III CZP 35/02

Uchwała z dnia 12 czerwca 2002 r., III CZP 35/02

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miasta Ł. – Powiatowego Urzędu

Pracy Nr 2 w Ł. przeciwko Grzegorzowi S., Bożenie K., Grażynie M., Jadwidze F. i

Andrzejowi W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 12 czerwca 2002 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej

Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Okręgowy w Łodzi postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2002 r.

„Czy przez „inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy” w

rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i

przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) rozumieć

należy także pożyczkę udzieloną z Funduszu Pracy na podjęcie działalności

gospodarczej w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie zasad udzielania pożyczek z

Funduszu Pracy (Dz.U. Nr 122, poz. 539)?”

podjął uchwałę:

Przez „inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy” w

rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o

zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jedn. tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25,

poz. 128 ze zm.) rozumieć należy także pożyczkę udzieloną z Funduszu Pracy

na podjęcie działalności gospodarczej w oparciu o przepisy rozporządzenia

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie zasad

udzielania pożyczek z Funduszu Pracy (Dz.U. Nr 122, poz. 539).

Uzasadnienie

Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

powstało na tle następującego stanu faktycznego.

W dniu 21 października 1992 r. Powiatowy Urząd Pracy w Ł. i pozwany

Grzegorz S. zawarli umowę pożyczki, na mocy której Grzegorz S. otrzymał 5000 zł

na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej. Umowa zawarta została na

zasadach określonych przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej

z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie zasad udzielania pożyczek z Funduszu Pracy

(Dz.U. Nr 122, poz. 539). Umocowanie ustawowe do wydania rozporządzenia

stanowił art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i

bezrobociu (Dz.U. Nr 106, poz. 457 ze zm.), która została uchylona ustawą z dnia

14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jedn. tekst: Dz.U.

1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm. – dalej "u.z.p.b."). Pozostali pozwani pożyczkę tę

poręczyli, a dłużna kwota nie została zwrócona.

Sąd pierwszej instancji uznał, że roszczenie o zwrot pożyczki uległo

przedawnieniu na mocy art. 28 ust. 3 u.z.p.b., a przy rozpoznawaniu apelacji strony

powodowej Sąd Okręgowy w Łodzi powziął poważne wątpliwości, które zostały

objęte przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniem prawnym. Sąd

Okręgowy podniósł, że występuje problem prawidłowej wykładni użytego w art. 28

ust. 3 u.z.p.b. wyrażenia „inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu

Pracy”, jeżeli bowiem określenie to obejmuje także pożyczki udzielane przez

Fundusz Pracy, to roszczenie Powiatowego Urzędu Pracy uległo przedawnieniu,

zgodnie z art. 28 ust. 3 u.z.p.b., stanowiącym lex specialis w stosunku do art. 118

k.c. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy sprecyzować zakres zagadnienia prawnego

stanowiącego przedmiot rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego. Z treści postanowienia

Sądu Okręgowego, jak również z jego uzasadnienia, wynika, że wątpliwości prawne

tego Sądu ograniczają się do wykładni art. 28 ust. 3 u.z.p.b., od rozstrzygnięcia tej

kwestii zależy bowiem, czy Sąd rozpoznający apelację powoda Miasta Ł. –

Powiatowego Urzędu Pracy nr 2 zastosuje wskazany przepis ustawy, czy też art.

118 k.c. Poza zakresem przedstawionego zagadnienia pozostaje zatem kwestia,

który z terminów przedawnienia określonych w art. 118 k.c. powinien znaleźć

zastosowanie. Należy mieć na względzie, że art. 118 k.c. przewiduje dwa terminy:

trzyletni dla roszczeń o świadczenia okresowe i roszczeń związanych z

prowadzeniem działalności gospodarczej oraz termin dziesięcioletni – dla

pozostałych. W sprawie jest bezsporne, że nie chodzi o świadczenie okresowe,

może natomiast powstać wątpliwość, czy powinien znaleźć zastosowanie termin

trzyletni czy dziesięcioletni. Zastosowanie któregoś z tych terminów zależy od

rozstrzygnięcia kwestii, czy udzielanie pożyczek z Funduszu Pracy stanowi

działalność gospodarczą. Na marginesie jedynie można zauważyć, że

prezentowane są w tym zakresie odmienne stanowiska, jednak kwestia ta pozostaje

poza zakresem rozważań Sądu Najwyższego.

