decyduje podstawa norma-

tywna określona w ustawie oraz realizowanie tej funkcji z wykorzystaniem

środków publicznych.

Wobec tego, w pierwszej kolejności należy podkreślić, że prezes za-

rządu spółdzielni mieszkaniowej wykonuje powierzone mu czynności prze-

de wszystkim w ramach uprawnień wynikających z dyspozycji art. 55 § 1

ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U.

z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.). Normatywną podstawę jego działalno-

ści stanowią także inne przepisy tej ustawy dotyczące zarządu spółdzielni,

a zwłaszcza jej art. 48, 49, 52 i 54. Szczególne znaczenie ma to w sytua-

cjach, w których, stosownie do treści art. 49 § 1 i art. 54 § 1, zarząd spół-

dzielni jest jednoosobowy. Zgodnie zaś z unormowaniem art. 2 Prawa

spółdzielczego szczegółowy zakres uprawnień i obowiązków prezesa za-

rządu określa statut spółdzielni. Wreszcie, ów zakres uprawnień i obowiąz-

ków koresponduje z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

7

spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.),

określającym cel i przedmiot działalności spółdzielni mieszkaniowej .

Co się zaś tyczy drugiego kryterium pełnienia funkcji publicznej, to

jest dysponowania środkami publicznymi, rozważenia wymaga kilka aspek-

tów tego zagadnienia. Przede wszystkim zauważyć należy, że w okresie

transformacji ustrojowej po 1989 r. zasadniczym zmianom uległo ustawo-

dawstwo dotyczące spółdzielczości. Po kolejnych nowelizacjach ustawy z

1982 r. – Prawo spółdzielcze, zgodnie z art. 3 „majątek spółdzielni jest

prywatną własnością jej członków”. Właśnie w tym unormowaniu upatruje

się przeszkodę, aby można było przyjąć, iż prezes zarządu spółdzielni

mieszkaniowej w jakimkolwiek zakresie pełni funkcję publiczną.

Tymczasem, zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie Sądu Naj-

wyższego, przyjmuje się, że treść tego przepisu należy odczytywać nie na

podstawie jego dosłownego brzmienia, ale w kontekście art. 26 § 2 i art.

125 § 5 a – Prawa spółdzielczego. Wówczas okazuje się, iż w przepisie

art. 3 nie mówi się o własności w znaczeniu cywilnoprawnym, lecz w zna-

czeniu ekonomicznym. Przez użycie rzeczownika „majątek”, dla określenia

przedmiotu regulacji, ustawodawca dał wyraz temu, że majątkiem spół-

dzielni są nie tylko rzeczy, ale i inne prawa, przy czym członkowie spół-

dzielni nie są współwłaścicielami np. nieruchomości spółdzielczych. Nowe-

la ustawy – Prawo spółdzielcze z dnia 7 lipca 1994 r., która wprowadziła

omawianą regulację prawną, nie pozbawia więc spółdzielni własności jej

majątku, rozumianego jako ogół praw i obowiązków z tym związanych i ma-

jących wartość pieniężną, bowiem podmiotem własności tego majątku na-

dal jest spółdzielnia jako osoba prawna (zob.: A. Stefaniak: Prawo spół-

dzielcze oraz ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych. Komentarz,

orzecznictwo, skorowidz, Warszawa 2001, s. 11 i n.; K. Pietrzykowski:

Prawo spółdzielcze. Komentarz do zmienionych przepisów, Warszawa

1995, s. 23 i n., tegoż : Spółdzielnie mieszkaniowe. Komentarz, Warszawa

8

2001, s. 33 i n.; uchwały SN: z dnia 6 lutego 1996 r. III CZP 4/96, OSNC

1996, z. 4, poz. 58; z dnia 9 stycznia 1996 r. III CZP 152/95, OSNC 1996,

z. 4, poz. 52; z dnia 5 lipca 1995 r. III CZP 80/95, OSNC 1995, z.11, poz.

158).

Takie same poglądy prezentowane są w orzecznictwie Naczelnego

Sądu Administracyjnego. Przykładowo, w wyroku z dnia 10 kwietnia 1997 r.

II S.A. Wr 1013/96, Sąd ten stwierdził, że własnościowe spółdzielcze prawo

do lokalu obejmuje tylko sam lokal, natomiast nie obejmuje ani współwła-

sności części budynku, przeznaczonych do wspólnego korzystania, ani

współwłasności bądź współużytkowania wieczystego gruntu, na którym bu-

dynek się znajduje. Majątkiem zaś spółdzielczym może rozporządzać tylko

spółdzielnia jako osoba prawna poprzez swoje organy (OSP 1998, z. 7-8,

poz. 131 wraz z aprobująca glosą B. Adamiak, s. 363-366).

