V CKN 1148/00

Wyrok z dnia 11 września 2002 r., V CKN 1148/00

Przepisy kodeksu handlowego regulujące podwyższenie kapitału

zakładowego (art. 254-258), a także odpowiednie przepisy kodeksu spółek

handlowych (art. 257-262), nie zawierają nakazu umieszczania w uchwale o

podwyższeniu kapitału zakładowego postanowienia określającego datę, od

której nowe udziały uczestniczą w podziale zysku. Zamieszczenie takich

postanowień jest ważne i skuteczne, jeżeli nie narusza ustawy, umowy spółki,

dobrych obyczajów, nie godzi w interes spółki ani nie ma na celu

pokrzywdzenia wspólnika. Do ważności takich postanowień wystarcza

zachowanie formy wymaganej przez ustawę dla uchwały o podwyższeniu

kapitału zakładowego.

Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Maria Grzelka

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jakuba Jana G. przeciwko

Przedsiębiorstwu Handlu Metalami KGHM „M.”, spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w L. o unieważnienie uchwały, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej

w dniu 11 września 2002 r. na rozprawie kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Okręgowego w Świdnicy – Sądu Gospodarczego z dnia 30 listopada 1999 r.

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienił wyrok Sądu Rejonowego

w Legnicy z dnia 26 sierpnia 1999 r. i powództwo oddalił oraz zasądził od powoda

na rzecz strony pozwanej kwotę 3590 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za

wszystkie instancje.

Uzasadnienie

W dniu 8 stycznia 1999 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników spółki z

o.o., działającej pod firmą Przedsiębiorstwo Handlu Metalami KGHM „M.”, podjęło

uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki o kwotę 250 000 zł przez

utworzenie nowych udziałów w liczbie 1000 po 250 zł każdy. W uchwale tej

postanowiono, że udziały te będą uprawnione po raz pierwszy do dywidendy za

1999 r. Podwyższenie kapitału nastąpiło na mocy dotychczasowych postanowień

umowy spółki. Powód objął w podwyższonym kapitale 22 udziały, składając w dniu

26 stycznia 1999 r. oświadczenie w formie aktu notarialnego o przystąpieniu do

spółki i objęciu udziałów. W umowie spółki postanowiono, że co najmniej 50 %

czystego zysku przeznaczone zostaje na dywidendę dla wspólników, a wypłata

podzielonego zysku następuje w terminie oznaczonym w uchwale, nie później niż

przed upływem 3 miesięcy od podjęcia uchwały o podziale zysku.

W dniu 30 marca 1999 r. zwyczajne zgromadzenie wspólników pozwanej

spółki podjęło uchwałę o podziale zysku za rok 1998. Uchwałę tę zaskarżył powód,

zarzucając, że narusza ona umowę spółki i przepis art. 191 § 3 k.h. ponieważ cały

zysk za 1998 r. został przyznany jednemu większościowemu wspólnikowi.

Sąd Rejonowy unieważnił tę uchwałę stwierdzając, że została podjęta wbrew

postanowieniom umowy spółki oraz przepisom prawa, w szczególności art. 191 § 3

k.h. Uznano, że z chwilą objęcia udziałów powstaje stosunek członkostwa w spółce

i z tą chwilą wspólnikowi przysługuje prawo do dywidendy. Uchwała o

podwyższeniu kapitału zakładowego, w której postanowiono, że udziały w

podwyższonym kapitale będą uprawniały po raz pierwszy do dywidendy za 1999 r.,

nie mogła skutecznie ograniczyć prawa wspólników, skoro jej podjęcie nie nastąpiło

przez zmianę umowy spółki.

Ocenę tę podzielił Sąd Okręgowy w Świdnicy, który wyrokiem z dnia 30

listopada 1999 r. oddalił apelację pozwanej spółki.