Przechodząc do problemów pozostających w obrębie przedstawionego

zagadnienia prawnego trzeba zauważyć, że problem wykładni został odniesiony do

art. 28 ust. 3 u.z.p.b. o treści określonej przez art. 1 pkt 22 lit. a ustawy z dnia 6

grudnia 1996 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz

o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 147, poz. 687). Z dniem 1 stycznia 1997 r .

przepis ten uzyskał brzmienie: „Roszczenia bezrobotnego i innej osoby uprawnionej

oraz rejonowego urzędu pracy z tytułu zasiłków, dodatków szkoleniowych,

stypendiów, zasiłków przedemerytalnych, świadczeń przedemerytalnych i innych

świadczeń pieniężnych finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z

upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne”. Takie też

brzmienie art. 28 ust. 3 objęte zostało tekstem jednolitym z 1997 r., na który powołał

się Sąd Okręgowy. Przepis art. 28 ust. 3 w pierwotnym brzmieniu odnosił się

jedynie do roszczeń bezrobotnego i urzędu pracy z tytułu zasiłków i zasiłków

szkoleniowych, przy czym termin przedawnienia tych roszczeń był terminem

trzyletnim.

W stanie faktycznym sprawy, przy rozpoznawaniu której powstało zagadnienie

prawne budzące poważne wątpliwości, oparcie rozstrzygnięcia na art. 28 ust. 3

u.z.p.b. w brzmieniu ustalonym powołaną ustawą zmieniającą z dnia 6 grudnia

1996 r. należy uznać za prawidłowe. Należy bowiem mieć na względzie, że

wprawdzie umowa pożyczki pomiędzy Urzędem Pracy a pozwanym Grzegorzem S.

została zawarta w 1992 r., a więc pod rządem poprzednio obowiązującej ustawy z

dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu, jednak dla oceny

przedawnienia dochodzonego roszczenia musi znaleźć zastosowanie ustawa z dnia

14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu,

która uchyliła ustawę z 1991 r., nie zawiera obszerniejszych uregulowań

odnoszących się do kolizji ustaw w czasie. Jedynie w art. 73 zawarte zostały

zasady odnoszące się do zasiłków, zasiłków szkoleniowych oraz innych świadczeń

przyznanych bezrobotnym przed dniem wejścia w życie ustawy. Ustawa stanowi, że

wypłacane są one według dotychczas obowiązujących przepisów, a skrócenie

okresu pobierania zasiłku może nastąpić jedynie ze ściśle określonych przyczyn.

Skoro ustawa nie normuje kolizji w czasie uregulowań odnoszących się do

kwestii przedawnienia, roszczeń należy, zgodnie z przyjmowanym powszechnie

poglądem, odwołać się do reguł prawa międzyczasowego wynikających z

przepisów wprowadzających kodeks cywilny (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.,

Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.). Możliwość analogicznego stosowania art. XXXV

p.w.k.c., dotyczącego terminów przedawnienia, dopuścił Sąd Najwyższy w uchwale

z dnia 28 lutego 1994 r., III CZP 9/94 (OSP 1995, nr 1, poz. 3). Oznacza to, że

zastosowanie powinny znaleźć przepisy ustawy nowej, a więc ustawy z dnia 14

grudnia 1994 r., w tym art. 28 ust. 3 w brzmieniu wynikającym ze wspomnianej

ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r.

Przed zastosowaniem normy art. XXXV p.w.k.c. należy przesądzić kwestię

zasadniczą, czy roszczenie o zwrot pożyczki, udzielonej na podjęcie działalności

gospodarczej z Funduszu Pracy, jest "innym świadczeniem” w rozumieniu art. 28

ust. 3 u.z.p.b. i ulega w związku z tym przedawnieniu po upływie przewidzianego w

tym przepisie trzyletniego terminu przedawnienia liczonego od dnia wymagalności

roszczenia.

W orzecznictwie oraz doktrynie przeważa pogląd, zgodnie z którym przy

dokonywaniu wykładni danego przepisu zawsze pierwszeństwo ma wykładnia

językowa. Oznacza to konieczność sięgnięcia w pierwszej kolejności do rozumienia

danej normy zgodnie z regułami znaczeniowymi i gramatycznymi języka polskiego.

Przepis art. 28 ust. 3 u.z.p.b. brzmi: „Roszczenia bezrobotnego i innej uprawnionej

osoby oraz powiatowego urzędu pracy z tytułu zasiłków, dodatków szkoleniowych,

stypendiów, zasiłków przedemerytalnych, świadczeń przedemerytalnych i innych

świadczeń finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3

lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne”.

