IV CKN 1035/00

Wyrok z dnia 10 maja 2002 r., IV CKN 1035/00

Świadczenie przez przedsiębiorstwo usług przyjmowania, przewozu i

doręczania przesyłek listowych o masie do 2000 gram nie narusza monopolu

Poczty Polskiej, określonego w art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 23 listopada 1990 r.

o łączności (jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 117, poz. 564 ze zm.), jeżeli nie ma

charakteru powszechnego.

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Poczty Polskiej Rejonowego Urzędu

Poczty w K. przeciwko Dariuszowi S. – właścicielowi Przedsiębiorstwa Spedycyjno-

Transportowego „A.” w K. o zaniechanie niedozwolonych działań, po rozpoznaniu w

Izbie Cywilnej w dniu 10 maja 2002 r. na rozprawie kasacji powoda od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 1999 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 czerwca 1999 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku

oddalił apelację powodowej Poczty Polskiej, Rejonowego Urzędu Poczty w K. od

wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 28 grudnia 1998 r., oddalającego

powództwo Poczty przeciwko Dariuszowi S.– właścicielowi Przedsiębiorstwa

Spedycyjno-Transportowego „A.” w Koszalinie o nakazanie pozwanemu

zaniechania świadczenia usług o charakterze powszechnym, polegających na

przyjmowaniu, przewozie i doręczaniu w obrocie krajowym przesyłek listowych o

masie do 2000 g, jako naruszających określony w art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 23

listopada 1990 r o łączności (jedn. tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 117, poz. 564 ze zm.)

monopol Poczty Polskiej i stanowiących czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu

art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

(Dz.U. Nr 47 poz. 211 ze zm. – dalej "u.z.n.k.").

Sąd drugiej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych

Sądu Wojewódzkiego, który stwierdził m.in., że na wniosek pozwanego Minister

Łączności decyzją z dnia 6 lutego 1996 r. udzielił mu koncesji na prowadzenie

działalności gospodarczej w zakresie usług kurierskich na obszarze

Rzeczypospolitej Polskiej. Zakres i warunki prowadzenia tych usług określał między

innymi przyjęty przez przedsiębiorstwo pozwanego regulamin, dołączony do

wniosku o udzielenie koncesji, zgodnie z którym w zakres usług przedsiębiorstwa

wchodzą takie świadczenia jak usługi kurierskie pocztowe wielofunkcyjne

polegające między innymi na zbieraniu, przewozie i doręczaniu listów, paczek,

pakunków, świadczone przez kurierów przy wykorzystaniu jednego lub kilku

rodzajów transportu oraz inne usługi kurierskie polegające na dostawie

bezpośrednio od dostawcy do odbiorcy. Na podstawie udzielonej koncesji i

wspomnianego regulaminu, pozwany świadczył usługi kurierskie wynikające ze

stałych umów lub zleceń. Stałe umowy zawarł m.in. z Zarządem Miasta i Gminy w

S., Zarządem Miasta w K. i Zakładem Energetycznym w K., zobowiązując się do

odbioru i doręczania na zlecenie tych instytucji przesyłek na danym terenie. W

ramach tych umów doręczał również, jako przesyłki kurierskie zleceniodawców, listy

o masie do 2000 g. Przedsiębiorstwo pozwanego ma pięć oddziałów, których

siedziby wyznaczają obszar jego działalności. Obroty przedsiębiorstwa sięgają

około 1 500 000 zł rocznie.

Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że wbrew wymogom

art. 6 k.c., strona powodowa nie udowodniła, iż pozwany swoją działalnością

narusza art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności. Dokonując

wykładni pojęcia usług pocztowych o charakterze powszechnym oraz pojęcia usług

kurierskich, stwierdził, że oba te rodzaje usług rozróżnia cecha „powszechności”, a

nie waga doręczanych przesyłek listowych. Wskazał, że określony w art. 3 ust. 4

ustawy o łączności monopol Poczty Polskiej, obejmujący doręczanie przesyłek

listowych o masie do 2000 g, odnosi się jedynie do takich usług wykonywanych w

obrocie o charakterze powszechnym, a pozwany świadczy je tylko w ramach

zawartych z określonymi podmiotami umów kurierskich, nie wykonując usług

pocztowych o charakterze powszechnym. Jego działalność zatem nie narusza

omawianego przepisu, nie jest bezprawna i nie stanowi czynu nieuczciwej

konkurencji w rozumieniu art. 3 ust. 1 u.z.n.k.

Sąd Apelacyjny, podobnie jak Sąd pierwszej instancji, uznał ponadto, że fakt

skazania pozwanego w styczniu 1997 r. za popełnienie wykroczenia z art. 63 § 2

k.w., polegającego na świadczeniu usług pocztowych o charakterze powszechnym,

wbrew warunkom udzielonej koncesji, nie wiąże w postępowaniu cywilnym, bowiem

zgodnie z art. 11 k.p.c., wiążące są jedynie ustalenia wydanego w postępowaniu

karnym wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa, a zatem moc wiążąca

wyroków karnych nie odnosi się do wykroczeń. Wskazał też, że przeprowadzona w

1997 r. kontrola administracyjna przez inspektorów Państwowej Inspekcji

Telekomunikacyjnej i Pocztowej nie wykazała, by pozwany w swojej działalności

wykraczał poza granice udzielonej mu koncesji lub naruszał zasady określone w

uchwalonym regulaminie.

W kasacji od powyższego wyroku, opartej na obu podstawach kasacyjnych,

wskazanych w art. 3931

k.p.c., strona powodowa zarzuciła naruszenie art. 3 ust. 4

ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności przez jego błędną wykładnię i

przyjęcie, że żadne ze świadczonych przez pozwanego usług kurierskich nie

stanowią usług pocztowych o charakterze powszechnym i nie naruszają monopolu

zastrzeżonego dla Poczty Polskiej, oraz naruszenie art. 316 k.p.c. przez „zupełne

pominięcie stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, wobec braku

dokonania ustaleń stanu faktycznego w sprawie w zakresie dotyczącym ustalenia

wykonywania bądź niewykonywania przez pozwanego usług pocztowych o

charakterze powszechnym, zastrzeżonych wyłącznie dla powoda”. Wnosiła o

uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec oparcia kasacji na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art.

3931

k.p.c., konieczne jest odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutów

naruszenia przepisów postępowania, bowiem ocena poprawności zastosowania

prawa materialnego możliwa jest jedynie w odniesieniu do stanu faktycznego

ustalonego prawidłowo, przy właściwym zastosowaniu przepisów postępowania

cywilnego.

W kasacji, w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, zarzucono jedynie

naruszenie art. 316 k.p.c. Zgodnie z art. 39311

k.p.c., Sąd Najwyższy jest związany

podstawami zaskarżenia i zgłoszonymi w ich ramach zarzutami, a zatem bada

sprawę jedynie w granicach zaskarżenia i podstaw kasacji. Oceniając zarzut

naruszenia art. 316 k.p.c., należy uznać, że argumenty przywołane na jego

uzasadnienie nie są skuteczne. Przepis ten w § 1 stanowi, że po zamknięciu

rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili

zamknięcia rozprawy, a w szczególności – zasądzeniu roszczenia nie stoi na

przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy, przepis § 2

nakazuje natomiast sądowi otwarcie rozprawy na nowo, jeżeli istotne okoliczności

ujawniły się dopiero po jej zamknięciu. Z uzasadnienia kasacji wynika, że nie

zarzuca ona ujawnienia się po zamknięciu rozprawy w drugiej instancji nowych,

istotnych okoliczności, a zatem, choć w kasacji wyraźnie tego nie wyrażono, zarzut

naruszenia art. 316 dotyczy paragrafu pierwszego tego przepisu. Ze względu na to,

