III RN 9/02

Wyrok z dnia 27 marca 2002 r.

III RN 9/02

Określony w art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o za-

trudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25,

poz. 128 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym przed dniem 8 maja 2000 r., wa-

runek pobierania zasiłku chorobowego "bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia"

oznacza wystąpienie zdarzenia uprawniającego do takiego zasiłku w krótkim

czasie potrzebnym osobie tracącej pracę na podjęcie innego zatrudnienia lub

innej działalności zarobkowej.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2002 r. sprawy

ze skargi Zofii K. na decyzję Wojewody L. z dnia 12 stycznia 2000 r. [...] w przedmio-

cie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, na skutek rewizji nad-

zwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] od wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 8 maja 2001 r.

[...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Naczelnemu Sądowi Admi-

nistracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 12 stycznia 2000 r. Wojewoda L. utrzymał w mocy decyzję Kie-

rownika Powiatowego Urzędu Pracy w L. z dnia 9 grudnia 1999 r. odmawiającą przy-

znania Zofii K. zasiłku dla bezrobotnych. Podstawą odmowy przyznania tego świad-

czenia było niespełnienie określonego w art. 23 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 14

grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z

1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) warunku posiadania okresu zatrudnienia co najmniej

365 dni w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania. W sprawie

2

zostało ustalone, że skarżąca była zatrudniona od 1 grudnia 1994 r. do 31 marca

1999 r., a za okres od 1 kwietnia 1999 r. do 3 maja 1999 r. otrzymała odszkodowanie

wobec skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę na podstawie art.361

Ko-

deksu pracy. Od 9 kwietnia 1999 r. do 3 grudnia 1999 r. otrzymywała zasiłek choro-

bowy. Jako bezrobotna zarejestrowała się w dniu 9 grudnia 1999 r. W okresie 18

miesięcy poprzedzających tę datę jej okres zatrudnienia wyniósł 296 dni. Do okresu

uprawniającego do przyznania zasiłku dla bezrobotnych nie wlicza się okresu pobie-

rania zasiłku chorobowego, gdyż prawo do tego zasiłku nie powstało bezpośrednio

po ustaniu zatrudnienia, jak tego wymaga przepis art. 23 ust. 2 pkt 3 powołanej

ustawy. Zaliczeniu nie podlega również okres skróconego wypowiedzenia od 1

kwietnia 1999 r. do 31 maja 1999 r., gdyż za okres ten nie została opłacona składka

na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy (art. 23 ust. 2 pkt 4). Podstawy do

przyznania zasiłku dla bezrobotnych ustala się według stanu istniejącego w dniu re-

jestracji. Gdyby skarżąca zrejestrowała się bezpośrednio po ustaniu stosunku pracy

(po dniu 31 marca 1999 r.), spełniałaby wszystkie wymagane warunki. Jednakże do-

konała ona rejestracji dopiero w dniu 9 grudnia 1999 r.

W skardze od tej decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zofia K. za-

rzuciła, że do okresu uprawniającego do zasiłku dla bezrobotnych powinien być wli-

czony zarówno skrócony okres wypowiedzenia, jak i okres pobierania zasiłku choro-

bowego.

Wyrokiem z dnia 8 maja 2001 r. [...] Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek

zamiejscowy w Lublinie oddalił skargę. Sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z

prawem. Przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu mają charak-

ter bezwzględnie obowiązujący. Skoro przepis art. 23 ust. 2 pkt 3 tej ustawy uzależ-

nia zaliczenie okresu pobierania zasiłku chorobowego od powstania prawa do tego

świadczenia bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia, nie może być uwzględniony

okres przypadający po upływie 8 dni od ustania zatrudnienia.

Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prezes Naczelnego Sądu Admini-

stracyjnego i zarzucając rażące naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995

r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) oraz art. 23

ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezro-

bociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) wniósł o uchylenie za-

skarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-

Ośrodkowi Zamiejscowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Zdaniem wno-

3

szącego rewizję nadzwyczajną, użycie w art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy o zatrudnieniu i

przeciwdziałaniu bezrobociu określenia „bezpośrednio” po ustaniu zatrudnienia jako

warunku uwzględnienia okresu pobierania zasiłku chorobowego nie oznacza, że

prawo do zasiłku chorobowego musi powstać następnego dnia po ustaniu zatrudnie-

nia. Przy ocenie „bezpośredniości” muszą być uwzględniane okoliczności konkretnej

sprawy. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 czerwca 1999 r., III

