I PKN 483/01

Wyrok z dnia 7 sierpnia 2002 r.

I PKN 483/01

Przepis art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nau-

czyciela (jednolity tekst Dz.U. z 1997 r., Nr 56, poz. 357 ze zm.) w brzmieniu na-

danym ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239 ze zm.) ma zastosowa-

nie do nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas nie-

określony.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2002 r. sprawy

z powództwa Teresy W. przeciwko Przedszkolu Samorządowemu w S. o przywróce-

nie do pracy, zapłatę dodatku wiejskiego i mieszkaniowego oraz ustalenie mianowa-

nia, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Krośnie-Ośrodka Zamiejscowego w Przemyślu z dnia 20 kwiet-

nia 2001 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej żądania przywrócenia do

pracy i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Krośnie - Ośrodkowi Zamiejscowemu w Przemyślu do po-

nownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 27 grudnia 2000 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Przemy-

ślu przywrócił powódkę Teresę W. do pracy w pozwanym Przedszkolu Samorządo-

wym w S. na dotychczasowych warunkach pracy i płacy, zasądził na jej rzecz kwotę

4.040,04 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy oraz kwotę

4.502,17 zł tytułem dodatków wiejskiego i mieszkaniowego za okres od 1 marca

- 2 -

1998 r. do 31 sierpnia 2000 r. i w pozostałym zakresie (ustalenie, że powódka jest

zatrudniona na podstawie mianowania) powództwo oddalił.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka została zatrudniona w Przedszkolu Samo-

rządowym w S. na stanowisku nauczyciela przedszkola od dnia 10 października

1988 r. Legitymowała się wówczas dyplomem ukończenia studiów na Wydziale Rol-

nictwa Akademii Rolniczej w K. i uzyskanym tytułem inżyniera-rolnika. Od 1 września

1990 r powódka została zatrudniona na stanowisku nauczyciela na podstawie umowy

na czas określony, w której przyznano jej dodatek wiejski w wysokości 10% mie-

sięcznego wynagrodzenia. Od dnia 1 stycznia 1991 r. do odwołania przyznano po-

wódce dodatek mieszkaniowy. Kolejna łącząca strony umowa o pracę z dnia 23

grudnia 1996 r. wynikała z wyroku Sądu Rejonowego w Przemyślu z dnia 18 wrze-

śnia 1997 r. i była umową o pracę na czas nie określony. W umowie tej przyznano

powódce dodatek wiejski, a począwszy od 1 stycznia 1997 r. dodatek mieszkaniowy

w wysokości 12% najniższego wynagrodzenia za pracę. W dniu 15 grudnia 1991 r.

powódka ukończyła kurs pedagogiczny w wymiarze 300 godzin zorganizowany przez

Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w R., a w dniu 12 czerwca 2000 r. studia podyplo-

mowe w zakresie pedagogiki przedszkolnej. Pismem z dnia 25 maja 2000 r. strona

pozwana, powołując się na art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela, wypowiedziała powódce

umowę o pracę za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, ze skutkiem na dzień

31 sierpnia 2000 r., wskazując jako jego przyczynę zmiany organizacyjne powodują-

ce zmniejszenie liczby oddziałów w przedszkolu w związku z uchwałą Rady Gminy w

M. z dnia 31 sierpnia 2000 r. Na mocy tej uchwały dokonano przekształcenia Przed-

szkola Samorządowego w S. z dwuoddziałowego na jednooddziałowe. Sąd Rejo-

nowy ustalił ponadto, że w roku szkolnym 1999/2000 strona pozwana zatrudniała

czterech nauczycieli, tj. Józefę D. pełniącą obowiązki dyrektora przedszkola, Barbarę

K. , księdza Tadeusza Z. i powódkę. W roku szkolnym 2000/2001 w przedszkolu za-

trudnieni są Józefa D., ksiądz Tadeusz Z. oraz Anna O. na stanowisku pomocy wy-

chowawcy w wymiarze 40 godzin tygodniowo. Anna C. została oddelegowana na

czas nie określony do pracy w kuratorium. Na podstawie tych ustaleń Sąd Rejonowy

przyjął, że roszczenia powódki częściowo zasługują na uwzględnienie. W pozwanym

Przedszkolu rzeczywiście nastąpiły zmiany organizacyjne, gdyż od roku szkolnego

2000/2001 funkcjonuje ono jako jednooddziałowe. Istotna jest ocena, czy mimo

- 3 -

zmian organizacyjnych możliwe jest dalsze zatrudnienie powódki. Sąd stwierdził, że

