III CKN 866/00

Wyrok z dnia 21 maja 2002 r., III CKN 866/00

Dozorca spadkowej nieruchomości, ustanowiony na podstawie art. 636

k.p.c. w związku z § 8 ust. 3 zdanie drugie rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 1 października 1991 r. w sprawie szczegółowego trybu

postępowania przy zabezpieczeniu spadku i sporządzeniu spisu inwentarza

(Dz.U. Nr 92, poz. 411), nie jest legitymowany do wystąpienia z powództwem o

zasądzenie odszkodowania za bezumowne korzystanie z tej nieruchomości.

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Teresy K. przeciwko Julicie W. i

Aleksandrowi W. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 21 maja 2002 r.

na rozprawie kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 8

września 1999 r.

oddalił kasację i zasądził od powódki na rzecz pozwanych kwotę 750 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka wystąpiła przeciwko Julicie W. i Aleksandrowi W. o zapłatę kwoty

25 206 zł tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości

zabudowanej, położonej w K. przy ul. C. nr 35. Nieruchomość ta wchodzi w skład

spadku po Stanisławie M. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa-

Śródmieścia, powódka została ustanowiona dozorcą spadku po Stanisławie M.

W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że nie jest ona legitymowana do

wystąpienia z żądaniem zapłaty odszkodowania, gdyż chodzi o roszczenie, które

pozostaje poza zakresem wyznaczonym w art. 935 § 1 k.p.c., a dochodzenie

takiego odszkodowania pozostaje poza granicami zwykłego zarządu.

Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny, oddalając apelację. Sąd ten odwołał

się do art. 633-639 k.p.c., określających zakres obowiązków dozorcy, a także do

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 1 października 1991 r. w sprawie

szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu

spisu inwentarza (Dz.U. Nr 92, poz. 411). Wskazane przepisy odsyłają do

odpowiedniego stosowania art. 855-862 k.p.c. oraz art. 930-941 k.p.c., a § 8 pkt 3

powoływanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości nakłada na dozorcę

obowiązek strzeżenia powierzonego mienia oraz daje uprawnienie do pobierania

pożytków z oddanej pod dozór nieruchomości. Odszkodowanie za bezumowne

korzystanie z nieruchomości nie stanowi pożytku.

Kasacja powódki oparta została na drugiej podstawie kasacyjnej.

Sformułowano w niej zarzut naruszenia art. 636 i 935 § 1 k.p.c. przez błędne

przyjęcie, że powódce, jako dozorcy wprowadzonemu w zarząd, nie służy

legitymacja do dochodzenia odszkodowania za bezumowne korzystanie z

przedmiotu wchodzącego w skład spadku, a ponadto przez nieuwzględnienie faktu,

że powódka powinna być traktowana jako dozorca, ale także jako zarządca spadku.

Skarżąca powołuje się na to, że postanowieniem z dnia 30 marca 1995 r. Sąd

Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia wprowadził ją w zarząd nad spadkiem.

Postanowienie to zostało wykonane przez komornika. Ponadto skarżąca dodatkowo

wskazywała, że zapadło postanowienie stwierdzające nabycie spadku po

Stanisławie M., z którego wynika, że jest ona jednym ze współspadkobierców.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powołany w kasacji art. 636 k.p.c. wymienia środki zabezpieczenia spadku,

wśród których znajdują się m. in. dozór nad nieruchomością oraz ustanowienie

zarządcy tymczasowego. Przepis ten uzupełniają regulacje zawarte w

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1991 r., wydanym

na podstawie delegacji zawartej w art. 639 k.p.c. Z § 8 ust. 3 rozporządzenia

wynika, że ustanowienie zarządu tymczasowego może nastąpić, jeżeli w skład

spadku wchodzi gospodarstwo rolne, przedsiębiorstwo lub prawo majątkowe

wymagające zabezpieczenia przez ustanowienie zarządu. Jeżeli natomiast

zachodzi potrzeba strzeżenia nieruchomości, wyznacza się dozorcę.

Z treści tego przepisu wynika, że ustanowienie zarządu związane jest z

istnieniem w majątku spadkowym takiego składnika, który wymaga podejmowania

pewnych działań dla utrzymania go w należytym, niepogorszonym stanie.