RN 13/99, stwierdzając że pomiędzy zdarzeniami prawnymi – zatrudnienie i zasiłek

chorobowy - sytuacja zainteresowanego nie powinna ulec zmianie. Taka była sytua-

cja skarżącej, która w dniu 9 kwietnia 1999 r. rozpoczęła leczenie szpitalne z rozpo-

znaniem gruźlicy, co nie oznacza, że nie była osobą chorą wcześniej. Ma to istotne

znaczenie, bowiem nawet ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pienięż-

nych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst:

Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.) w art. 6 ust. 1 pkt 1 różnicowała długość

okresu, w trakcie którego zachorowanie po ustaniu stosunku pracy powoduje nabycie

prawa do zasiłku chorobowego ( w przypadku gruźlicy były to 3 miesiące, zaś w po-

zostałych przypadkach miesiąc). Wydaje się, że bezpośredniość w przypadku gruźli-

cy obejmować może dłuższy okres niż w przypadku pozostałych chorób. Pozbawie-

nie skarżącej możliwości nabycia zasiłku dla bezrobotnych na skutek tak restryktyw-

nej wykładni omawianego przepisu rażąco narusza ten przepis. Ponadto ustawą z

dnia 31 marca 2000 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

(Dz.U. Nr 31, poz. 384) ustawodawca zmienił przepis art. 23 ust 2 pkt 3, usuwając

zapis dotyczący bezpośredniości, uznając, że do 365 dni, o których mowa w art. 23

ust. 1 pkt 2, zalicza się okresy przypadające po ustaniu zatrudnienia. W przypadku

skarżącej przerwa między ustaniem zatrudnienia a nabyciem prawa do zasiłku cho-

robowego przypadała w okresie, o który pracodawca skrócił wypowiedzenie umowy o

pracę. Zgodnie z art. 361

§ 1 Kodeksu pracy przy ustalaniu uprawnień uzależnionych

od długości okresu pracy datą wyznaczającą końcowy okres zatrudnienia jest upływ

ustawowego, a nie skróconego okresu wypowiedzenia. Na podstawie art. 23 ust. 2

pkt 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu do okresu uprawniającego

do zasiłku dla bezrobotnych wlicza się okres, za który przyznano odszkodowanie z

tytułu niezgodnego z przepisami rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy, oraz

okres, za który wypłacono pracownikowi odszkodowanie z tytułu skróconego okresu

wypowiedzenia umowy o pracę. Ten ostatni przepis wprowadzony został powołaną

ustawą z dnia 31 marca 2000 r. i obowiązuje od 8 maja 2000 r., jednak okoliczności

4

te powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie uprawnień skarżącej do zasiłku dla

bezrobotnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rewizji nadzwyczajnej nie jest kwestionowany fakt, że ustanie zatrudnienia

skarżącej nastąpiło z upływem skróconego okresu wypowiedzenia umowy o pracę,

czyli 31 marca 1999 r. Zgodnie z art. 361

§ 1 i 2 KP za pozostałą część okresu wy-

powiedzenia przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia i okres ten jest

wliczany do okresu zatrudnienia, co oznacza, że okres przypadający po upływie

skróconego okresu wypowiedzenia nie jest okresem, w którym zatrudnienie trwa

nadal. Według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decy-

zji, przepis art. 23 ust. 2 pkt 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

nie przewidywał zaliczenia okresu, za który wypłacono odszkodowanie w związku ze

skróceniem okresu wypowiedzenia, a zaliczał się jedynie okres, za który przyznano

odszkodowanie z tytułu niezgodnego z przepisami rozwiązania przez pracodawcę

stosunku pracy. W przypadku skarżącej uwzględnienie okresu dwóch miesięcy, za

który wypłacono odszkodowanie nie wystarczy do spełnienia określonego w art. 23

ust. 1 pkt 2 ustawy warunku posiadania okresu zatrudnienia lub innej działalności w

wymiarze 365 dni w ciągu 18 miesięcy przed zarejestrowaniem się w urzędzie pracy.

W rewizji nadzwyczajnej nie zarzuca się, że nieuwzględnienie okresu, za który

wypłacono odszkodowanie, nastąpiło z naruszeniem prawa. Nie kwestionuje się

także faktu, że zachorowanie skarżącej i związane z tym prawo do zasiłku chorobo-

wego nastąpiło po ustaniu zatrudnienia, a nie w trakcie jego trwania. Zarzut dotyczy

rażącego naruszenia art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy, którego prawidłowa wykładnia, zda-

niem wnoszącego rewizję nadzwyczajną prowadzi, do wniosku, że przypadający po

ustaniu zatrudnienia okres pobierania zasiłku chorobowego powinien być wliczony do

wymienionych w art. 23 ust. 1 pkt 2 okresów uprawniających do zasiłku dla bezrobot-

nych.