w roku szkolnym 1999/2000 zatrudnionych było trzech nauczycieli wychowania

przedszkolnego (nie licząc Anny C., która od 1 października 1996 r. pozostaje na

urlopie bezpłatnym w związku z zajmowaniem stanowiska wizytatora w Kuratorium

Oświaty w R.). W roku szkolnym 2000/2001 pozostała w zatrudnieniu jedynie Józefa

D., natomiast na miejsce powódki i Barbary K. strona pozwana zatrudniła Annę O. na

stanowisku pomocy wychowawcy w wymiarze 40 godzin tygodniowo. Zdaniem Sądu

Rejonowego strona pozwana naruszyła przepisy prawa, rozwiązując z powódką

umowę o pracę i zatrudniając nowego pracownika, który w rzeczywistości przejął

dotychczasowe obowiązki powódki. Sąd wziął pod uwagę, że powódka przed upły-

wem okresu wypowiedzenia ukończyła studia podyplomowe, uzyskując najwyższe

kwalifikacje spośród zatrudnionych nauczycieli. Zdaniem Sądu Rejonowego wypo-

wiedzenie powódce umowy o pracę zawierało „błędy formalne”, gdyż art. 27 Karty

Nauczyciela stanowi jedynie o terminie dokonania wypowiedzenia i nie może być

podstawą rozwiązania stosunku pracy. Prawdziwą podstawą wypowiedzenia był art.

20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, a zatem zdaniem Sądu pierwszej instancji, praco-

dawca powinien pouczyć powódkę o możliwości złożenia wniosku o przeniesienie w

stan nieczynny, co byłoby dla niej bardziej korzystne, niż rozwiązanie umowy o pracę

i wypłacenie trzymiesięcznej odprawy pieniężnej. Sąd Rejonowy uznał, że powódka

ma prawo do dodatku wiejskiego i mieszkaniowego za okres od 1 marca 1998 r. do

31 sierpnia 2000 r. Pracodawca nigdy nie kwestionował uprawnień powódki do do-

datku wiejskiego ani jej kwalifikacji zawodowych, a zaprzestał wypłaty tego dodatku

oraz dodatku mieszkaniowego począwszy od 1 marca 1998 r., tj. od czasu zakoń-

czenia spornej między stronami sprawy przed Sądem Wojewódzkim w Przemyślu.

Dodatki nigdy nie zostały powódce odebrane w trybie wypowiedzenia zmieniającego.

Sąd oddalił powództwo w części dotyczącej ustalenia, że z dniem 1 września 1993 r.

powódka uzyskała mianowanie z mocy prawa, przyjmując że do ukończenia studiów

podyplomowych w zakresie pedagogiki przedszkolnej, powódka nie posiadała wy-

maganych kwalifikacji, nie mogła więc uzyskać mianowania.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie-Ośrodek

Zamiejscowy w Przemyślu wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2001 r. [...] zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji w jego punktach I, II i III, w ten sposób, że powództwo odda-

- 4 -

lił. Zdaniem Sądu drugiej instancji, wyrok Sądu Rejonowego został wydany z naru-

szeniem art. 20 ust. 1 oraz art. 54 ust. 3 i 5 Karty Nauczyciela. W pozwanym Przed-

szkolu doszło do rzeczywistych zmian organizacyjnych, gdyż zostało ono przekształ-

cone od 1 września 2000 r. w związku ze zmniejszeniem się liczby dzieci z 37 do 29.

W roku szkolnym 1999/2000 zatrudnionych było trzech nauczycieli wychowania

przedszkolnego, a w roku 2000/2001 pozostała w zatrudnieniu jedynie Józefa D. peł-

niąca obowiązki dyrektora Przedszkola. Porównując arkusze organizacyjne Przed-

szkola z tych lat, Sąd drugiej instancji stwierdził, że zmniejszyła się drastycznie liczba

obowiązkowych godzin pracy z 61 do 16,5, a liczba godzin ponadwymiarowych nie

uległa zmianie i wynosi 9. Zmniejszyła się również liczba godzin pracy pracowników

administracyjno-obsługowych z 126 do 113,5, mimo zatrudnienia w tej grupie Anny

O. na stanowisku pomocy wychowawcy w wymiarze 40 godzin tygodniowo. Zmniej-

szono bowiem wymiar zatrudnienia pozostałym pracownikom. Brak jest podstaw do

przyjęcia, że Anna O. została zatrudniona w miejsce powódki, gdyż nie posiada ona