Pomimo unormowania zawartego w art. 3 Prawa spółdzielczego, to

niewątpliwie spółdzielnia mieszkaniowa z chwilą wpisania do rejestru jako

osoba prawna jest podmiotem prawa cywilnego oraz poprzez swoje organy

podejmuje czynności prawne związane z bieżącą działalnością gospodar-

czą. Z reguły – w imieniu zarządu – bieżącą działalnością gospodarczą

spółdzielni kieruje prezes, który jednocześnie reprezentuje ją na zewnątrz.

Tę specyfikę regulacji ustawowej należy uwzględnić przy dokonywa-

niu prawnej oceny czynności wykonywanych przez prezesa zarządu spół-

dzielni mieszkaniowej, a zwłaszcza podejmowanych przezeń decyzji w sfe-

rze gospodarczej lub finansowej, mających istotne znaczenie dla funkcjo-

nowania spółdzielni. Odnosi się to w szczególności do tych spółdzielni

mieszkaniowych, które prowadzą działalność inwestycyjną przy wykorzy-

staniu środków publicznych oraz do tych decyzji podejmowanych przez

prezesa, które wiążą się z dysponowaniem środkami publicznymi.

O przekazywaniu środków publicznych spółdzielniom mieszkaniowym

(a nie jej członkom) stanowi szereg aktów prawnych.

9

Obowiązujący do czasu wejścia w życie Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej z 1997 r., art. 79 ust. 5 Konstytucji z 1952 r. stwierdzał: „ W trosce

o dobro rodziny Rzeczpospolita Polska dąży do poprawy sytuacji mieszka-

niowej, przy współudziale obywateli rozwija i popiera różne formy budow-

nictwa mieszkaniowego, a szczególnie budownictwa spółdzielczego, oraz

dba o racjonalną gospodarkę zasobami mieszkaniowymi”. W wykonaniu tej

normy konstytucyjnej spółdzielnie mieszkaniowe otrzymywały dotacje pań-

stwa między innymi na finansowanie produkcji wyrobów i świadczenia

usług w wysokości ustalonej w ustawie budżetowej, czy też na pokrycie

części kosztów budowy mieszkań objętych lokatorskim prawem do lokalu.

Unormowania tej treści, do czasu nowelizacji, zawierały przepisy art. 73

oraz art. 208 w zw. z art. 218 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. –

Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210; a także zob. M.

Gersdorf, J. Ignatowicz: Prawo spółdzielcze. Komentarz, Warszawa 1985,

s. 167-179, 359-368).

W myśl art. 75 ust. 1 Konstytucji RP z 1997 r. Władze publiczne pro-

wadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywa-

teli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój bu-

downictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do

uzyskania własnego mieszkania”.

Taka treść tej normy konstytucyjnej nie oznacza zmiany zaangażo-

wania państwa w poprawę sytuacji mieszkaniowej obywateli. Postanowie-

nia te były i są realizowane w wydawanych aktach prawnych, mających na

celu udzielanie wszechstronnej pomocy budownictwu mieszkaniowemu

poprzez stosowanie odpowiedniej polityki kredytowej, udzielanie ulg bu-

dowlanych, czy też przekazywanie w różnych formach spółdzielniom

mieszkaniowym środków publicznych na budowę bądź remont budynków.

W tym zakresie wskazać można tylko na te najważniejsze, które wprost

stanowią o zaangażowaniu środków publicznych w budownictwo mieszka-

10

niowe realizowane przez spółdzielnie mieszkaniowe. Podkreślić przy tym

trzeba, że używane określenie „środki publiczne” jest pojęciem ustawo-

wym, zdefiniowanym w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o za-

mówieniach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 119, poz. 773 ze

zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. – o finansach

publicznych (Dz. U. Nr 155, poz. 1014 ze zm.).

Zasady finansowania spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego

określane były w rozporządzeniach Rady Ministrów oraz Ministra Gospo-

darki Przestrzennej i Budownictwa, wydawanych każdorazowo na podsta-

wie ustawy budżetowej oraz niektórych innych ustaw m. in. :

- w rozporządzeniu RM z dnia 30 grudnia 1988 r. w sprawie ogól-

nych zasad udzielania kredytu bankowego na cele mieszkaniowe (Dz. U. z

1989 r. Nr 1 , poz. 1);

- w rozporządzeniu RM z dnia 31 lipca 1990 r. w sprawie zasad i try-

bu udzielania w 1990 r. dotacji dla jednostek spółdzielczości mieszkaniowej

(Dz. U. Nr 54, poz. 314);

- w rozporządzeniu RM z dnia 8 lutego 1990 r. w sprawie zakresu,

zasad i trybu udzielania kredytobiorcom pomocy ze środków budżetowych

w spłacie części należnego bankom oprocentowania od kredytów udzielo-

nych do dnia 31 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 69);

- w rozporządzeniu RM z dnia 9 kwietnia 1990 r. w sprawie zakresu,

zasad i trybu udzielania kredytobiorcom pomocy ze środków budżetowych

w 1990 r. w spłacie części należnego bankom oprocentowania od kredytów

udzielonych po dniu 31 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 154);

- w rozporządzeniu RM z dnia 22 czerwca 1993 r. w sprawie udziele-

nia ze środków budżetowych za rok 1993 pomocy w spłacie kredytów za-

ciągniętych na cele budownictwa mieszkaniowego do dnia 31 grudnia 1989

r. (Dz. U. Nr 59, poz. 267);

11

- w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa

z dnia 30 maja 1994 r. w sprawie sposobu podziału oraz zasad udzielania i

sposobu rozliczania dotacji dla spółdzielni mieszkaniowych w 1994 r. (Dz.

