I CKN 964/00

Wyrok z dnia 25 września 2002 r., I CKN 964/00

Do kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, określonych w art.

8 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54,

poz. 348 ze zm.), nie należy rozstrzyganie sporów między lokatorami oraz

między lokatorami a administratorami budynków o stan techniczny instalacji

wewnętrznej doprowadzającej gaz.

Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Zbigniew Strus

Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania Renaty i Wincentego G. od decyzji

Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Energetyki oraz zainteresowanemu Polskiemu Górnictwu Naftowemu i

Gazownictwu S.A. w W., Oddział Zakład Gazowniczy w K. o nieuzasadnione

wstrzymanie dostaw gazu, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 25 września

2002 r. na rozprawie kasacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie,

Sądu Antymonopolowego z dnia 1 marca 2000 r.

oddalił kasację i nie obciążył powodów kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Budynek mieszkalny położony w K. przy ul L. nr 10 składa się z sześciu lokali i

stanowi współwłasność Gminy Miasta K., która jest właścicielem czterech lokali,

oraz osób fizycznych, w tym Wincentego i Renaty małżonków G. Budynkiem

administruje Gmina za pośrednictwem Przedsiębiorstwa Usług Mieszkaniowych

„S.M.” w K. W dniu 18 marca 1998 r. na zebraniu wspólnoty mieszkaniowej

postanowiono zbadać szczelność wewnętrznej instalacji gazowej i wentylacyjno-

spalinowej. W dniu 2 kwietnia 1998 r., w obecności inspektora PUM i z udziałem

firmy remontowo-budowlanej Wod-Gaz-CO-Elektryka „K.” – Zygmunt Krzysztof I.,

został sporządzony protokół sprawdzenia instalacji gazowej, z którego wynikało, że

wykonana próba szczelności instalacji zasilającej od głównego kurka gazowego do

zaworów przed gazomierzem wykazała bardzo duże nieszczelności. Z tej przyczyny

w tym samym dniu firma „K.” za zgodą administratora budynku odcięła gaz.

Zalecono wykonanie instalacji spawanej na klatce schodowej i wymianę kurka

gazowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zasadność odcięcia gazu zakwestionowali małżonkowie G., kierując do

Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki żądanie wszczęcia przeciwko Polskiemu

Górnictwu Naftowemu i Gazownictwu S.A., Oddział Zakład Gazowniczy w K.

postępowania administracyjnego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10

kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze zm. – dalej:

"Pr.energ."). Według odbiorców, odcięcie gazu zostało dokonane bez należytego

udokumentowania zagrożenia wybuchem.

Zakład Gazowniczy bronił się zarzutem, że odcięcie gazu nie stanowiło jego

decyzji, lecz decyzję zarządcy budynku, który jest do tego uprawniony na podstawie

art. 70 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. Nr 89, poz. 414 ze

zm.). Ewentualne nieprawidłowości co do przeprowadzenia kontroli stanu

technicznego instalacji oraz co do bezprawnego wyłączenia instalacji z użytkowania

powinny być zgłoszone do właściwego organu nadzoru budowlanego. Zakład

deklarował też gotowość wznowienia dostaw gazu i wskazywał, że opóźnienie w

tym zakresie wynika wyłącznie z zachowania odbiorców, którzy nie wyrażają zgody

na przeprowadzenie remontu instalacji i partycypowanie w kosztach remontu, przez

co blokują wznowienie dostaw gazu. W związku z tym Gmina Miasta K. wystąpiła

na drogę postępowania sądowego o zezwolenie na dokonanie czynności

przekraczającej zakres zwykłego zarządu. Ponadto wskazał na uprawnienie

wstrzymania dostaw w sytuacji, w której instalacja odbiorcy stwarza bezpośrednie

zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, środowiska oraz bezpieczeństwa mienia (§

32 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 lipca 1998 r. w

sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci gazowych,

pokrywania kosztów przyłączenia, obrotu paliwami gazowymi, świadczenia usług

przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci gazowych oraz standardów

jakościowych obsługi odbiorców, Dz.U. Nr 93, poz. 588).