że zgodnie z art. 392 k.p.c., kasacja jest środkiem odwoławczym od wyroku sądu

drugiej instancji, zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. może odnosić się tylko do

wyroku Sądu Apelacyjnego. Sąd ten wydał wyrok na podstawie ustaleń faktycznych

Sądu pierwszej instancji, nie przeprowadzając żadnego postępowania dowodowego

ani nie czyniąc własnych ustaleń. Podkreślić trzeba, że strona powodowa nie

zgłaszała w postępowaniu apelacyjnym żadnych wniosków dowodowych, jak

również nie zarzuciła w apelacji, że Sąd pierwszej instancji pominął jakiekolwiek

wnioski dowodowe. Stan sprawy był, co do istotnych dla jej rozstrzygnięcia

okoliczności faktycznych bezsporny, Sąd Apelacyjny, wbrew zarzutowi kasacji, nie

pominął przy wyrokowaniu stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy

ani nie dopuścił się pozostałych uchybień, o których mowa w uzasadnieniu zarzutu

naruszenia art. 316 k.p.c. Fakt, że Sądy obu instancji, oceniając bezsporną

działalność pozwanego, polegającą m.in. na doręczaniu w ramach usług kurierskich

także przesyłek listowych w masie nie przekraczającej 2000 g nie uznały jej za

świadczenie usług pocztowych o charakterze powszechnym, mógł stanowić

podstawę zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 3 ust. 4 ustawy o łączności,

nie zaś podstawę zarzutu naruszenia art. 316 k.p.c.

Z tych względów za nieuzasadnioną należy uznać podstawę kasacyjną opartą

na zarzucie naruszenia przepisów postępowania. (...)

Istotę sporu stanowiło wyjaśnienie, czy świadczenie przez pozwanego, w

ramach zawartych z określonymi podmiotami umów o usługi kurierskie, także usługi

polegającej na przyjmowaniu, przewozie i doręczaniu przesyłek listowych o wadze

do 2000 g, narusza postanowienia art. 3 ust. 4 ustawy o łączności. Przepis ten

stanowi, że wykonywanie pocztowych usług o charakterze powszechnym w

zakresie przyjmowania, przewozu i doręczania w obrocie krajowym i zagranicznym

przesyłek listowych – z wyjątkiem druków bezadresowych i ankiet – o masie do

2000 g, listów wartościowych o masie do 2000 g, paczek pocztowych oraz

nadawanie i doręczanie przekazów pocztowych – należy wyłącznie do Poczty

Polskiej. Wprowadza on monopol Poczty Polskiej na wykonywanie pocztowych

usług o charakterze powszechnym w zakresie m.in. przyjmowania, przewozu i

doręczania przesyłek listowych o masie do 2000 g.

W art. 2 ust. 1 ustawy o łączności pocztowe usługi o charakterze

powszechnym zdefiniowano jako działalność gospodarczą polegającą na

przyjmowaniu, przewozie i doręczaniu zwykłych przesyłek listowych, listów

poleconych, listów wartościowych i paczek pocztowych oraz nadawanie i

doręczanie przekazów pocztowych. Definicja ta nie jest wyczerpująca ani

jednoznaczna i nie pozwala na ustalenie zakresu oraz przedmiotu monopolu Poczty

Polskiej ustanowionego w art. 3 ust. 4 ustawy, a zatem konieczne jest sięgnięcie do

pozostałych przepisów ustawy regulujących działalność Poczty i innych podmiotów

uprawnionych do świadczenia usług pocztowych .