Ustanowienie zarządu będzie zatem potrzebne dla dalszego prawidłowego

funkcjonowania spadkowego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego albo gdy

prawo majątkowe wchodzące w skład spadku jest tego rodzaju, że potrzebne jest

nie tylko sprawowanie nad nim dozoru, który z istoty swej wyraża się w

ograniczonej aktywności, ale podejmowanie działań zarządzania takim

przedmiotem.

Powyższe wnioski uzasadnia dodatkowo, zawarte w § 9 ust. 1

rozporządzenia, odesłanie do odpowiedniego stosowania do dozorcy i zarządcy

tymczasowego przepisów art. 855-862 oraz art. 930-941 k.p.c. Z treści wskazanych

przepisów wynika, że obowiązki dozorcy to przechowanie i dozór nad powierzonymi

przedmiotami (por. w szczególności art. 856 i 858 k.p.c.), a obowiązki zarządcy

nieruchomości to wykonywanie czynności potrzebnych do prowadzenia prawidłowej

gospodarki. W granicach zwykłego zarządu zarządca ma prawo pobierać wszelkie

pożytki z nieruchomości, spieniężać je w granicach zwykłego zarządu oraz

prowadzić sprawy, które przy wykonywaniu takiego zarządu okażą się niezbędne.

W sprawach wynikających z zarządu nieruchomością zarządca może pozywać i być

pozywany (zob. w szczególności art. 935 k.p.c.). Jeżeli zarządca przy obejmowaniu

zarządu napotyka na przeszkody, sąd może polecić komornikowi, aby go

wprowadził w zarząd (art. 933 k.p.c.).

Jak z powyższego wynika, nie sposób utożsamiać sytuacji zarządcy

tymczasowego nieruchomości oraz dozorcy takiej nieruchomości. Kompetencje

dozorcy są ograniczone i nie obejmują czynności zarządu nieruchomością, nie jest

zatem dopuszczalne wprowadzenie dozorcy „w zarząd nad spadkiem”, gdyż

czynności zarządu pozostają poza zakresem jego praw i obowiązków. Wydanie

przez sąd, jak w odniesieniu do powódki, postanowienia nakazującego

wprowadzenie dozorcy „w zarząd”, nie pociąga za sobą zmiany sytuacji prawnej

dozorcy.

Trafnie zatem Sąd drugiej instancji, podobnie jak Sąd Okręgowy, przyjął, że

powódka jako dozorca spadkowej nieruchomości nie jest uprawniona do

dochodzenia odszkodowania za bezumowne korzystanie ze spadkowej

nieruchomości. Należy jedynie sprostować wyrażony przez Sąd Apelacyjny pogląd,

zgodnie z którym wyłącznie właściciel jest legitymowany do wystąpienia z takim

roszczeniem. Mogą bowiem wystąpić sytuacje, w których legitymowane będą także

inne podmioty, jak choćby wykonawca testamentu (por. art. 988 § 2 k.c.).

Prawidłowości wyroku Sądu drugiej instancji nie podważa fakt, że Teresa K.,

po zapadnięciu wyroku zaskarżonego kasacją, uzyskała postanowienie o

stwierdzeniu nabycia spadku po Stanisławie M. Wprawdzie trafnie podniesiono, że

współspadkobierca jest legitymowany do wystąpienia z powództwem o zasądzenie

odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości wchodzącej w skład

spadku, jednak Sąd Najwyższy ocenia poprawność orzeczenia Sądu drugiej

instancji, a dla tej oceny istotny jest stan z chwili orzekania. W dacie wydania

wyroku przez Sąd Apelacyjny powódka nie legitymowała się postanowieniem o

stwierdzeniu nabycia spadku, zgodnie zaś z art. 1027 k.c., postanowienie takie

stanowi jedyny dowód w sytuacji, gdy spadkobierca ma wykazać swoje prawa

wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej nie roszczącej sobie praw do

spadku. Okoliczność, że w toku całego procesu powódka była już, ze względu na

treść art. 925 w związku z art. 924 k.c., współspadkobiercą po Stanisławie M.,

pozostaje bez znaczenia dla zapadłego rozstrzygnięcia.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako pozbawioną

usprawiedliwionych podstaw (art. 39312

k.p.c.).