Według stanowiska Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, w razie gdy

dostarczanie gazu do budynku nie zostało wstrzymane przez zakład gazowniczy,

lecz przez administrację, badanie zasadności takiej czynności, zgodnie z art. 23 ust.

1 Pr.energ., nie podlega jego właściwości. Uznając na tej podstawie

bezprzedmiotowość postępowania, decyzją z dnia 4 sierpnia 1999 r. umorzono

postępowanie administracyjne.

Na skutek odwołania odbiorców, Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, na

podstawie art. 47929

k.p.c., decyzją z dnia 5 października 1999 r. zmienił swoją

poprzednią decyzję i uznał, że wstrzymanie dostaw gazu do lokalu odbiorców nie

było nieuzasadnione. Przychylił się do zarzutów Zakładu Gazowniczego, które ten

wywodził z § 32 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 lipca

1998 r., twierdząc, że Zakład jest uprawniony do wstrzymania dostaw gazu, gdy

instalacja odbiorcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi,

środowiska lub bezpieczeństwa mienia. Jednocześnie wskazał, że jest on

zainteresowany wznowieniem dostaw, gdy tylko zapewnione zostaną odpowiednie

warunki do odbioru gazu.

Od decyzji tej odbiorcy odwołali się do Sądu Antymonopolowego, wnosząc o

jej uchylenie lub zmianę przez uznanie za bezzasadne zerwanie umowy na

dostawę gazu przez Zakład.

Sąd podzielił wyrażone w odwołaniu zapatrywanie, że skoro przerwanie

dostaw gazu nastąpiło w dniu 2 kwietnia 1998 r., to w sprawie nie ma zastosowania

powołane wyżej rozporządzenie, które weszło w życie z dniem 31 lipca 1998 r.

Zdarzenie to podlega ocenie na podstawie zarządzenia Ministra Górnictwa z dnia 3

maja 1978 r. w sprawie warunków dostarczania paliw gazowych (M.P. Nr 16, poz.

56), którego § 9 ust. 2 pkt 1 i 4 stanowi, że przerwanie dostarczania paliw gazowych

może nastąpić w razie awarii, zagrożenia wybuchem, pożarem lub zagrożenia życia

ludzkiego, a także w razie wykonywania planowanych prac konserwatorskich lub

remontowych przy urządzeniach gazowniczych. W wymienionych sytuacjach

przerwanie dostaw jest działaniem samego dostawcy, którego obciąża ciężar

wykazania powyższych przesłanek. Tu jednak odcięcia gazu dokonała osoba

trzecia, działająca w imieniu i na rzecz jednego ze współwłaścicieli nieruchomości,

a zarazem jej zarządcy. W wyniku tej czynności Zakład nie ma realnych możliwości

dostarczania gazu na rzecz odbiorców w tej posesji. O nieuzasadnionym

wstrzymaniu dostaw można mówić jedynie wtedy, gdy dostawcy można przypisać

winę, a w szczególności gdy zaszły przesłanki przewidziane przepisami (art. 8 ust.

1 Pr.energ.).

W razie sporu co do sprawności technicznej instalacji, to nie Zakład powinien

go rozstrzygać i jednostronnie przesądzać jego wynik przez wznowienie dostaw.

Jest to sytuacja zbliżona do niemożności świadczenia (art. 475 § 1 k.c.), która

zwalnia od odpowiedzialności. Do kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji

Energetyki nie należy rozstrzyganie sporów między współwłaścicielami o stan

techniczny instalacji. Merytoryczne rozpoznanie tej kwestii naruszałoby art. 19 i 20

k.p.a., natomiast od strony podmiotowej kompetencje Prezesa Urzędu Regulacji

Energetyki kształtuje art. 8 ust. 1 Pr.energ. Kierując się powyższymi względami,

Sąd Antymonopolowy wyrokiem z dnia 1 marca 2000 r. oddalił odwołanie powodów.

