III CZP 14/02

Uchwała z dnia 26 marca 2002 r., III CZP 14/02

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Antoni Górski

Sędzia SA Anna Owczarek

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej,

Oddziału Terenowego w B. przeciwko Barbarze G. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w

Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 26 marca 2002 r., przy udziale

prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 12

grudnia 2001 r.

„Czy obowiązek wynikający z art. 32 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 2 ustawy z

dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

(Dz.U. Nr 86, poz. 433 ze zmianami) oraz § 24 ustęp 2 rozporządzenia Ministra

Obrony Narodowej z dnia 27 maja 1996 r. (Dz.U. Nr 65, poz. 320) polegający na

ponoszeniu pełnych kosztów zużycia urządzeń technicznych zamontowanych w

kwaterze oraz ponoszeniu kosztów wykonania robót malarskich w kwaterze w

przypadku zgonu osoby uprawnionej do kwatery zajmującej kwaterę do chwili

swojej śmierci obciąża jej spadkobierców zgodnie z art. 922 k.c.”?

podjął uchwałę:

Obowiązek ponoszenia kosztów zużycia urządzeń technicznych oraz

kosztów wykonania robót malarskich w kwaterze stałej (art. 32 ust. 3 w

związku z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. Nr 86, poz. 433 ze zm., oraz § 24

ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 maja 1996 r. w

sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. Nr 65, poz. 320 ze zm.), nie

przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej, zajmującej kwaterę do

chwili śmierci.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2001 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy

przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, o treści zawartej w

sentencji. W uzasadnieniu wskazano, że ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o

zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 86, poz. 433 –

dalej "ustawa"), nakładając na osobę zwalniającą kwaterę stałą obowiązek rozliczeń

z tytułu zużycia zainstalowanych urządzeń, nie reguluje odpowiedzialności

spadkobierców osoby uprawnionej, zajmującej kwaterę do chwili swojej śmierci.

Odpowiedzialność spadkobierców budzi zaś wątpliwości, gdyż przydzielenie

kwatery stałej następuje na podstawie decyzji administracyjnej, nie można zatem

przyjąć, że spadkobierca osoby uprawnionej – do chwili swojej śmierci – do kwatery

stałej, nie zamieszkujący z taką osobą ani nie uprawniony do kwatery, ma

odpowiadać na podstawie przepisów wskazanej ustawy czy rozporządzenia

Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 maja 1996 r. w sprawie wykonania niektórych

przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.

Nr 65, poz. 320 ze zm. – dalej "rozporządzenie").

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 922 k.c., majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy

przechodzą, co do zasady, na spadkobierców zmarłego. Wprawdzie z treści tego

przepisu nie wynika to expressis verbis, jednak nie budzi wątpliwości, że

dziedziczeniu podlegają jedynie prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym.

Prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych nie podlegają ogólnym

regułom dziedziczenia; ich przejście na spadkobierców osoby uprawnionej lub

zobowiązanej wynikać musi z innych przepisów. Oznacza to, że rozstrzygając

zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy, należy określić charakter

prawny stosunku pomiędzy osobą uprawnioną do kwatery a Wojskową Agencją

Mieszkaniową, powstającego na skutek przydzielenia kwatery stałej. Określenie

charakteru prawnego tego stosunku będzie miało decydujące znaczenie dla

rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego.

Z uregulowań zawartych w ustawie z dnia 22 czerwca 1995 r.

o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że na stałe

zakwaterowanie żołnierzy zawodowych przeznaczone są osobne kwatery stałe (art.

21 ust. 1). Kwaterą jest samodzielny lokal mieszkalny w rozumieniu przepisów o

najmie lokali (art. 21 ust. 2). Kwatera zasiedlona przez inną osobę niż uprawniony

stanowi lokal mieszkalny (art. 21 ust. 3).

Prawo do kwatery stałej przysługuje określonym osobom: żołnierzom

zawodowym oraz żołnierzom przeniesionym w stan nieczynny (art. 22 ust. 1),

emerytom i rencistom wojskowym (art. 23 ust. 1) oraz żołnierzom zwolnionym z

czynnej służby wojskowej, nawet jeżeli nie nabyli uprawnień do emerytury lub renty

inwalidzkiej wojskowej, jeżeli spełnione zostały warunki określone w art. 23 ust. 2

ustawy. Prawo to realizuje się w drodze przydziału kwatery na wniosek żołnierza

zawodowego (art. 24 ustawy). Decyzję o przydziale kwatery osobie uprawnionej

wydaje dyrektor oddziału terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (art. 30

ust. 1 ustawy). Podstawę zajęcia kwatery stanowi decyzja o przydziale oraz

protokół zdawczo-odbiorczy (§ 20 ust. 1 rozporządzenia).

