III CZP 61/02

Uchwała z dnia 22 października 2002 r., III CZP 61/02

Sędzia SN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi wierzyciela Skarbu Państwa (Naczelnika

Urzędu Skarbowego w C.) na czynności Komornika Rewiru II przy Sądzie

Rejonowym w Chrzanowie w sprawie II Km (...) przeciwko "A.", spółce z o.o. w C. o

egzekucję świadczenia pieniężnego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 22 października 2002 r., przy udziale prokuratora

Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 1 lipca 2002 r.:

1." Czy obciążenie dłużnika kosztami czynności egzekucyjnych podjętych w

postępowaniu egzekucyjnym w administracji uzasadnia obciążenie go pełnymi

kosztami egzekucji sądowej, w wysokości określonej w art. 49 ustawy z dnia 29

sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz U Nr.133, poz. 882 ze

zm.) i na zasadach z art. 59 ust. 1 tej ustawy, co do roszczenia objętego

administracyjnym tytułem wykonawczym po przekazaniu Komornikowi sądowemu

dalszej egzekucji tego roszczenia w oparciu o art. 773 § 1 k.p.c., ?

2. w razie negatywnej odpowiedzi na zagadnienie prawne przedstawione w

punkcie 1 – w jakim zakresie dłużnik winien być obciążony kosztami postępowania

egzekucyjnego w administracji, a w jakim kosztami kontynuowania tej egzekucji

przez komornika sądowego?"

podjął uchwałę:

Komornik, który na podstawie art. 773 k.p.c. przejął dalsze prowadzenie

egzekucji świadczenia pieniężnego stwierdzonego administracyjnym tytułem

wykonawczym, pobiera od dłużnika – na zasadach określonych w art. 59 ust.

1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji

(Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) – całą opłatę egzekucyjną w wysokości

przewidzianej w art. 49 tej ustawy.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 17 września 2001 r. Komornik Rewiru II przy Sądzie

Rejonowym w Chrzanowie umorzył postępowanie egzekucyjne z wniosku Urzędu

Skarbowego w C. przeciwko „A.”, spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w C.

wobec zapłaty całej należności oraz ustalił koszty postępowania egzekucyjnego na

podstawie art. 45 i 59 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i

egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm. – dalej "u.k.s.egz.") odpowiednio w kwocie

2415 zł i 4904,99 zł.

Po rozpoznaniu skargi na czynność komornika Sąd Rejonowy w Chrzanowie

postanowieniem z dnia 12 lutego 2002 r. uchylił powyższe postanowienie w części

ustalającej koszty postępowania egzekucyjnego w wysokości przewyższającej

kwotę 4904,99 zł, a w pozostałym zakresie skargę oddalił. Zdaniem Sądu

Rejonowego, komornik uprawniony jest do ustalenia kosztów postępowania

egzekucyjnego w pełnej wysokości (21% wyegzekwowanego roszczenia) wówczas,

gdy prowadzi egzekucję od początku. Jeżeli natomiast przejmuje do dalszego

prowadzenia egzekucję administracyjną i prowadzi ją łącznie z egzekucją sądową

na podstawie art. 773 § 1 k.p.c., to może ustalić te koszty jedynie w wysokości

odpowiadającej różnicy pomiędzy pełną opłatą stosunkową (21%) i opłatą w

wysokości 7% pobieraną przy wszczęciu egzekucji. Wobec tego, że dłużnik

obciążony został opłatami za czynności egzekucyjne dokonane w postępowaniu

administracyjnym, pobieranie dodatkowo opłaty jak przy wszczęciu egzekucji

sądowej oznaczałoby podwójne obciążenie go tymi opłatami. Dlatego też

nieuzasadnione jest, zdaniem Sądu Rejonowego, pobieranie opłaty, o jakiej mowa

w art. 45 ust. 1 ustawy, wynoszącej 7%.

Przy rozpoznawaniu zażalenia Komornika od powyższego postanowienia Sąd

Okręgowy w Krakowie powziął poważną wątpliwość prawną przedstawioną

w sentencji postanowienia. Zdaniem Sądu Okręgowego, podwójne obciążanie

dłużnika opłatą egzekucyjną pobieraną przy wszczęciu egzekucji może nasuwać

zastrzeżenia, jednak brzmienie art. 59 u.k.s.egz. przemawia za zasadnością takiego

rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń, doszło do zbiegu egzekucji

administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, co

spowodowało wydanie przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie postanowienia w trybie

art.773 k.p.c., przekazującego dalsze łączne prowadzenie egzekucji komornikowi

sądowemu. W takim wypadku, stosownie do art. 774 k.p.c., organ, który przejął

dalsze łączne prowadzenie egzekucji, postanawia, w trybie dla niego właściwym,

o kosztach czynności egzekucyjnych dokonanych przez oba organy egzekucyjne.

Zasadniczy problem przedstawiony przez Sąd Okręgowy sprowadza się do

odpowiedzi na pytanie, czy koszty egzekucji świadczenia pieniężnego w takim

wypadku obejmują zarówno koszty czynności egzekucyjnych dokonanych

w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym przed przekazaniem dalszej

egzekucji komornikowi, jak i opłaty pobierane przez komornika sądowego w pełnej

wysokości. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga rozważenia rozwiązań prawnych

zawartych w ustawach, regulujących zarówno postępowanie egzekucyjne

w administracji, jak i egzekucję prowadzoną przez komorników sądowych.