Trzeba stwierdzić, że w gospodarce rynkowej zasadą jest wolność

gospodarcza i konkurencja w świadczeniu dóbr i usług, a ograniczenie wolności

działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze

względu na ważny interes publiczny. Gwarantują to przepisy art. 20 i 22 Konstytucji

oraz art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo o działalności gospodarczej

(Dz.U. Nr 101 poz. 1178 ze zm.), a poprzednio art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia

1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41 poz. 324 ze zm.). Zasad tych nie

można pominąć przy dokonywaniu wykładni przepisów ustanawiających monopol

przedsiębiorcy w określonej dziedzinie działalności gospodarczej. Przepisy

odnoszące się do monopolu, jako normujące instytucję stanowiącą odstępstwo od

zasady swobody gospodarczej i wolnej konkurencji, muszą być wykładane ściśle, a

wątpliwości wyjaśniane w sposób uniemożliwiający rozszerzanie zakresu

monopolu. (...)

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 1990 r. o łączności, działalność gospodarczą

w dziedzinie poczty wykonują, poza Pocztą Polską, także inni przedsiębiorcy, na

podstawie udzielonego zezwolenia. Stosownie do ustępu drugiego omawianego

przepisu, zezwolenia wymaga podjęcie usług pocztowych o charakterze

powszechnym, polegających na przyjmowaniu, przewozie i doręczaniu w obrocie

krajowym i zagranicznym przesyłek listowych o masie powyżej 2000 g lub listów

wartościowych o masie powyżej 2000 g oraz podjęcie usług kurierskich, przez

które, zgodnie z definicją zawartą w art. 1 pkt 7, rozumie się usługi nie mające

charakteru powszechnego, polegające na zarobkowym, przyspieszonym przewozie

i doręczaniu w gwarantowanym terminie przesyłek. Zgodnie z § 2 ust. 1

rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 15 marca 1996 r. w sprawie warunków

korzystania z usług pocztowych o charakterze powszechnym (Dz.U. Nr 40 poz.

173), przez przesyłkę rozumie się list zwykły, list polecony, list wartościowy, kartkę

pocztową, druk, druk bezadresowy, ankietę oraz paczkę pocztową, Definicję tę

należy odnieść także do użytych w ustawie o łączności określeń „przesyłka”,

odnoszących się do innych niż powszechne usług pocztowych, m.in. usług

kurierskich, ustawodawca w samej ustawie nie zawarł bowiem definicji „przesyłki”, a

nie ma racjonalnych powodów, dla których określenie to miałoby mieć inne

znaczenie w odniesieniu do usług pocztowych o charakterze powszechnym, a inne

dla pozostałych usług regulowanych w ustawie, w tym usług kurierskich.

Dokonując wykładni powyższych przepisów, należy stwierdzić, że

przedsiębiorca, który uzyskał zezwolenie na prowadzenie usług kurierskich ma

prawo przewozić i doręczać wszystkie przesyłki, w tym także przesyłki listowe. Ma

prawo je także przyjmować, choć ustawa w definicji usług kurierskich pomija tę

czynność. Trudno jednak uznać prawo do przewozu i doręczania przesyłek bez

prawa do ich przyjmowania. Wszystko to może jednak czynić tylko w ramach usług

nie mających charakteru powszechnego, przeciwnie niż przedsiębiorca uzyskujący

zezwolenie na usługi określone w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy, który może pełnić usługi

pocztowe o charakterze powszechnym, ale ograniczone z kolei tylko do

przyjmowania, przewozu i doręczania przesyłek listowych o masie powyżej 2000 g.

W tym stanie rzeczy określony w art. 3 ust. 4 ustawy monopol Poczty Polskiej

ograniczony jest z jednej strony przedmiotowo – masą przesyłki, a z drugiej strony

zakresem usług – ich powszechnością. Oznacza to, jak trafnie przyjęły Sądy obu

instancji, że monopol ten dotyczy jedynie wykonywanej w sposób powszechny

usługi pocztowej, polegającej na przyjmowania, przewozu i doręczania przesyłek

listowych o masie do 2000 g, nie obejmuje on natomiast ani wykonywanej w obrocie

powszechnym usługi przyjmowania, przewozu i doręczania przesyłek listowych o

masie powyżej 2000 g, ani też usługi przyjmowania, przewozu i doręczania

przesyłek listowych o masie do 2000 g w obrocie nie mającym charakteru

powszechnego. Uznać zatem należy, że przedsiębiorca uzyskujący koncesję na

wykonywanie usług kurierskich może przyjmować, przewozić i doręczać przesyłki

listowe o masie do 2000 g, jeżeli czyni to w ramach usług kurierskich, w sposób nie

mający charakteru powszechnego.