Wyrok ten powodowie zaskarżyli kasacją, w której zarzucili naruszenie art. 8

ust 1 w związku z art. 5 ust.1 i ust. 2 Pr.energ. w związku z art. 472 i 355 § 1 i 2 k.c.

przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. 5 ust. 1 i ust. 2 Pr.energ.

przez jego niezastosowanie, art. 475 § 1 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie oraz § 9 ust. 2 pkt 1 i 4 i § 11 ust. 1 i 2 zarządzenia Ministra

Górnictwa z dnia 3 maja 1978 r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, a ponadto naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 217 § 1,

art. 224 § 1, art. 227 i 233 § 1 k.p.c., mające istotne znaczenie dla przebiegu

postępowania. Wnioski kasacji zmierzały do uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne powierzyła

Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki uprawnienie do regulowania działalności

przedsiębiorstw energetycznych, którymi zgodnie z ustawową definicją, zawartą w

art. 3 pkt 12, są podmioty prowadzące działalność gospodarczą w zakresie

wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania, dystrybucji paliw albo

energii lub obrotu nimi. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki wykonuje działania

regulacyjne zgodnie z ustawą i założeniami polityki energetycznej państwa,

zmierzając do równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych i

odbiorców paliw i energii (art. 23 ust. 1 Pr.energ.). Wykonywana administracyjnie

działalność regulacyjna jest związana z istnieniem monopoli naturalnych i ma służyć

ich ukierunkowywaniu na zachowania prorynkowe, świadczenie usług o

określonym, oczekiwanym ze społecznego punktu widzenia standardzie.

Pojęcie "regulacji" zdefiniowane zostało w art. 3 pkt 15 Pr.energ., jako

stosowanie określonych ustawą środków prawnych, włącznie z koncesjonowaniem,

służących do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, prawidłowej

gospodarki paliwami i energią oraz ochrony interesów odbiorców. Szczegółowe

kompetencje i obowiązki Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki określa art. 23 ust. 2

Pr.energ., przy czym nie jest to wyliczenie wyczerpujące, gdyż dalsze kompetencje

wynikają zarówno z innych ustaw, jak i aktów wykonawczych. Zgodnie z art. 23 ust.

2 pkt 5, do kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki należy rozstrzyganie

sporów w zakresie określonym w art. 8 ust. 1 Pr.energ., dotyczących ustalania

warunków świadczenia usług, o których mowa w art. 4 ust. 2, odmowy przyłączenia

do sieci, odmowy zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej, paliw gazowych

lub ciepła albo nieuzasadnionego wstrzymania ich dostaw.

Przytoczone regulacje określają publicznoprawny charakter ustawy, mającej

za cel ochronę interesu społecznego. Tym samym nie jest jej celem bezpośrednia

ochrona praw podmiotowych uczestników rynku energetycznego w ogólności.

Sprawy dotyczące wykonania już zawartych umów o dostarczanie paliw lub energii

należą do orzecznictwa Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki jedynie w zakresie

wskazanym w art. 8 ust. 1 Pr.energ., regułą pozostaje natomiast rozpoznawanie

sporów z nimi związanych przez sądy powszechne na zasadach ogólnych. Prezes

Urzędu Regulacji Energetyki nie rozstrzyga spraw dotyczących sporów, które

jedynie formalnie mieszczą się w zakresie art. 8 ust. 1 Pr.energ., pomiędzy

lokatorami (odbiorcami) administratorami budynków lub wspólnotami

mieszkaniowymi w związku z odcięciem gazu przez te podmioty, nie będące

przedsiębiorstwami energetycznymi. Tak określony zakres podmiotowy i

przedmiotowy sprawy przed Prezesem Urzędu Regulacji Energetyki kształtuje

kognicję sądu antymonopolowego, rozpoznającego odwołanie od jego decyzji.