wymaganych kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela przedszkola, a po-

nadto została zatrudniona jedynie w ramach prac interwencyjnych. Brak jest podstaw

do przyjęcia możliwości zatrudnienia powódki w pełnym wymiarze zajęć w roku

szkolnym 2000/2001, gdyż liczba godzin obowiązkowych wynosi 16,5, a godzin po-

nadwymiarowych 9 i w tych godzinach zatrudniona jest Józefa D. Nie było więc pod-

staw do uwzględnienia roszczenia o przywrócenie powódki do pracy na dotychcza-

sowych warunkach. Sąd Okręgowy uznał, że trafne jest stanowisko strony pozwanej,

iż przeniesienie w stan nieczynny odnosi się jedynie do nauczycieli mianowanych, a

zatem nie mogło dotyczyć powódki. Strona pozwana mogła więc skutecznie wypo-

wiedzieć powódce umowę o pracę na podstawie art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela,

który stanowi o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem, z przyczyn okre-

ślonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Zasądzenie przez Sąd Rejonowy na rzecz

powódki dodatku wiejskiego i mieszkaniowego nastąpiło zdaniem Sądu drugiej ins-

tancji z naruszeniem art. 54 ust. 3 i 5 Karty Nauczyciela, gdyż powódka nie posiadała

wymaganych kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela przedszkola. Do-

datki te nie stanowią składnika wynagrodzenia i dlatego nie musiały być powódce

wypowiedziane.

- 5 -

Kasację od tego wyroku wniosła powódka, zaskarżając go w części dotyczą-

cej zmiany punktu I i II wyroku Sądu Rejonowego (przywrócenie do pracy i zasądze-

nie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy). Powódka zarzuciła naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 1

pkt 2 i art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela, polegające na przyjęciu, iż przeniesienie w

stan nieczynny odnosi się jedynie do nauczycieli mianowanych. Według powódki, art.

20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela dotyczy wszystkich nauczycieli, a nie tylko miano-

wanych. Wynika to z literalnego brzmienia tego przepisu, który składa się z dwóch

zdań. Według zdania pierwszego w razie między innymi częściowej likwidacji szkoły

albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w

szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnienie nauczy-

ciela w pełnym wymiarze zajęć, dyrektor szkoły rozwiązuje z nim stosunek pracy lub,

na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Zgodnie ze zdaniem drugim

tego przepisu, nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę

na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2. Powódka uważa,

że zestawienie tych zdań prowadzi do wniosku, iż nauczyciel zatrudniony na podsta-

wie mianowania jest od nauczycieli zatrudnionych na innej podstawie, bardziej

uprzywilejowany, bowiem dyrektor szkoły może mu z przyczyn, o których mowa w

art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, zaproponować ograniczenie zatrudnienia do połowy

wymiaru zajęć, na co taki nauczyciel może wyrazić zgodę. Ustawodawca zatem wy-

raźnie w art. 20 ust. 1 pkt 2 zdanie pierwsze Karty Nauczyciela wskazał, że sytuacje

opisane w tym przepisie dotyczą wszystkich nauczycieli, bez względu na podstawę

ich zatrudnienia. Gdyby przepis dotyczył tylko nauczycieli mianowanych, to nie było-

by potrzeby dokonywać regulacji ze zdania drugiego, dotyczącego dodatkowych

uprawnień nauczycieli mianowanych. Strona pozwana uniemożliwiła powódce złoże-

nie wniosku o przeniesienie w stan nieczynny przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu

stosunku pracy. Zatem złożenie powódce oświadczenia woli o wypowiedzeniu

umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem przepisów i w konsekwencji jest ono bez-

skuteczne. Sąd drugiej instancji zdaniem powódki dopuścił się też naruszenia art. 27

ust. 1 Karty Nauczyciela, stwierdzając że strona pozwana miała prawo skutecznie

wypowiedzieć powódce umowę o pracę na podstawie tego przepisu, który miałby

stanowić o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem z przyczyn określonych

- 6 -

w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Przepis art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela dotyczy

innych przyczyn niż określone w art. 20 ust. 1 tej ustawy. Podstawę wypowiedzenia

umowy o pracę z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 stanowi bowiem art. 20 ust. 3