Wyliczenie zawarte w analizowanym przepisie ma w pewnym zakresie

charakter wyczerpujący, ustawodawca dokonał bowiem wyraźnego podziału

roszczeń na dwie grupy. Pierwsza to roszczenia wymienione w sposób

szczegółowy (z tytułu zasiłków, dodatków szkoleniowych, stypendiów, zasiłków

przedemerytalnych, świadczeń przedemerytalnych), druga natomiast została

określona ogólnie jako roszczenia z tytułu „innych świadczeń pieniężnych

finansowanych z Funduszu Pracy”. Roszczenia należące do drugiej grupy muszą

zatem charakteryzować się cechami wymienionymi w ustawie, a więc dotyczyć

świadczeń pieniężnych i finansowanych z Funduszu Pracy.

Roszczenie powiatowego urzędu pracy o zwrot pożyczki udzielonej na

prowadzenie działalności gospodarczej charakteryzuje się tymi cechami. Jest to

roszczenie o zwrot sumy dłużnej, świadczenie zaś, którego dotyczy to roszczenie,

finansowane jest z Funduszu Pracy (por. art. 18 ust. 1 u.z.p.b.). Wykładnia

językowa w sposób jednoznaczny prowadzi zatem do wniosku, że roszczenie

powiatowego urzędu pracy o zwrot pożyczki udzielonej bezrobotnemu na podjęcie

działalności gospodarczej jest roszczeniem o „inne świadczenie” finansowane z

Funduszu Pracy i podlega trzyletniemu terminowi przedawnienia wynikającemu z

art. 28 ust. 3 u.z.p.b. W tym zakresie wyłączone jest więc stosowanie art. 118 k.c.

Odmienne stanowisko nie znajduje uzasadnienia w treści ustawy, nie przemawiają

za nim także żadne inne istotne argumenty, np. o charakterze funkcjonalnym.

Pozostaje zatem do rozważenia, czy art. 28 ust. 3 u.z.p.b. znajdzie zastosowanie

także w odniesieniu do terminu przedawnienia roszczeń o zwrot pożyczek

udzielonych przed wejściem w życie art. 28 ust. 3 w brzmieniu ustalonym nowelą z

dnia 6 grudnia 1996 r.

Odnosząc uregulowanie zawarte w art. XXXV p.w.k.c. do stanu faktycznego,

który legł u podstaw zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy,

należy stwierdzić, że w zakresie określenia terminów przedawnienia ustawodawca

zastosował zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej, jednak dla uniknięcia

sytuacji, w której z datą wejścia w życie ustawy nowej automatycznie uległoby

przedawnieniu wiele roszczeń dotychczas nie przedawnionych, powyższa zasada

została skorygowana w art. XXXV pkt 2 p.w.k.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli

termin przedawnienia według przepisów kodeksu cywilnego jest krótszy niż według

przepisów dotychczasowych, bieg przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w

życie kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak przedawnienie rozpoczęte przed dniem

wejścia w życie kodeksu cywilnego nastąpiłoby wcześniej przy uwzględnieniu

terminu przedawnienia określonego w prawie dotychczasowym, przedawnienie

następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Zastosowanie powyższej zasady do uregulowania zawartego w art. 28 ust. 3

u.z.p.b. prowadzi do stwierdzenia, że do roszczeń o zwrot pożyczek udzielonych do

dnia 31 grudnia 1996 r. zastosowanie znajduje trzyletni termin przedawnienia

wprowadzony ustawą z dnia 6 grudnia 1996 r. Termin ten należy liczyć od dnia 1

stycznia 1997 r., tzn. od dnia wejścia w życie wskazanej ustawy. Bez znaczenia

pozostaje przy tym, czy umowa pożyczki została zawarta pod rządem ustawy z

1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu, czy też ustawy z 1994 r. o zatrudnieniu i

przeciwdziałaniu bezrobociu przed jej nowelizacją wspomnianą ustawą z dnia 8

grudnia 1996 r.

Przepis art. 28 ust. 3 u.z.p.b. uległ kolejnej zmianie ustawą z dnia 31 marca

2000 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 31,

poz. 384). Obecnie początek biegu terminu przedawnienia w stosunku do

wskazanych w przepisie roszczeń (ich wyliczenie nie uległo zmianie),

przysługujących powiatowemu urzędowi pracy, rozpoczyna się w dniu wypłaty

świadczeń, których roszczenia dotyczą. Zmiana treści tego przepisu może

pociągnąć za sobą konieczność dokonania ponownej wykładni w zakresie

przedawnienia roszczeń o zwrot pożyczek udzielanych z Funduszu Pracy, jednak ta

kwestia także pozostaje poza zakresem przedstawionego zagadnienia prawnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie

prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).