IV CKN 1108/00

Wyrok z dnia 7 czerwca 2002 r., IV CKN 1108/00

Nakłady z majątku odrębnego jednego małżonków na majątek odrębny

drugiego podlegają rozliczeniu z majątku wspólnego tylko wówczas, gdy na

przedmiot majątkowy stanowiący majątek odrębny jednego z małżonków

dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak i z majątku odrębnego

małżonków.

Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Jan Górowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bogdana K. przeciwko Halinie A. o

zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 7 czerwca 2002 r. na rozprawie

kasacji pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 września

1999 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Powód żądał zasądzenia od pozwanej kwoty 18 735,76 zł tytułem zwrotu

nakładów, jakie w czasie trwania małżeństwa stron poczynił ze swego majątku

odrębnego na majątek odrębny pozwanej. Wyrokiem wstępnym Sąd Okręgowy w

Łomży uznał żądanie powoda za usprawiedliwione co do zasady, zaś Sąd

Apelacyjny w Białymstoku oddalił apelację pozwanej. Ustalono, że w czasie trwania

małżeństwa strony wspólnie zbudowały na działce nr (...), będącej w użytkowaniu

wieczystym pozwanej, pawilon handlowy i taras przy budynku mieszkalnym. Część

materiałów oraz robocizny zapłacona została ze środków finansowych

pochodzących z majątku odrębnego powoda, przy czym nakłady te nie były

rozliczone w zakończonym prawomocnie postępowaniu o podział majątku

dorobkowego stron. Jeszcze przed zakończeniem tego postępowania pozwana

sprzedała prawo użytkowania wieczystego działki nr (...) oraz własność

znajdujących się na niej budynków.

Sąd Okręgowy stwierdził, że zgodnie z art. 45 § 1 k.r.o. przy podziale majątku

wspólnego małżonków dokonuje się zwrotu nakładów poczynionych z majątku

odrębnego na majątek wspólny oraz z majątku wspólnego na majątek odrębny. Nie

dotyczy to rozliczeń nakładów dokonanych z majątku odrębnego jednego z

małżonków na majątek odrębny drugiego małżonka; zwrotu tych nakładów należy

dochodzić w procesie cywilnym, co czyni powód w niniejszej sprawie.

Sąd Apelacyjny podzielił ten pogląd, oddalając apelację pozwanej wyrokiem z

dnia 30 września 1999 r. Wyrok ten zaskarżyła kasacją pozwana, wskazując

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 § 1 k.r.o. przez błędną wykładnię oraz

naruszenie przepisów postępowania tj. art. 618 § 1, 567 § 3 i 688 k.p.c., co miało

istotny wpływ na wynik sprawy. Domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zagadnienia prawnego w niniejszej sprawie sprowadza się do

rozstrzygnięcia, czy w świetle art. 45 § 1 k.r.o. oraz przepisów art. 618 § 1 i 3 w

związku z art. 567 §´3 k.p.c. dochodzenie zwrotu nakładów poczynionych z majątku

odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego małżonka może i

powinna być realizowana jedynie w postępowaniu o podział majątku wspólnego

małżonków.

Przepis art. 45 § 1 k.r.o. stanowi, że każdy z małżonków powinien zwrócić

wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek odrębny; może

żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swego majątku odrębnego na

majątek wspólny, przy czym zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego,

jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

Treść art. 45 § 1 k.r.o. pozwala przyjąć, że przepis ten – jako materialnoprawna

podstawa rozliczenia małżonków – dotyczy zwrotu nakładów z majątku wspólnego

na majątek odrębny jednego z małżonków oraz z majątku odrębnego na majątek

wspólny. Przepis ten nie rozstrzyga natomiast sposobu rozliczenia nakładów

dokonanych z majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny

drugiego z małżonków, podstawę materialnoprawną tych rozliczeń stanowią zatem

przepisy kodeksu cywilnego. Do tak zakreślonych granic stosowania art. 45 § 1

k.r.o. odnoszą się reguły procesowe przyjęte w art. 618 § 3 k.p.c. w związku z art.

567 § 3 k.p.c., a w szczególności reguła, że po zapadnięciu prawomocnego

postanowienia o podziale majątku wspólnego, uczestnik postępowania nie może

dochodzić roszczeń m.in. z tytułu zwrotu nakładów z majątku odrębnego na majątek

wspólny oraz z majątku wspólnego na majątek odrębny.

W niniejszej sprawie między stronami toczyło się postępowanie o podział

majątku wspólnego i zakończyło się prawomocnym postanowieniem, przy czym jest

poza sporem, że nie objęło ono nakładów, których zwrotu żąda powód w tej

sprawie. Pozwana konsekwentnie podnosiła zarzut, że dochodzenie roszczeń z

tytułu zwrotu nakładów z majątku odrębnego powoda na majątek odrębny pozwanej

nie jest dopuszczalna, właśnie ze względu na treść art. 618 § 3 w związku z art. 567

§ 3 k.p.c., skoro postępowanie o podział majątku wspólnego stron zostało

prawomocnie zakończone. Powołała się na stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w

uchwale z dnia 16 grudnia 1980 r., III CZP 46/80 (OSNCP 1981, nr 11, poz. 206),

że w postępowaniu o podział majątku wspólnego rozliczeniu podlegają również

nakłady z majątku odrębnego małżonków na majątek odrębny jednego z nich. W

uzasadnieniu tej uchwały dokonano jednak istotnego zastrzeżenia, które pozwala

uznać, że stanowisko to jest uzasadnione jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w

których zachodzi potrzeba kompleksowego rozliczenia małżonków w jednym

postępowaniu ze względu na przedmiot majątkowy, którego dotyczy to

postępowanie, w szczególności zaś, gdy na rzecz stanowiącą majątek odrębny

jednego z małżonków dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak i z

majątków odrębnych małżonków. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje.

Przeciwnie, powód dochodzi zwrotu nakładów poczynionych wyłącznie ze swojego

majątku odrębnego na przedmiot majątkowy będący majątkiem odrębnym

pozwanej. Rozliczenie z tego tytułu nie było dokonane w postępowaniu o podział

majątku wspólnego stron, nie było to bowiem dopuszczalne.

Sprzeciwia się temu treść art. 45 § 1 k.r.o., który nie stanowi

materialnoprawnej podstawy do rozliczenia nakładów dokonanych z majątku

odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego małżonka.

Uzasadniona jest zatem teza, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego

rozliczeniu podlegają również nakłady z majątku odrębnego małżonków na majątek

odrębny jednego z nich jedynie wówczas, gdy na przedmiot majątkowy stanowiący

majątek odrębny jednego z małżonków dokonano nakładów zarówno z majątku

wspólnego, jak i z majątku odrębnego małżonków.

Z tych względów kasację należało oddalić (art. 393-12

k.p.c.).