I PKN 214/01

Wyrok z dnia 4 kwietnia 2002 r.

I PKN 214/01

Nauczycielowi, którego stosunek pracy wygasł wskutek upływu sze-

ściomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym (art. 20 ust. 7

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jednolity tekst: Dz.U. z

2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.) nie przysługuje uprawnienie do ponownego

zatrudnienia przewidziane w art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szcze-

gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze

zm.).

Przewodniczący SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2002 r.

sprawy z powództwa Andrzeja R. przeciwko Zakładowi Poprawczemu w P. o nawią-

zanie stosunku pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 24 listopada 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 listopada 2000 r. [...] oddalił

apelację Andrzeja R. od wyroku Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 28 lipca 2000

r. [...], oddalającego jego powództwo o przywrócenie do pracy w Zakładzie Popraw-

czym w P.

Sąd ustalił, że Andrzej R. był zatrudniony w Państwowym Młodzieżowym

Ośrodku Wychowawczym w O. w okresie od 1 stycznia 1982 r. do 28 lutego 1994 r.

początkowo jako nauczyciel zawodu, a następnie na stanowisku wychowawcy. Od

15 lutego 1995 r. podjął pracę w charakterze wychowawcy u strony pozwanej. Aktem

z dnia 28 kwietnia 1999 r. został - z dniem 1 maja 1999 r. - przeniesiony w stan nie-

2

czynny. Łączący strony stosunek pracy wygasł 31 października 1999 r. Pismami z 21

października 1999 r. i z 20 lutego 2000 r. powód wnosił o ponowne zatrudnienie go w

Zakładzie Poprawczym na stanowisku wychowawcy. Ma średnie wykształcenie,

ukończył kurs resocjalizacyjny - terapeutyczny, studium pedagogiczne jako nauczy-

ciel zawodu oraz studium kwalifikacyjne. Od listopada 1999 r. strona pozwana zwięk-

szyła stan zatrudnienia w grupie wychowawców, zatrudniając jednak wyłącznie

osoby z wyższym wykształceniem. Zgodnie z art. 20 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia

1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.),

dyrektor szkoły ma obowiązek przywrócenia do pracy w pierwszej kolejności nauczy-

ciela pozostającego w stanie nieczynnym „pod warunkiem posiadania przez nauczy-

ciela wymaganych kwalifikacji”. Obowiązek ponownego zatrudnienia nauczyciela

przeniesionego w stan nieczynny nie może być realizowany bez zważenia na możli-

wość zatrudnienia pracowników o wyższych kwalifikacjach. Powód nie ma przepisa-

nych kwalifikacji. Nadto - zdaniem Sądu - wnosząc pozew dopiero w dniu 21 kwietnia

2000 r., uchybił on określonemu w art. 264 § 1 k.p. terminowi do zgłoszenia roszcze-

nia o przywrócenie do pracy. Przysługujące Andrzejowi R. roszczenie wygasło. Wo-

bec tego należało oddalić jego powództwo bez merytorycznego rozpoznania sprawy.

Jednak zaskarżony apelacją wyrok pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada

prawu.

W ocenie Sądu, podstawy prawnej roszczenia o ponowne zatrudnienie nie

mógł stanowić art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Na

mocy art. 91c Karty Nauczyciela przepisy Kodeksu pracy mają zastosowanie do sto-

sunku pracy nauczyciela jedynie w sprawach odmiennie tą ustawą nieuregulowa-

nych. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela reguluje rozwiązanie sto-

sunku pracy z nauczycielem z przyczyn dotyczących pracodawcy „w sposób kom-

pleksowy”.