W kasacji pozwana spółka wskazała jako podstawę kasacyjną wyłącznie

naruszenie prawa materialnego, zarzucając naruszenie art. 191 § 1 i 3 k.h. przez

błędną wykładnię oraz naruszenie art. 55 k.c. przez jego niezastosowanie i

wniosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowe znaczenie w niniejszej sprawie na przepis art. 191 k.h.

obowiązujący zarówno w czasie podejmowania zaskarżonej uchwały, jak i w czasie

orzekania przez sądy obu instancji. (...) Dokonując jego wykładni Sąd Okręgowy

wyprowadził następujące wnioski.

Po pierwsze, z art. 191 § 1 k.h. wynika, że zysk wynikający z rocznego bilansu

przysługuje wspólnikom, a więc wszystkim osobom, które w chwili podejmowania

uchwały o podziale zysku miały status wspólnika, niezależnie od tego, czy były

także wspólnikami w roku bilansowym za który dzielony jest zysk. Po drugie, prawo

do dywidendy związane z udziałem w spółce z o.o. powstaje z chwilą objęcia

udziałów i tylko postanowienia umowy spółki mogą zawierać ograniczenia tego

prawa, i po trzecie, ograniczenie prawa do dywidendy nie może nastąpić w uchwale

zgromadzenia wspólników o podwyższeniu kapitału zakładowego, jeśli

podwyższenie następuje na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki, a

nie w drodze zmiany umowy.

Trafności tych wniosków nie sposób podzielić. Wstępnie należy zwrócić

uwagę, że zgodnie z art. 433 pkt 5 k.h., uchwała o podwyższeniu kapitału

akcyjnego powinna zawierać datę, od której nowe akcje mają uczestniczyć w

dywidendzie. Takiego postanowienia nie zawierają przepisy art. 254-258 k.h.

regulujące podwyższenie kapitału zakładowego. Z tego faktu wynika tylko tyle, że w

odniesieniu do uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego ustawodawca nie

nakazał zamieszczania w niej daty, od której nowe udziały mają uczestniczyć w

zysku. Powstaje natomiast pytanie, czy uprawniony jest wniosek, jaki z tego faktu

wyprowadziły sądy orzekające w niniejszej sprawie, że nie jest skuteczne

zamieszczenie w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego, podjętej na mocy

dotychczasowych postanowień umowy spółki, postanowienia określającego datę,

od której nowe udziały mają uczestniczyć w dywidendzie. Literalna wykładnia art.

191 § 1 k.h. mogłaby sugerować trafność takiego poglądu, nie jest to jednak

uzasadnione.

Po pierwsze, zgodnie z art. 191 § 3 k.h., zysk przypadający wspólnikom dzieli

się – jeśli umowa spółki nie stanowi inaczej – w stosunku do udziałów. W konkretnej

sprawie powód stał się wspólnikiem w 1999 r. i od tego czasu dysponował

udziałami, podział zaś dotyczył zysku za 1998 r. Powód nie był w tym czasie

wspólnikiem i nie dysponował udziałami, w stosunku do których dzieli się zysk. Jest

rzeczą oczywistą, że uchwała o podziale zysku podejmowana jest po zakończeniu

roku obrachunkowego, jeśli zatem powód był wspólnikiem w chwili podejmowania

uchwały o podziale zysku, to fakt ten nie jest wystarczającą przesłanką, aby mógł

wziąć udział w podziale zysku, wspólnik musi bowiem posiadać udział, z którego

wypływa uprawnienie do partycypacji w zysku spółki; takie uprawnienie związane

jest z posiadaniem udziałów w okresie, za który dzielony jest zysk.

Po drugie, powód wniósł wkłady do spółki dopiero w 1999 r., co oznacza, że

od tego czasu jego wkłady będą uczestniczyły w wypracowaniu zysku. Objęte przez

niego udziały uprawniały go do uczestnictwa w podziale zysku za 1999 r. Jest to ze

wszech miar racjonalne, zgodne z prawem i umową spółki, nie narusza ani

interesów spółki, ani interesu wspólników.