Kwestię kosztów administracyjnego postępowania egzekucyjnego reguluje

ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.). Ogłoszenie jednolitego tekstu

ustawy już po dacie, w której ustalone zostały koszty egzekucji, nie ma znaczenia

dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego, podobnie jak fakt

trzykrotnej już nowelizacji, jak wynika bowiem z art. 64 § 1 ustawy, pobierane są

opłaty za poszczególne czynności egzekucyjne. W związku z tym obciążono

dłużnika za czynności egzekucyjne dokonane przed przekazaniem egzekucji

komornikowi sądowemu.

Koszty egzekucji sądowej reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji. Również ta ustawa była nowelizowana,

ostatnio ustawą z dnia 18 września 2001 (Dz.U. Nr 130, poz. 1452), która weszła w

życie z dniem 1 stycznia 2002 r., jednak jak wynika z art. 8 ustawy nowelizującej, do

czynności egzekucyjnych rozpoczętych przed jej wejściem w życie stosuje się

przepisy dotychczasowe. Należy zatem mieć na względzie przepisy zawarte w

rozdziale 7 ustawy, które dotyczą opłat egzekucyjnych. Jak wynika z treści art. 43

u.k.s.egz., opłaty egzekucyjne pobiera się za prowadzenie egzekucji. Ten sposób

uregulowania odróżnia egzekucję sądową od egzekucji administracyjnej, w której –

jak wskazano wyżej – opłaty pobiera się za poszczególne czynności egzekucyjne,

prowadzenie egzekucji sądowej podlega zaś jednej opłacie, niezależnie od tego ile i

jakich czynności egzekucyjnych w jej toku dokonano. Opłata ta wynosiła w dacie

wydania zaskarżonego postanowienia komornika 21% wartości egzekwowanego

świadczenia (zgodnie z obecnym brzmieniem art. 49 u.k.s.egz. opłata ta wynosi

15%). Sposób jej pobierania regulowały przepisy art. 45 i 59 u.k.s.egz. Zgodnie z

art. 45 ust. 1 u.k.s.egz., przy wszczęciu egzekucji komornik pobierał od wierzyciela

część opłaty stosunkowej w wysokości 7% wartości egzekwowanego świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie tej części opłaty nie pobrano, ponieważ komornik

prowadził egzekucję w dalszym ciągu po przekazaniu egzekucji w trybie art. 773

k.p.c. Po zakończeniu egzekucji przez komornika sądowego sposób pobierania

opłaty określa art. 59 u.k.s.egz. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, komornik ściąga od

dłużnika opłatę nie uiszczoną przez zwolnionego od kosztów sądowych wierzyciela

przy wszczęciu egzekucji (a więc tę część opłaty o jakiej mowa w art. 45 ust. 1

u.k.s.egz.) oraz pozostałą część opłaty nie obciążającą wierzyciela, z tym że drugą

część opłaty oblicza się proporcjonalnie do wyegzekwowanych kwot, druga część

opłaty wynosiła więc 14%, skoro łącznie wysokość opłaty obejmowała 21% (art. 49

u.k.s.egz.), a przy wszczęciu egzekucji komornik pobierał 7% (art. 45 ust. 1

u.k.s.egz.). Wierzyciel –Skarb Państwa (Naczelnik Urzędu Skarbowego w C.),

będący jednocześnie organem egzekucyjnym, opłat egzekucyjnych przy wszczęciu

egzekucji nie ponosił.

Trafnie zauważył Sąd Okręgowy, że pobranie pełnej opłaty w wysokości

łącznie 21% wyegzekwowanej kwoty może nasuwać zastrzeżenia w sytuacji, gdy

komornik nie prowadził całej egzekucji od początku (skoro egzekucja

administracyjna była już wszczęta), a opłatami za czynności dokonane

w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym dłużnik został już obciążony.

Rodzi się bowiem pytanie, czy słuszne jest obciążanie dłużnika w takiej sytuacji

także opłatą pobieraną przy wszczęciu egzekucji. Rozważanie tej kwestii musi

jednak pozostać w sferze uwag de lege ferenda. Rzeczą Sądu Najwyższego jest

dokonywanie wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie, nawet gdy

mogą budzić wątpliwości odnośnie do słuszności przyjętych rozwiązań. Analiza

treści art. 45 ust. 1, art. 49 i 59 ust. 1 u.k.s.egz., w brzmieniu obowiązującym w

dacie wydania przez komornika skarżonego postanowienia (a także w dacie

wydania postanowienia przez Sąd pierwszej instancji), nie pozwala na inną niż

przedstawiona w uchwale wykładnię. Zwrócić także należy uwagę, że ustawa

o komornikach sądowych i egzekucji nie zawiera żadnych rozwiązań, które mogłyby

stanowić podstawę do rozdzielenia pobieranej przez komornika opłaty i odliczania

opłat już obciążających dłużnika w związku z dokonaniem czynności przez

administracyjny organ egzekucyjny. Nawet zatem gdyby podać w wątpliwość

słuszność przyjętego w ustawie rozwiązania, to i tak nie istnieje metoda

rozdzielenia pobieranej przez komornika opłaty.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.