III CZP 34/02

Uchwała z dnia 12 czerwca 2002 r., III CZP 34/02

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi wierzyciela Skarbu Państwa, Sądu

Rejonowego w T. na czynności Komornika Sądowego, Rewiru I przy Sądzie

Rejonowym w Trzciance w sprawie z wniosku Skarbu Państwa, Sądu Rejonowego w T.

przeciwko Jerzemu Romanowi H. o świadczenie pieniężne, po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 czerwca 2002 r., przy udziale prokuratora

Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 marca 2002 r.

"Czy wierzyciel – Skarb Państwa ściągający swoją należność w egzekucji

prowadzonej na polecenie sądu ma obowiązek ponieść opłatę określoną w art. 45 ust. 5

ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz.

882 ze zm.) ?"

podjął uchwałę:

Sąd, kierując do komornika polecenie egzekucyjne, ma obowiązek

ponieść opłatę określoną w art. 45 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o

komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.).

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie wierzyciela – Skarbu Państwa na

postanowienie Sądu pierwszej instancji oddalające skargę na zarządzenie komornika

o zwrocie pochodzącego od sądu polecenia wszczęcia egzekucji świadczenia

pieniężnego z powodu nieuiszczenia części opłaty stosunkowej określonej w art. 45

ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U.

Nr 133, poz. 882 ze zm. – dalej "u.k.s.egz."), w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 18

września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 130, poz. 1452), obowiązującym od dnia 1 stycznia

2002 r., powziął poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz w przedstawionym

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym, przytoczonym na

wstępie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawiając zagadnienie prawne Sąd Okręgowy zauważył, że skoro art. 45

ust. 6 zdanie pierwsze u.k.s.egz. nie zawiera odesłania do art. 45 ust. 5 u.k.s.egz., to

ten przepis na podstawie wnioskowania a contrario nie ma zastosowania do

egzekucji należności Skarbu Państwa, w tym egzekucji prowadzonej na polecenie sądu

lub prokuratora.

Takiego rozumowania nie sposób uznać za trafne zarówno w świetle wykładni

art. 45 ust. 1 i ust. 5 u.k.s.egz., jak również ze względu na treść art. 45 ust. 7 i art.

59 ust. 3 u.k.s.egz.

Brzmienie art. 45 ust. 1 u.k.s.egz. nie daje podstaw do zapatrywania, że

przepis ten wprowadza generalne zwolnienie od konieczności uiszczenia opłaty

egzekucyjnej przy wszczęciu egzekucji, w tym egzekucji świadczenia pieniężnego,

nie jest to bowiem przedmiot regulacji tego przepisu. Innymi słowy, art. 45 ust. 1

u.k.s.egz. nie uchyla obowiązującej we wszystkich postępowaniach cywilnych reguły

odpłatności wniosków wszczynających postępowanie. Dlatego zawarte w art. 45 ust.

6 zdanie pierwsze u.k.s.egz. odesłanie do art. 45 ust. 1-3 u.k.s.egz., przy

jednoczesnym braku odesłania w tym przepisie do art. 45 ust. 5 u.k.s.egz. nie

uprawnia do wniosku, że sąd lub prokurator, kierując polecenie wszczęcia egzekucji

świadczenia pieniężnego, są zwolnieni od obowiązku uiszczania jakichkolwiek opłat,

w tym częściowej opłaty stosunkowej określonej w art. 45 ust. 5 u.k.s.egz.

Wywodzenie więc a contrario z brzmienia art. 45 ust. 6 zdanie pierwsze u.k.s.egz.,

że brak odesłania w tym przepisie do art. 45 ust. 5 u.k.s.egz. pozbawia komornika

prawa żądania od sądu lub prokuratora uiszczenia części opłaty stosunkowej w

wypadku egzekucji świadczenia pieniężnego wszczętej na polecenie tych organów,

jest błędne. Kwestia uiszczania opłat przez sąd lub prokuratora nie została

rozstrzygnięta ani w sposób pozytywny, ani w sposób negatywny w art. 45 ust. 6

zdanie pierwsze w związku z art. 45 ust. 1 u.k.s.egz.

Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia

prawnego ma natomiast art. 45 ust. 7 u.k.s.egz., przewidujący zwrot pochodzącego

od sądu lub prokuratora polecenia egzekucyjnego dotyczącego świadczenia

pieniężnego w razie nieuiszczenia wraz z tym poleceniem części opłaty stosunkowej,

określonej w art. 45 ust. 5 u.k.s.egz. Na gruncie tego przepisu uzasadniony jest

pogląd, że skoro ustawodawca określił w nim skutek nieuiszczenia przez sąd lub

prokuratora, wraz z poleceniem egzekucyjnym, wskazanej w art. 45 ust. 5 u.k.s.egz.

części opłaty stosunkowej, to przyjął jednocześnie, iż na wymienionych organach,

dochodzących należności pieniężnych Skarbu Państwa w postępowaniu

egzekucyjnym przed komornikiem, spoczywa obowiązek uiszczenia tej opłaty. Jeśli

przy tym art. 45 ust. 7 u.k.s.egz. przewiduje zwrot polecenia egzekucyjnego w razie

nieuiszczenia wymienionej opłaty łącznie z poleceniem, bez obowiązku kierowania

przez komornika do sądu lub prokuratora wezwania do jej uiszczenia, to uznać

należy, że opłata ta musi zostać zapłacona już w momencie złożenia polecenia

egzekucyjnego. W tym zakresie art. 45 ust. 7 u.k.s.egz. wprowadza odstępstwo od

regulacji zawartej w art. 45 ust. 5 u.k.s.egz., zakładającej, że komornik ma jedynie

prawo wezwać wierzyciela przed wszczęciem egzekucji świadczenia pieniężnego

do uiszczenia części opłaty stosunkowej należnej za egzekucję. Odstępstwo to

polega na tym, że w razie wystąpienia z poleceniem egzekucyjnym przez sąd lub

prokuratora nie ma zastosowania przewidziany w art. 45 ust. 5 u.k.s.egz. tryb

wezwania przez komornika o uiszczenie części opłaty stosunkowej, lecz opłata ta

powinna zostać zapłacona wówczas jednocześnie ze złożeniem polecenia.

Nie jest trafne wyrażane w literaturze zapatrywanie, że art. 45 ust. 7 u.k.s.egz.

nie może stanowić podstawy prawnej dla obowiązku sądu lub prokuratora do

uiszczenia części opłaty stosunkowej, wskazanej w art. 45 ust. 5 u.k.s.egz., w chwili

złożenia polecenia egzekucyjnego, ponieważ określa on jedynie sankcję za brak tej

opłaty (zwrot polecenia egzekucyjnego).

Rozwiązanie legislacyjne, polegające na nakładaniu na podmioty prawa

określonych powinności w drodze ustanawiania norm prawnych określających

jedynie sankcję za niedopełnienie tych powinności, może budzić pewne

zastrzeżenia, jednak, co należy podkreślić, jest to rozwiązanie stosowane w sferze

regulacji obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Przykładowo, w art. 45 ust.

8 u.k.s.egz. określona jest jedynie sankcja zwrotu nieopłaconego wniosku

o wszczęcie egzekucji, złożonego przez adwokata lub radcę prawnego, jeżeli od

wniosku pobrana powinna być opłata stała. Nie ma natomiast w art. 45 u.k.s.egz.

przepisu, który nakładałby expressis verbis na wierzyciela obowiązek uiszczenia

opłaty stałej wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji świadczenia niepieniężnego

(egzekucja tych świadczeń podlega bowiem opłatom stałym, por. art. 44 ust. 3

u.k.s.egz.), jednak obowiązek taki wynika m.in. właśnie z przepisu określającego

sankcję jego niedopełnienia, tj. powołanego przykładowo art. 45 ust. 8 u.k.s.egz.