Andrzej R. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako podstawę kasacji na-

ruszenie prawa materialnego, a to: art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. przez

niezastosowanie oraz art. 91c ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. przez błędną wy-

kładnię, jego pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględ-

nienie apelacji lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania, w obu przypadkach z rozstrzygnięciem o kosztach postę-

3

powania na korzyść powoda. Wywodził, że art. 91c Karty Nauczyciela wyłącza sto-

sowanie do nauczycieli w sprawach nią unormowanych tylko Kodeksu pracy, a nie

przepisów pozakodeksowych, do których należy ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o

zwolnieniach grupowych. Jego zdaniem, przedmiot regulacji art. 20 ust. 7 Karty Nau-

czyciela nie jest tożsamy z przedmiotem regulacji art. 12 ustawy o zwolnieniach gru-

powych. Powołane przez Sąd w motywach zaskarżonego wyroku (na wsparcie

słuszności przyjętego poglądu o wyłączeniu stosowania do nauczycieli art. 12 ustawy

o zwolnieniach grupowych) orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 25 października

1995 r., I PZP 30/95, zostało wydane w innym stanie prawnym. Sąd uzasadnił wów-

czas swoje stanowisko tym, że ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. reguluje sytuację

pracowników, którym pracodawca wypowiedział umowę o pracę, zaś art. 20 Karty

Nauczyciela, w brzmieniu obowiązującym przed jego nowelizacją ustawą z dnia 14

czerwca 1996 r., nie przewidywał tego sposobu rozwiązania z nauczycielami stosun-

ku pracy z przyczyn organizacyjnych. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, Sąd błęd-

nie też przyjął, że roszczenie Andrzeja R. o przywrócenie do pracy wygasło. Jeśli

umowa o pracę z powodem wygasła wskutek sześciomiesięcznego pozostawania w

stanie nieczynnym w dniu 31 października 1999 r., a powód wystąpił z pozwem 21

kwietnia 2000 r., to zachował on roczny termin przewidziany w art. 12 ustawy z dnia

28 grudnia 1989 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie występują dwa odrębne zagadnienia prawne, a mianowicie zasad-

ności odmowy przywrócenia skarżącego do pracy u strony pozwanej na podstawie

art. 20 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela oraz zasadności

odmowy ponownego jego zatrudnienia na podstawie art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy.

Przewidziany w art. 20 ust. 7 Karty Nauczyciela obowiązek przywrócenia do

pracy dotyczy nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym, wobec czego dez-

aktualizuje się wraz z wygaśnięciem stosunku pracy. Nie znaczy to, że nauczyciel nie

może dochodzić jego realizacji już po ustaniu zatrudnienia. Może to jednak uczynić w

terminie wyznaczonym w art. 264 § 2 k.p. Trzeba podnieść, że upływ terminu przewi-

dzianego w tym przepisie nie powoduje, wbrew odmiennemu twierdzeniu Sądu, wy-

4

gaśnięcia roszczenia pracownika, gdyż termin ten może być przywrócony (art. 265

k.p.). Nadto, wobec braku określenia formy wniosku o przywrócenie terminu, w

orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że spóźniony pozew o przywrócenie do pracy

zawiera ze swej istoty wniosek tej treści. W kwestii pierwszej należy zatem podzielić

pogląd Sądu drugiej instancji, pomimo nie dość precyzyjnego jego uzasadnienia, że

skoro stosunek pracy Andrzeja R. wygasł 31 października 1999 r., a pozew o przy-

wrócenie do pracy został wniesiony 21 kwietnia 2000 r., powództwo skarżącego było

spóźnione. Nie znajdując podstaw do przywrócenia terminu, należało je już z tej tylko

przyczyny oddalić, nie badając sprawy merytorycznie.

Rację ma pełnomocnik skarżącego, że art. 91c Karty Nauczyciela w sprawach

nią nie uregulowanych odsyła nie do przepisów prawa pracy, ale do przepisów Ko-

deksu pracy. Z tego jednak nie wynika, że wszystkie pozakodeksowe akty prawne

mają do stosunku pracy nauczycieli zastosowanie. Karta Nauczyciela jest odrębnym

aktem prawnym nie tylko względem Kodeksu pracy (art. 5 k.p.), ale szczególnym

także w relacji do innych ustaw, których zakres podmiotowy wykracza poza określo-

ny w jej art. 1. Zasadnicze znaczenie w tym kontekście ma kwestia podmiotowego i

przedmiotowego zakresu regulacji ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. oraz art. 20