Ustawowa definicja pocztowej usługi o charakterze powszechnym nie jest

jednoznaczna ani wystarczająca. Należy ją uzupełnić, dodając, że usługa o takim

charakterze to usługa masowa i powszechnie dostępna, skierowana do

nieograniczonego, nieznanego, niezindywidualizowanego kręgu nadawców i

odbiorców oraz o nieograniczonym zasięgu terytorialnym. Charakteryzuje ją

ponadto przymus jej świadczenia na rzecz wszystkich nadawców i odbiorców (poza

ustawowo określonymi wyjątkami wynikającymi na ogół z charakteru przesyłki) oraz

faktyczny brak możliwości indywidualnego negocjowania warunków usługi, która

wykonywana jest na podstawie wydawanych przez przedsiębiorcę ogólnych

warunków jej świadczenia, umowy zaś zawierane są na ogół w sposób

dorozumiany, a wykonanie usługi odbywa się z reguły w powszechnym, zwykłym

trybie, w sposób odformalizowany, bez rejestrowania przesyłek i za zryczałtowaną

opłatą

Takiego charakteru, co wynika z definicji ustawowej, nie mają usługi

kurierskie, polegające na świadczeniu usług jedynie na rzecz ograniczonej,

określonej w wyniku zawartych indywidualnych umów, grupy nadawców, którym

przedsiębiorca świadczy ściśle określone usługi, polegające przede wszystkim na

przyspieszonym przewozie i doręczaniu przesyłki w gwarantowanym terminie za

znacznie wyższą, negocjowaną umownie opłatą. Fakt, że przesyłki kierowane są do

większej, nieokreślonej liczby odbiorców, nie nadaje usłudze kurierskiej charakteru

powszechnego, decyduje bowiem fakt, iż krąg nadawców jest ograniczony i

zindywidualizowany w wyniku zawieranych przez przedsiębiorcę indywidualnych,

pisemnych umów o świadczenie określonych usług kurierskich. Jeśli zatem w

ramach tych umów przedsiębiorca świadczący usługi kurierskie przyjmuje, przewozi

i doręcza na zlecenie swojego kontrahenta , jako przesyłki kurierskie, także

przesyłki listowe o masie do 2000 g, to taka czynność nie stanowi usługi pocztowej

o charakterze powszechnym i wobec tego nie narusza monopolu Poczty Polskiej

ustanowionego w art. 3 ust. 4 ustawy o łączności. Podobną wykładnię omawianego

przepisu przyjęły także Sądy obu instancji, co sprawia, że kasacyjny zarzut jego

naruszenia należy uznać za chybiony.

Skoro nieskuteczny okazał się również zarzut naruszenia przepisów

postępowania, a tym samym nie podważone zostało stanowisko Sądu

Apelacyjnego, że strona powodowa nie wykazała, by usługi wykonywane przez

pozwanego wykraczały poza tak określony zakres, a w szczególności, by pozwany

przyjmował przesyłki listowe o masie do 2000 g od nieokreślonej, nieograniczonej

liczby nadawców, bez zawierania indywidualnych umów o świadczenie usług

kurierskich, przewoził takie przesyłki i doręczał w zwykłym, powszechnym trybie, to

za prawidłową należy uznać ocenę tego Sądu o niewykazaniu niedozwolonego

wkroczenia przez pozwanego na teren zastrzeżony ustawowo wyłącznie dla Poczty

Polskiej i naruszenie omawianego przepisu, dotyczącego monopolu Poczty.

Z tych względów Sąd Najwyższy kasację oddalił (art. 39312

k.p.c.).