Po trzecie, jeżeli warunkiem uczestnictwa wspólnika w podziale zysku jest

posiadanie udziałów, z których wypływa uprawnienie do partycypacji, to

powoływanie się na reguły wynikające z art. 191 § 3 k.h. przysługuje jedynie tym

wspólnikom, którzy takimi udziałami dysponują, w przepisie tym mówi się bowiem o

zysku przypadającym wspólnikom. W rozumieniu tego przepisu statusu wspólnika

nie ma taka osoba, która posiada udziały nie uczestniczące jeszcze w zysku. Jeśli

tak, to postanowienie ustalające datę, od której nowe udziały uczestniczą w zysku,

nie musi być zmianą umowy spółki. Skuteczność takiego postanowienia zależy od

ważności uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego, w której to postanowienie

zawarto. Jeżeli zatem podwyższenie kapitału zakładowego nastąpiło na mocy

dotychczasowych postanowień umowy spółki (art. 255 § 1 k.h.), to nie była

wymagana forma aktu notarialnego. Tym samym zawarte w uchwale o

podwyższeniu kapitału zakładowego postanowienie określające datę, od której

nowe udziały uczestniczą w zysku, także dla swej skuteczności nie wymagało tej

formy. Postanowienie to nie zmieniało zasad podziału zysku ustalonych w umowie

spółki.

W konsekwencji stwierdzić należy, że jeżeli prawidłowa wykładnia przepisu

art. 191 k.h. prowadzi do wniosku, iż w podziale zysku, który dzieli się w stosunku

do udziałów (jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej), uczestniczą wspólnicy

posiadający udziały uprawniające do partycypacji, to zawarcie w uchwale

wspólników o podwyższeniu kapitału zakładowego postanowienia ustalającego

datę, od której nowe udziały uczestniczą w podziale zysku, jest dopuszczalne także

wówczas, gdy podwyższenie kapitału następuje na mocy dotychczasowych

postanowień umowy spółki (art. 255 § 1 k.h.). Takie postanowienie jest ważne i

skuteczne, jeżeli nie narusza przepisów ustawy, postanowień umowy spółki lub

dobrych obyczajów kupieckich, a także nie godzi w interes spółki i nie ma na celu

pokrzywdzenia wspólnika. Jak wyżej wskazano, takie przesłanki w sprawie nie

występują, gdyż powód, składając oświadczenie woli o przystąpieniu do spółki i

objęciu udziałów, wyraził zgodę aby jego udziały uczestniczyły w podziale zysku

dopiero od daty wskazanej w uchwale o podwyższeniu kapitału.

Reasumując stwierdzić należy, że przepisy kodeksu handlowego regulujące

podwyższenie kapitału zakładowego (art. 254-258), a także odpowiednie przepisy

kodeksu spółek handlowych (art. 257-262), nie zawierają nakazu umieszczania w

uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego postanowienia określającego datę,

od której nowe udziały uczestniczą w podziale zysku. Takie postanowienie jest

ważne i skuteczne jeżeli nie narusza ustawy, umowy spółki, dobrych obyczajów, nie

godzi w interes spółki ani nie ma na celu pokrzywdzenia wspólnika. Do jego

ważności wystarcza zachowanie formy wymaganej przez ustawę dla uchwały o

podwyższeniu kapitału zakładowego.

Zaskarżona przez powoda uchwała nie narusza przedstawionych wymagań

oraz jest zgodna z tym, co postanowiono przy podwyższeniu kapitału zakładowego i

co powód akceptował przystępując do spółki, brak zatem przesłanek określonych w

art. 240 § 1 i 2 k.h., uzasadniających unieważnienie uchwały w podziale zysku.

Z tych względów na podstawie art. 39315

k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do

dnia 1 lipca 2000 r. orzeczono, jak w sentencji.