Karty Nauczyciela. Ustawa o zwolnieniach grupowych obejmuje zakresem regulacji

pracowników zatrudnionych na innej niż mianowanie podstawie, z którymi pracodaw-

ca rozwiązał stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 1 (ekonomicznych, orga-

nizacyjnych, technologicznych, produkcyjnych lub z powodu likwidacji zakładu albo

ogłoszenia jego upadłości) w ramach zwolnień grupowych bądź indywidualnych. Za-

sadniczo dotyczy pracodawców sfery gospodarczej. Karta Nauczyciela reguluje po-

stępowanie dyrektora w przypadkach likwidacji szkoły (całkowitej lub częściowej),

zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów lub zmian planu

nauczania. Katalog tych przyczyn należy uznać za zupełny. Szkoła prowadzi działal-

ność edukacyjno - wychowawczo - opiekuńczą, a szkoła publiczna realizuje konsty-

tucyjne prawo obywateli do nauki i gwarantuje zarazem wykonanie ciążącego na nich

obowiązku szkolnego. Wobec tego zwolnień nauczycieli nie mogą z istoty rzeczy

uzasadniać zmiany produkcyjne lub technologiczne, bo takie procesy w funkcjono-

waniu szkoły nie zachodzą. Nie będąc przedsiębiorcą, szkoła nie ma zdolności upa-

dłościowej. Należy w tej sytuacji przyjąć, że sposób dokonywania koniecznego

zmniejszenia w szkole stanu zatrudnienia z przyczyn organizacyjnych (dotyczących

swoistego pracodawcy jakim jest szkoła) unormowany jest w art. 20 Karty w sposób

5

zupełny. Zwolnienia na podstawie art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. dokonywa-

ne są poprzez rozwiązanie stosunku pracy, co do zasady, w drodze wypowiedzenia

umowy o pracę przez pracodawcę; wyjątkowo - bez wypowiedzenia przez syndyka

masy upadłościowej lub likwidatora (art. 7a) albo na mocy porozumienia stron (art.

11). Art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przewiduje wprawdzie wypowiedzenie stosunku

pracy przez dyrektora szkoły, jednak na wniosek nauczyciela. Skoro decyzję o roz-

wiązaniu stosunku pracy podejmuje sam nauczyciel, nielogiczne jest przyznanie mu

roszczenia o ponowne zatrudnienie. Z kolei przeniesienie w stan nieczynny prowadzi

do ustania stosunku pracy wskutek jego wygaśnięcia. Jest to ustawowy skutek

upływu czasu, a nie rozwiązującej stosunek pracy czynności pracodawcy (dyrektora

szkoły). Dodatkowym argumentem przeciwko możliwości stosowania do nauczycieli

art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o zwolnieniach grupowych jest pomieszczo-

ne w art. 20 ust. 2 zdanie drugie Karty odesłanie konkretne do przepisów tejże

ustawy określających świadczenia przysługujące nauczycielowi, z którym, z przyczyn

wskazanych w ust. 1, rozwiązano umowę o pracę. Z porównania treści zdania 1 art.

20 ust. 2 Karty Nauczyciela odnoszącego się do nauczycieli mianowanych, którym w

związku z rozwiązaniem stosunku pracy przysługuje odprawa w wysokości sześcio-

miesięcznego zasadniczego wynagrodzenia za pracę, ze zdaniem drugim dotyczą-

cym tzw. nauczycieli kontraktowych należy wnosić, że zawarte w zdaniu drugim ode-

słanie do ustawy o zwolnieniach grupowych jest odesłaniem tylko do jej art. 8 i prze-

widzianej w nim odprawy pieniężnej. Taką wykładnię uzasadnia także zakres ode-

słania do przepisów ustawy o zwolnieniach grupowych, a mianowicie do przewidują-

cych świadczenia dla zwalnianych pracowników, a nie ich uprawnienia. W tych oko-

licznościach w pełni uzasadniony jest pogląd prawny, że nauczycielowi, którego sto-

sunek pracy wygasł wskutek upływu sześciomiesięcznego okresu pozostawania w

stanie nieczynnym, nie przysługuje przewidziane w art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. uprawnienie do ponownego zatrudnienia.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

k.p.c.,

orzekł jak w sentencji.

========================================