Przepis art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy stanowi, że do 365 dni, o których mowa w

ust. 1 pkt 2, zalicza się miedzy innymi przypadające bezpośrednio po ustaniu zatrud-

nienia, okresy wykonywania innej pracy zarobkowej albo zaprzestania pozarolniczej

działalności, okresy pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub opie-

kuńczego, jeżeli podstawę wymiaru tych zasiłków stanowiła kwota w wysokości co

5

najmniej najniższego wynagrodzenia. Użyte tu określenia „bezpośrednio po ustaniu

zatrudnienia” Naczelny Sąd Administracyjny rozumie w ten sposób, że prawo do za-

siłku chorobowego powinno powstać najpóźniej następnego dnia po ustaniu zatrud-

nienia. Interpretacja taka jest nieuprawniona, gdyż gdyby zliczeniu podlegał okres

pobierania po ustaniu zatrudnienia zasiłku chorobowego, do którego prawo powstało

w czasie zatrudnienia, a najpóźniej następnego dnia po jego ustaniu, ustawodawca

użyłby takiego właśnie określenia. Warunek pobierania zasiłku chorobowego „bez-

pośrednio po ustaniu zatrudnienia” oznacza wystąpienie zdarzenia uprawniającego

do takiego zasiłku w krótkim czasie potrzebnym osobie tracącej pracę na podjęcie

innego zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej. Jest bowiem zasadą, że pra-

cownik wykazuje inicjatywę w zakresie znalezienia nowej pracy lub podjęcia innej

działalności jeszcze przed upływem okresu wypowiedzenia. Finalizacja tych przygo-

towań może nastąpić w jakiś czas po ustaniu dotychczasowego zatrudnienia. Zacho-

rowanie jest wypadkiem losowym, którego pracownik nie może przewidzieć. Gdyby

okres pobierania zasiłku chorobowego z tytułu zachorowania, które wystąpiło przed

podjęciem zamierzonego zatrudnienia lub innej działalności, był wyłączony z okresu

uprawniającego do zasiłku dla bezrobotnych, pracownik musiałby na wypadek na-

głego zachorowania rejestrować się jako bezrobotny następnego dnia po ustaniu

zatrudnienia, nawet gdyby był przygotowany do podjęcia w krótkim czasie nowego

zatrudnienia lub innej działalności. Nie było to z pewnością intencją ustawy, której

głównym celem jest przeciwdziałanie bezrobociu.

Przepis art. 23 ust. 2 ustawy wymienia w kilku punktach okresy zaliczane do

wymaganych 365 dni zatrudnienia w okresie 18 miesięcy. Tylko co do okresów po-

bierania zasiłku chorobowego, opiekuńczego i macierzyńskiego określony jest w

punkcie 3 wymóg bezpośredniego następstwa po ustaniu zatrudnienia, natomiast

przy innych okresach warunek bezpośredniości nie występuje. Prawo do trzech wy-

mienionych zasiłków określone jest przepisami regulującymi świadczenia z tytułu

choroby i macierzyństwa. Zgodnie z tymi przepisami regułą jest nabycie prawa do

tych zasiłków w czasie trwania zatrudnienia lub ubezpieczenia z tytułu innej działal-

ności. Powstanie prawa do zasiłków po ustaniu zatrudnienia następuje w ściśle okre-

ślonych przepisami warunkach. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974

r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i ma-

cierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.) zasiłek chorobo-

wy przysługiwał osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu zatrudnienia

6

nie później jednak niż w ciągu trzech miesięcy - w razie zachorowania na brucelozę,

gruźlicę, wściekliznę, zakaźne zapalenie wątroby lub zimnicę - i w ciągu jednego

miesiąca w razie zachorowania na inne choroby. W przypadku zachorowania po

upływie miesiąca ( lub trzech miesięcy w zależności od rodzaju choroby) zasiłek

chorobowy nie mógł być przyznany. Odnosząc tę regulację do treści art. 23 ust. 2 pkt

3 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu okres pobierania zasiłku chorobowego mógł

przypadać najdalej przed upływem miesiąca po ustaniu zatrudnienia (lub trzech mie-

sięcy w przypadku choroby zakaźnej). Wprowadzenie wymogu przypadania okresu

pobierania zasiłku bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia, oznacza że powstanie

prawa do zasiłku musi nastąpić w czasie krótszym niż w ciągu miesiąca od ustania

zatrudnienia. W przeciwnym wypadku zastrzeżenie co do bezpośredniości nie byłoby

potrzebne. Pobieranie zasiłku chorobowego musi rozpocząć się w okresie krótszym

niż miesiąc od ustania zatrudnienia, natomiast kwestią jest, do jakiego dnia przed

upływem miesiąca można mówić o bezpośredniości.