Karty Nauczyciela.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Strona pozwana złożyła oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę w piśmie

z dnia 25 maja 2000 r. Należy więc stosować przepisy w brzmieniu wówczas obo-

wiązującym, czyli przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) w brzmieniu wynikającym

przede wszystkim ze zmiany dokonanej ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie

ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19,

poz. 239 ze zm.). Zgodnie z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, dyrektor szkoły w razie:

1) całkowitej likwidacji szkoły rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy, 2) częścio-

wej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie

liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze za-

trudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy

lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony

na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie

określonym w art. 22 ust. 2. Wykładnia Sądu drugiej instancji, że art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela nie stosuje się do nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy

o pracę (stosuje się wyłącznie do nauczycieli mianowanych), jest nieprawidłowa już

przy uwzględnieniu brzmienia tego przepisu. W zdaniu pierwszym odnosi się on bo-

wiem do nauczycieli, bez rozróżnienia podstawy zatrudnienia (wszystkich nauczy-

cieli), a zdanie drugie dotyczy wyłącznie nauczycieli mianowanych, wprowadzając

dla nich szczególne uprawnienie. Oznacza to, że art. 20 ust. 1 pkt 2 zdanie pierwsze

Karty Nauczyciela ma zastosowanie do wszystkich nauczycieli, a więc także zatrud-

nionych na podstawie umowy o pracę, a tylko nie mają oni uprawnienia określonego

w art. 20 ust. 1 pkt 2 zdanie drugie. Taka wykładnia jest potwierdzona w art. 20 ust. 2

Karty Nauczyciela. Stanowi on, że nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mia-

nowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w ust. 1, przy-

- 7 -

sługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, z którym rozwiązano

stosunek pracy z przyczyn określonych w ust. 1, przysługują natomiast świadczenia

określone w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Przepis art. 20 ust. 2 nie

może być rozumiany w ten sposób, że chodzi w nim tylko o rozwiązanie stosunku

pracy „z przyczyn określonych w ust. 1”, a nie o rozwiązanie na podstawie art. 20 ust.

1. Wynika to z systematyki tego artykułu, w którym ustęp 2 jest w sposób oczywisty

powiązany (stanowi kontynuację regulacji) z ust. 1. Skoro więc art. 20 ust. 2 w spo-

sób wyraźny dotyczy nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, przy-

znając (a w istocie potwierdzając) im uprawnienie do odprawy, to nie powinno budzić

większych wątpliwości, że ma do nich zastosowanie art. 20 ust. 1 Karty, stanowiąc

podstawę rozwiązania z nimi stosunku pracy i regulując jego przesłanki oraz sposób

postępowania. Sformułowanie art. 20 ust. 2 o rozwiązaniu stosunku pracy „z przy-

czyn określonych w ust. 1”, a nie na podstawie tego przepisu, jest zresztą powtórzo-

ne w art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela. Przepis ten stanowi, że rozwiązanie stosunku

pracy z przyczyn określonych w ust. 1 następuje z końcem roku szkolnego (co do

zasady) po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu.

Przechodząc do wykładni art. 27 Karty Nauczyciela należy przede wszystkim

stwierdzić, że przepis ten w ustępie 1 nie reguluje przyczyn (podstaw) rozwiązania

umowy o pracę na czas nie określony. Stanowi on bowiem jedynie, że rozwiązanie

umowy o pracę zawartej z nauczycielem na czas nie określony następuje z końcem

roku szkolnego, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Pomijając przypadki wyga-

śnięcia umowy o pracę (por. art. 26 i 70 ust. 2), przyczyny (podstawy) rozwiązania

umowy o pracę są określone w art. 27 ust. 2 (w każdym czasie i bez wypowiedzenia

w razie niezdolności nauczyciela do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż je-

den rok, chyba że w szczególnie uzasadnionych wypadkach lekarz leczący stwierdzi

możliwość powrotu do pracy w zawodzie nauczyciela) oraz w art. 27 ust. 3 przez

odesłanie do odpowiednich regulacji art. 23 Karty Nauczyciela. Analiza tego odesła-

nia prowadzi do wniosku, że rozwiązanie umowy o pracę na czas nie określony może

nastąpić w razie: 1. orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okreso-

we lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy

- 8 -

(art. 23 ust. 1 pkt 3), z końcem miesiąca, w którym dyrektor szkoły otrzyma ostatecz-

ne orzeczenie lekarskie (art. 23 ust. 2 pkt 3); 2. osiągnięcia przez nauczyciela wieku