U. Nr 73, poz. 329);

- w rozporządzeniu RM z dnia 11 marca 1997 r. w sprawie sposobu

podziału oraz zasad udzielania i sposobu rozliczania dotacji dla spółdzielni

mieszkaniowych w 1997 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 144). W rozporządzeniach

tych przewidywane były również dotacje z budżetu wojewody na dofinan-

sowanie kosztów remontów, polegających m. in. na usuwaniu wad tech-

nicznych, z powołaniem się na Uchwałę Nr 260 Rady Ministrów z dnia 11

grudnia 1981 r. w sprawie usuwania wad w spółdzielczych budynkach

mieszkalnych oraz likwidacji zaległości w wykonywaniu elewacji (M. P. Nr

32, poz. 290 ze zm.).

Bardzo istotne znaczenie dla finansowania spółdzielczego budownic-

twa mieszkaniowego ma także ustawa z dnia 26 października 1995 r.– o

niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (tekst jedn.:

Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Przepis art. 16 tej ustawy statuu-

je Krajowy Fundusz Mieszkaniowy, który „służy realizacji zadań wynikają-

cych z polityki państwa w zakresie gospodarki mieszkaniowej oraz rozwoju

budownictwa mieszkaniowego”. Zgodnie z jej art. 18 pkt 1 i art. 19 ust 1

środki Funduszu przeznacza się na udzielanie, na warunkach preferencyj-

nych, kredytów i pożyczek spółdzielniom mieszkaniowym na przedsięwzię-

cia inwestycyjno-budowlane do 70% ich kosztów.

Szczegółowe zasady udzielania takich kredytów i pożyczek określa

rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie warunków

i trybu udzielania kredytów i pożyczek ze środków Krajowego Funduszu

Mieszkaniowego oraz niektórych wymagań dotyczących lokali i budynków

finansowanych przy udziale tych środków (Dz. U. Nr 62, poz. 719).

12

Również bardzo ważne dla działalności spółdzielni mieszkaniowych

są uregulowania zamieszczone w ustawie z dnia 30 listopada 1995 r. – o

pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refunda-

cji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. z 1996 r. Nr 5, poz. 32 ze zm.). Wreszcie, środki publiczne

mogą być przekazywane spółdzielni mieszkaniowej z budżetu gminy w ra-

mach wykonania zadań własnych dotyczących gminnego budownictwa

mieszkaniowego. Zakres działania i zadania gminy oraz uprawnienia do

zawierania umów, m. in. ze spółdzielnią mieszkaniową o budowę lokali, re-

gulują przepisy art. 6 – 10 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie

gminnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591) oraz art. 4, art.

20 i art. 21 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów,

mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr

71, poz. 733).

Z przekazywaniem spółdzielniom mieszkaniowym środków publicz-

nych ustawodawca wiąże określone konsekwencje dotyczące sposobu

dysponowania nimi. W myśl przepisów ustawy z 1994 r. o zamówieniach

publicznych m. in. spółdzielnie „ ... w zakresie, w jakim dysponują środkami

publicznymi” (art. 4 ust.1 pkt 5), muszą poddać się rygorom ustawowym i

przestrzegać zasad udzielania zamówień publicznych w trybie przetargów,

negocjacji, zapytań o cenę lub zamówień z wolnej ręki. Oznacza to, iż rea-

lizacja jakichkolwiek inwestycji finansowanych przy użyciu środków pu-

blicznych nie może odbywać się w sposób swobodny, lecz w myśl określo-

nych zasad, zabezpieczających prawidłowość ich wydatkowania.

Unormowania zawarte w powołanych tylko przykładowo aktach

prawnych świadczą niewątpliwie o finansowaniu działalności spółdzielni

mieszkaniowych ze środków publicznych a zarazem o przekazywaniu

spółdzielniom, a nie jej członkom, środków publicznych. Dotyczy to w

szczególności tych spółdzielni mieszkaniowych, które wykonują zadania

13

inwestycyjno-budowlane przy wykorzystaniu środków publicznych, przeka-

zywanych im z budżetu państwa za pośrednictwem organów państwowych

lub samorządowych.

Zatem pełnienie funkcji publicznej w rozumieniu art. 228 § 1 k.k.

obejmuje tylko takie czynności wykonywane przez prezesa zarządu spół-

dzielni mieszkaniowej na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 16 września

1982 r.- Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze

zm.), które wiążą się z dysponowaniem środkami publicznymi.