Powyższe uregulowania wskazują, że stosunek powstały pomiędzy

żołnierzem zawodowym a Wojskową Agencją Mieszkaniową nie ma charakteru

cywilnoprawnego. W pierwszej kolejności wskazuje na to źródło powstania tego

stosunku (decyzja o przydziale), a ponadto przemawiają za tym inne uregulowania

zawarte w ustawie.

Odwołać się trzeba do przepisów różnicujących dwie kategorie lokali oraz

osób korzystających z tych lokali. Była już mowa o tym, że w art. 21 ustawy

wyróżniono kwaterę stałą – przydzielaną żołnierzowi zawodowemu oraz kwaterę

zasiedloną przez inną osobę – która staje się wówczas lokalem mieszkalnym.

Ustawa konsekwentnie rozróżnia także osobę uprawnioną do kwatery stałej oraz

najemcę, tj. osobę, z którą dyrektor oddziału terenowego Agencji zawiera umowę

najmu (art. 30 ust. 2 w związku z art. 29 ustawy). W ustawie zawarte zostały

również uregulowania dotyczące obowiązków osoby zwalniającej kwaterę oraz

uregulowania odnoszące się do skutków śmierci osoby uprawnionej.

Osoba zwalniająca kwaterę ma obowiązek pokryć koszty zużycia urządzeń w

wysokości wynikającej z różnicy ich stanu technicznego na dzień zajęcia

i zwolnienia, według ich wartości na dzień zwolnienia i ustalonego procentowego

zużycia (§ 24 ust. 2 i 3 rozporządzenia). W razie zaś śmierci żołnierza zawodowego

pełniącego czynną służbę wojskową jako służbę stałą, spełniającego warunki do

uzyskania emerytury lub wojskowej renty inwalidzkiej, żołnierza zawodowego

zwolnionego z czynnej służby wojskowej, który zachował prawo do kwatery zgodnie

z ust. 2 art. 23 ustawy, a także emeryta lub rencisty, prawo do kwatery nabywają

wspólnie zamieszkali w kwaterze z żołnierzem, emerytem, rencistą w dniu jego

śmierci: małżonek, zstępni, wstępni, osoby przysposabiające i przysposobione oraz

osoba, która pozostawała we wspólnym pożyciu małżeńskim (art. 23 ust. 3 ustawy).

Członkowie rodzin zmarłych żołnierzy oraz emerytów i rencistów wojskowych,

którzy nie nabywają prawa do kwatery, a także zwolnieni żołnierze niezachowujący

prawa do kwatery oraz inne osoby, których prawo do kwatery wygasło, mogą

zamieszkiwać w dotychczasowym lokalu na podstawie umowy najmu zawartej

z dyrektorem oddziału terenowego Agencji (art. 44 ustawy).

Uregulowania przewidziane w ustawie wskazują, że stosunek prawny łączący

osobę uprawnioną do kwatery stałej oraz Wojskową Agencję Mieszkaniową,

z którego wynika prawo do korzystania z mieszkania, nie ma charakteru

cywilnoprawnego. W tej sytuacji prawa i obowiązki związane z korzystaniem

z kwatery stałej nie wchodzą w skład spadku po osobie uprawnionej. Dodatkowo

należy zauważyć, na co zwrócił – niezbyt precyzyjnie – uwagę Sąd Okręgowy, że

obowiązek pokrycia kosztów zużycia urządzeń, o którym mowa w § 24

rozporządzenia, wykracza poza ramy obowiązków związanych z korzystaniem

z kwatery. Obowiązek ten powstaje bowiem dopiero z chwilą utraty prawa do

kwatery i, co za tym idzie, jej zwolnienia, skoro zaś prawa i obowiązki wynikające

z zajmowania kwatery stałej nie przechodzą na spadkobierców, a sam stosunek

prawny łączący uprawnionego z Agencją wygasa (o czym świadczy treść art. 44

ustawy), to nałożenie na spadkobierców uprawnionego obowiązku ponoszenia

kosztów zużycia urządzeń wymagałoby stosownego uregulowania ustawowego.

Brak takiego uregulowania oznacza, że obowiązek ten nie przechodzi na

spadkobierców osoby uprawnionej do kwatery stałej.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.