emerytalnego określonego w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin; jeżeli z osiągnięciem wieku emerytalnego nauczyciel nie nabył prawa do

emerytury - dyrektor szkoły przedłuża okres zatrudnienia, nie dłużej jednak niż o 2

lata od osiągnięcia wieku emerytalnego (art. 23 ust. 1 pkt 4), z końcem roku szkolne-

go, w którym nauczyciel osiągnął wiek emerytalny, po uprzednim trzymiesięcznym

wypowiedzeniu (art. 23 ust. 2 pkt 4); 3. uzyskania negatywnej oceny pracy dokonanej

w trybie i na zasadach określonych w art. 6a ustawy (art. 23 ust. 1 pkt 5), z końcem

tego miesiąca, w którym upływa trzymiesięczne wypowiedzenie, licząc od otrzymania

przez nauczyciela negatywnej oceny pracy (art. 23 ust. 2 pkt 5); 4. cofnięcia skiero-

wania do nauczania religii w szkole na zasadach określonych w odrębnych przepi-

sach (art. 23 ust. 1 pkt 6), z końcem tego miesiąca, w którym nastąpiło cofnięcie

skierowania do nauczania religii (art. 23 ust. 2 pkt 6); 5. na mocy porozumienia stron

(art. 23 ust. 4 pkt 1), z datą określoną w porozumieniu; 6. nieusprawiedliwionego nie-

zgłoszenia się nauczyciela na badanie okresowe lub kontrolne, z końcem miesiąca,

w którym dyrektor otrzyma o tym informację (art. 23 ust. 4 pkt 2 i ust. 5). Jak wynika z

powyższego zestawienia we wszystkich tych przypadkach dla poszczególnych pod-

staw (przyczyn) rozwiązania umowy o pracę wskazany jest termin tego rozwiązania

(okres wypowiedzenia, konkretna data). Wobec tego powstaje problem, jaki w ogóle

jest sens regulacji zawartej w art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela, jeżeli przyjmować, że

do nauczyciela zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na czas nie określony

stosuje się art. 20 ust. 1, a więc także art. 20 ust. 3 regulujący okres wypowiedzenia.

Odpowiedź na to zagadnienie nie jest prosta i zależy od oceny, czy przyczyny (pod-

stawy) rozwiązania umowy o pracę z nauczycielem zatrudnionym na podstawie

umowy o pracę na czas nie określony, wskazane w art. 27 ust. 2 i przez odesłanie z

art. 27 ust. 3 w art. 23 ust. 3-6 oraz ust. 4-5 Karty Nauczyciela, stanowią zamknięty

katalog, czy też można z takim nauczycielem rozwiązać umowę o pracę także z in-

nych uzasadnionych przyczyn (na co wskazuje użycie w odesłaniu z art. 27 ust. 3

słowa "również"). Sąd Najwyższy nie musi jednak tego skomplikowanego zagadnie-

nia rozwiązać w niniejszej sprawie. Jeżeli bowiem katalog przyczyn rozwiązania

umowy o pracę na czas nie określony jest otwarty, to art. 27 ust. 1 wskazuje okres

- 9 -

wypowiedzenia i jego bieg, przy rozwiązaniu umowy za wypowiedzeniem z tych in-

nych przyczyn. Jeżeli natomiast katalog ten jest zamknięty, to art. 27 ust. 1 nie zawie-

ra w istocie żadnej regulacji, gdyż terminy rozwiązania umowy (okresy wypowiedze-

nia, daty) są określone w poszczególnych przepisach. Dla rozstrzygnięcia sprawy

istotne jest to, że przyczyny (podstawy) rozwiązania umowy o pracę na czas nie

określony wskazane w odpowiednich częściach art. 23 i 27 Karty Nauczyciela są nie-

zależne (odrębnie określone) od przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 tej ustawy.

Podsumowując tę część uzasadnienia należy stwierdzić, że błędna jest wy-

kładnia Sądu drugiej instancji, iż art. 20 ust. 1 (a w istocie cały art. 20 poza jego frag-

mentami donoszącymi się wprost do nauczycieli mianowanych) nie ma zastosowania

do nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas nie określony.