Trafnie zatem wskazał Sąd Antymonopolowy, że w hipotezie art. 8 ust. 1

Pr.energ., jeżeli dotyczy on nieuzasadnionego wstrzymania dostaw, chodzi o

sytuację, w której odcięcia gazu dokonuje zakład gazowniczy. Okoliczność ta,

podniesiona przez odbiorcę, powinna być przez sąd antymonopolowy rozważona, a

ciężar jej wykazania obciąża dostarczający zakład. Jeżeli odcięcia gazu dokonała

inna osoba, to ocena zasadności tego działania, a co za tym idzie okoliczność, czy

stan instalacji znajdującej się u odbiorcy uzasadniał przyjęcie, że istniało zagrożenie

dla życia, zdrowia albo środowiska, nie należy do przedmiotu sporu. W

konsekwencji, skoro nie zachodziła potrzeba czynienia ustaleń we wskazanym

zakresie, nieuzasadnione są zarzuty procesowe kasacji zmierzające do wykazania,

że Sąd Antymonopolowy, z naruszeniem powołanych w nich przepisów, zaniechał

ich dokonania.

Konsekwencją uznania bezzasadności drugiej z podstaw kasacyjnych jest

konieczność badania zarzutów odnoszących się do naruszenia prawa materialnego

na podstawie stanu faktycznego sprawy będącego podstawą zaskarżonego wyroku.

Z ustaleń faktycznych Sądu Antymonopolowego wynika, że odcięcie dopływu

gazu do przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w następstwie stwierdzenia

nieszczelności instalacji wewnętrznej, kwalifikującej się jako stan zagrażający

bezpieczeństwu lokatorów. Ten stan rzeczy trafnie doprowadził Sąd

Antymonopolowy do wniosku, że zarówno sama niesprawność instalacji

wewnętrznej w stopniu, który eliminuje ją z bezpiecznego używania, jak i prawnie

uzasadnione odcięcie gazu, wykluczają możliwość uznania, iż doszło do

nieuzasadnionego wstrzymanie przez dostawcę dostarczania paliwa gazowego w

rozumieniu art. 8 ust. 1 Pr.energ. Warunkiem takiego uznania jest możność

przypisania zakładowi gazowniczemu znamion winy, która występuje w

szczególności wówczas, gdy nie zostały spełnione przewidziane w tym względzie

przesłanki zawarte w obowiązujących przepisach.

Podzielając tę argumentację zauważyć należy, że trafność zaprezentowanego

stanowiska znajduje potwierdzenie w art. 7 ust. 1 in fine Pr.energ., stanowiącego, iż

przedsiębiorstwo energetyczne może odmówić zawarcia umowy sprzedaży gazu,

jeżeli żądający odbiorca nie spełnia technicznych warunków odbioru, do których

należy zachowanie standardów bezpieczeństwa instalacji. Obowiązkiem odbiorcy

jest również, warunkujące zapewnienie ciągłości dostaw, utrzymywanie instalacji

wewnętrznej w stanie zgodnym z określonymi przez prawo wymogami

bezpieczeństwa. Konsekwencją jego niedopełnienia jest przypisana prawnie

przedsiębiorstwu energetycznemu możliwość, a w istocie powinność wstrzymania

(poprzednio przerwy) lub ograniczenia dostaw gazu, gdy instalacja znajdująca się u

odbiorcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia zdrowia albo środowiska(art. 6

ust. 3 pkt 1 Pr.energ.), lub – w poprzednim stanie prawnym – w razie awarii,

zagrożenia wybuchem, pożarem lub zagrożenia życia ludzkiego, a także w razie

wykonywania prac konserwatorskich lub remontowych przy urządzeniach

gazowniczych (§ 9 ust. 2 pkt 1 i 4 zarządzenia ministra Górnictwa z dnia 3 maja

1978 w sprawie warunków dostarczania paliw gazowych). (...)

Z powyższych względów nieuzasadniona jest także przytoczona w kasacji

podstawa naruszenia przepisów prawa materialnego.