Jak wskazano wyżej, określenie „bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia” nie

oznacza następnego dnia, gdyż nie było przeszkód do wprowadzenia formuły „ na-

stępnego dnia po ustaniu zatrudnienia”. W wyroku z dnia 9 czerwca 1999 r., III RN

13/99 (OSNAPiUS 2001 nr 10, poz. 376) Sąd Najwyższy uznał, że jednodniowa

przerwa między ustaniem zatrudnienia a uzyskaniem prawa do zasiłku chorobowego

nie wyklucza możliwości wliczenia okresu jego pobierania do stażu, od którego

zależy nabycie prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W uzasadnieniu tego wyroku

stwierdzono, że określenie „bezpośrednio” nie może być utożsamiane z następnym

dniem po ustaniu zatrudnienia. Brzmienie omawianego przepisu wskazuje, że bez-

pośrednio nie oznacza w dniu następnym, trudno jednak znaleźć argumentację na to,

że drugi, trzeci lub kolejny dzień nie jest dniem przypadającym bezpośrednio po

ustaniu zatrudnienia. Celem regulacji w zakresie zachowania prawa do zasiłku cho-

robowego po ustaniu zatrudnienia było objęcie ochroną ubezpieczeniową w czasie

potrzebnym do podjęcia innego zatrudnienia lub działalności podlegającej ubezpie-

czeniu. Z regulacji tej wyłączone są bowiem osoby, które uzyskują dochody z innej

działalności albo przeszły na emeryturę lub rentę (art. 6 ust. 2 powołanej ustawy o

świadczeniach pieniężnych w razie choroby lub macierzyństwa). Jako maksymalny

okres do uzyskania ponownego tytułu ubezpieczenia został uznany w tej ustawie

jeden miesiąc ( za wyjątkiem chorób zakaźnych, których okres wylęgania jest dłuższy

niż miesiąc). Ustawa ta utraciła moc po wejściu w życie ustawy z dnia 25 czerwca

7

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636). Przepis art. 7 tej ustawy stanowi, że zasiłek

chorobowy przysługuje osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu

ubezpieczenia chorobowego, nie później niż w ciągu 14 dni, a w przypadku choroby

zakaźnej lub innej choroby, której objawy ujawniają się w okresie dłuższym niż 14

dni, nie później niż w ciągu trzech miesięcy. W tej ustawie jako okres wystarczający

do uzyskania ponownego tytułu ubezpieczenia uznany został okres 14 dni. Ustawą z

dnia 31 marca 2000 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

(Dz.U. Nr 31, poz. 384) zmieniono przepis art. 23 ust. 2 pkt 3 usuwając wymóg

bezpośredniości. Można zatem uznać, że powstanie prawa do zasiłku chorobowego

w ciągu 14 dni od ustania zatrudnienia (lub zachorowania w ciągu tego okresu na

chorobę, której objawy wystąpiły później) następuje bezpośrednio po ustaniu

zatrudnieniu. Przyznanie prawa do zasiłku chorobowego oznacza, że prawo do niego

powstało bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia lub innej działalności podlegającej

ubezpieczeniu i dotychczasowe sformułowanie w art. 23 ust. 2 pkt 3 stało się

zbędne. Przy wykładni tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie

zarejestrowania się skarżącej jako bezrobotnej, wszystkie przedstawione tu

okoliczności powinny być wzięte pod uwagę. Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił

się rażącego naruszenia omawianego przepisu, gdyż bez dokonania jego analizy

stwierdził lakonicznie, że upływ 8 dni od ustania zatrudnienia do przyznania zasiłku

chorobowego nie pozwala na uwzględnienie okresu pobierania zasiłku. W

konsekwencji oddalenie skargi nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 27 ust. 1

ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74,

poz. 368 ze zm.).

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną na pod-

stawie art. 39313

§ 1 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmia-

nie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej –

Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektó-

rych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================