Oznacza to zasadność zarzutów kasacji, ale nie przesądza o zasadności jej wniosku

zmierzającego do zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji w zakresie

dotyczącym uwzględnionego powództwa o przywrócenie do pracy i częściowo wyna-

grodzenia za czas pozostawania bez pracy. Sąd pierwszej instancji uwzględnił bo-

wiem powództwo w tym zakresie z dwóch przyczyn. Uznał, że przy rozwiązaniu z

powódką umowy o pracę nie wystąpiły przesłanki z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczy-

ciela. Tej oceny nie podzielił Sąd drugiej instancji, który uznał, że w stanie faktycznym

sprawy wystąpiły zmiany organizacyjne uniemożliwiające zatrudnienie powódki, a

kwestia ta nie była przedmiotem zarzutów kasacji. Sąd Rejonowy przyjął też, że roz-

wiązanie z powódką umowy o pracę było prawnie wadliwe, gdyż wypowiedzenie za-

wierało „błędy formalne”, ponieważ prawdziwą podstawą wypowiedzenia był art. 20

ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, a zatem pracodawca powinien pouczyć powódkę o

możliwości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, co byłoby dla niej

bardziej korzystne, niż rozwiązanie umowy o pracę i wypłacenie trzymiesięcznej od-

prawy pieniężnej. Zasadność powództwa zależy od uznania tej wykładni za prawi-

dłową. Oceny w tym zakresie nie dokonał Sąd drugiej instancji, bo przyjął dalej idącą,

a nieprawidłową wykładnię art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Nie jest też ona

przedmiotem rozważań zawartych w kasacji, a tym samym nie odniosła się do niej

strona pozwana.

Sąd Najwyższy ocenił, że wiążące przesądzenie tego zagadnienia byłoby

przedwczesne i dlatego uznał za celowe uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w

- 10 -

zaskarżonej części (dotyczącej żądania przywrócenia do pracy, a więc też żądania

zasądzenia wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy) i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że wykładnia Sądu

pierwszej instancji budzi wątpliwości. W treści art. 20 Karty Nauczyciela (zwłaszcza w

jego ustępie 1) nie ma bowiem mowy o obowiązku pouczenia nauczyciela o możli-

wości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny. Przepis ten stanowi, że dy-

rektor szkoły w razie: 1) całkowitej likwidacji szkoły rozwiązuje z nauczycielem sto-

sunek pracy, 2) częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych po-

wodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania unie-

możliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje

z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny.

Proste odwołanie się do brzmienia tego przepisu nie pozwala więc na uznanie, że

taki obowiązek pracodawcy istnieje, a Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził w

tym zakresie pogłębionej wykładni (zwłaszcza nie powołał przepisów, z których taki

obowiązek wynika). Nie wskazał też, kiedy pracodawca ma dokonać pouczenia (w

piśmie rozwiązującym umowę, czy wcześniej, a jeżeli tak - to kiedy). Przede wszyst-

kim jednak nie rozważał, czy gdyby nawet uznać, że pracodawca ma dokonać takie-

go pouczenia, to jaki jest skutek zaniechania wykonania tego obowiązku. Twierdze-

nie, że jest to naruszenie przepisów powodujące powstanie roszczenia o przywróce-

nie do pracy zależy od oceny, czy w razie złożenia przez nauczyciela wniosku o

przeniesienie w stan nieczynny, dyrektor szkoły ma obowiązek dokonania tego (czy

jest takim wnioskiem związany). Z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela wynika nie-

wątpliwie, że bez takiego wniosku nauczyciela przeniesienie w stan nieczynny nie

może nastąpić. Natomiast użyta w przepisie formuła "dyrektor szkoły rozwiązuje sto-

sunek pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny" może być

interpretowana zarówno w kierunku wiążącego charakteru wniosku nauczyciela (je-

żeli wniosek zostanie złożony to dyrektor musi przenieść nauczyciela w stan nie-

czynny, a gdy tego nie uczyni to naruszy oprawo), jak i w kierunku niezwiązania

wnioskiem (alternatywa zwykła, pozostawiająca wybór dyrektorowi). Rozstrzygnięcie

tego zagadnienia wymaga pogłębionej wykładni, uwzględniającej także poprzednie

brzmienia wielokrotnie zmienianego w ostatnich latach art. 20 ust. 1 Karty Nauczy-

ciela, z uwzględnieniem dotyczącego ich orzecznictwa (por. wyrok z dnia 15 maja

- 11 -

1997 r., I PKN 150/97, OSNAPiUS 1998 nr 7, poz. 211 oraz uzasadnienie uchwały z

dnia 25 czerwca 1993 r., I PZP 25/93, PiZS 1994 nr 1, s. 59).

Z tych względów na podstawie art. 39313

§ 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzeczono jak

w sentencji.

========================================