(poprzednio art. 45 ust. 5 u.k.s.egz. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1

stycznia 2002 r.). Zauważyć trzeba, że nawet przy założeniu, iż regulacja art. 45

ust. 7 u.k.s.egz. w odniesieniu do sposobu nałożenia na prokuratora lub sąd

obowiązku uiszczenia części opłaty stosunkowej wraz ze złożeniem polecenia

egzekucyjnego nie jest rozwiązaniem – z legislacyjnego punktu widzenia – w pełni

poprawnym, nie można z tego tylko powodu odmawiać omawianemu przepisowi

znaczenia normatywnego.

Za poglądem, że sąd lub prokurator, kierując do komornika polecenie wszczęcia

egzekucji świadczenia pieniężnego, powinni jednocześnie uiścić część stosunkowej

opłaty egzekucyjnej określoną w art. 45 ust. 5 u.k.s.egz., przemawia również treść

art. 59 ust. 3 u.k.s.egz. Stosownie do tego przepisu, w egzekucji wszczętej na

polecenie sądu lub prokuratora w pierwszej kolejności zwraca się z

wyegzekwowanych kwot uiszczoną część opłaty stosunkowej, a drugą połowę opłaty

oblicza się zgodnie z zasadą, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.k.s.egz., tj.

proporcjonalnie do wyegzekwowanych od dłużnika kwot. Z przepisu tego wynika, że

sąd lub prokurator mają obowiązek uiszczenia wraz z poleceniem egzekucyjnym

części stosunkowej opłaty egzekucyjnej. Skoro bowiem art. 59 ust. 3 u.k.s.egz.

przewiduje konieczność zwrotu uiszczonej przez sąd lub prokuratora części opłaty

stosunkowej z kwot wyegzekwowanych od dłużnika, to założeniem jego zastosowania

musi być uprzednie uiszczenie tej części opłaty przez wymienione organy.

Zauważyć należy, że ustawodawca, dokonując nowelizacji art. 45 u.k.s.egz.,

pozostawił art. 59 ust. 3 u.k.s.egz. niezmieniony. Wolą ustawodawcy było zatem

utrzymanie tego przepisu i dalsze jego stosowanie. Wobec tego art. 59 ust. 3

u.k.s.egz., jak również zmieniony art. 45 u.k.s.egz., należy wykładać w taki sposób,

aby zachować spójność regulacji zawartej w obu tych przepisach. W efekcie należy

przyjąć, że art. 59 ust. 3 u.k.s.egz. w zakresie, w jakim stanowi o zwrocie uiszczonej

przez sąd lub prokuratora części opłaty stosunkowej, pozostaje w związku z art. 45

ust. 7 u.k.s.egz., nakładającym na sąd lub prokuratora obowiązek uiszczenia części

opłaty stosunkowej określonej w art. 45 ust. 5 u.k.s.egz. jednocześnie z poleceniem

egzekucyjnym.

Na koniec trzeba zauważyć, że przyjęcie założenia konieczności uiszczenia

przez sąd lub prokuratora części opłaty stosunkowej określonej w art. 45 ust. 5

u.k.s.egz. jednocześnie z poleceniem egzekucyjnym przyczyni się częściowo do

zwiększenia wydatków ponoszonych przez Skarb Państwa na egzekucję jego

należności. Dotyczy to mniejszych kwotowo należności, które występują częściej, gdy

egzekucja wszczynana jest na polecenie sądu lub prokuratora. Niemniej jednak, nie jest

uzasadnione kwestionowanie przyjętego przez ustawodawcę rozwiązania

normatywnego. Nie przekonuje w szczególności argument, że nie mogło być celem

działań ustawodawcy zwiększenie wydatków Skarbu Państwa na egzekucję jego

należności, zważywszy na okoliczność, że ustawa nowelizująca została przyjęta przez

parlament w okresie narastających trudności budżetowych. Elementy pozanormatywne

(w tym natury ekonomicznej) mogą pełnić pewną rolę przy wykładni celowościowej

przepisów prawa, jednakże nie mogą one prowadzić do zanegowania ich treści,

wyprowadzonej z brzmienia przepisów, tym bardziej, jeśli wykładnia językowa pozwala

na zachowanie spójności regulacji prawnej.

Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie

prawne, jak w uchwale.