I KZP 29/02

UCHWAŁA Z DNIA 29 PAŹDZIERNIKA 2002 R.

I KZP 29/02

Sąd rejonowy, w którego okręgu dozór był wykonywany i który zgod-

nie z art. 178 § 1 k.k.w. zarządził wykonanie warunkowo zawieszonej kary

pozbawienia wolności, jest także właściwy do wykonania tego orzeczenia,

chociaż nie orzekał w sprawie w pierwszej instancji, a w tym do rozstrzyga-

nia kwestii incydentalnych związanych z jego wykonaniem.

Przewodniczący: sędzia SN S. Zabłocki.

Sędziowie SN: W. Kozielewicz, F. Tarnowski (sprawozdawca).

Zastępca Prokuratora Generalnego: R. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Michała P. po rozpoznaniu, przekazanego

na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w Ś., postanowie-

niem z dnia 4 lipca 2002 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasad-

niczej wykładni ustawy:

„Czy Sąd, w którego okręgu był wykonywany dozór i który w myśl art.

75 k.k. zarządził wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawie-

nia wolności, jest również właściwy do wykonania tego orzeczenia,

chociaż nie orzekał w sprawie w pierwszej instancji?;

czy w przypadku uznania, iż Sąd, który nie wydał orzeczenia w

pierwszej instancji, ale zarządził wykonanie warunkowo zawieszonej

kary pozbawienia wolności i zgodnie z treścią art. 11 k.k.w. oraz pa-

ragrafem 395 regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów po-

wszechnych podjął działania zmierzające do osadzenia skazanego w

2

zakładzie karnym, jest także zobowiązany do prowadzenia dalszych

postępowań incydentalnych w sprawach, takich jak na przykład: roz-

poznawanie wniosków o odroczenie wykonania kary pozbawienia

wolności, czy o stosowanie instytucji prawnej opisanej w art. 152

k.k.w.?”

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j.

U z a s a d n i e n i e

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne sformuło-

wane zostało w następującej sytuacji procesowej:

Sąd Rejonowy w D., postanowieniem z dnia 26 października 2001 r.,

na podstawie art. 75 § 1 k.k. zarządził wobec skazanego Michała P. wyko-

nanie kary 2 lat pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem Sądu Okrę-

gowego w Ś. z dnia 18 stycznia 1999 r. Postanowienie uprawomocniło się

w dniu 8 stycznia 2002 r. i zostało skierowane do wykonania. Skazany zło-

żył wniosek o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności, którego

Sąd Rejonowy w D., postanowieniem z dnia 9 maja 2002 r., nie uwzględnił.

Rozpoznając zażalenie skazanego na to postanowienie, Sąd Okręgowy w

Ś., postanowieniem z dnia 4 lipca 2002 r., odroczył rozpoznanie sprawy i

na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przedstawił Sądowi Najwyższemu do roz-

strzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne, wymagające za-

sadniczej wykładni ustawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Właściwość funkcjonalną sądu w toku wykonania kary reguluje prze-

pis art. 3 k.k.w. Zgodnie z brzmieniem art. 3 § 1 k.k.w., sądem właściwym

do wykonania orzeczenia jest sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej in-

3

stancji, chyba że ustawa stanowi inaczej. W ten sposób ustawodawca

wprowadza ogólną zasadę, stanowiąc, iż w postępowaniu wykonawczym,

poza sprawami zastrzeżonymi dla sądu penitencjarnego, właściwy jest sąd,

który wydał w pierwszej instancji orzeczenie co do meritum sprawy. Sfor-

mułowanie art. 3 § 1 in fine k.k.w. wskazuje jednocześnie na wyjątki od tej

zasady przewidziane w ustawie. Właśnie jednym z wypadków odstępstwa

od wspomnianej zasady jest unormowanie zawarte w art. 178 § 1 k.k.w., iż

„... w stosunku do osoby skazanej przez sąd powszechny pozostającej pod

dozorem właściwy jest sąd rejonowy, w którego okręgu dozór jest lub ma

być wykonywany”. W ten sposób w odniesieniu do rozstrzygnięć dotyczą-

cych wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności usta-

wodawca wprowadza tzw. właściwość przemienną sądu.

Niezależnie od tego czy w pierwszej instancji orzekał sąd rejonowy,

czy też sąd okręgowy, właściwy do orzekania w trybie art. 178 k.k.w. jest

sąd rejonowy, w którego okręgu skazany zamieszkuje lub przebywa i wo-

bec którego orzeczony dozór jest wykonywany. Właściwość sądu do wyko-

nania orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary jest bezpo-

średnio uzależniona więc od tego, czy osoba skazana pozostaje pod dozo-

rem. W przeciwnym wypadku bowiem, gdy skazany nie został poddany pod

dozór, w sprawach związanych z wykonywaniem orzeczenia o warunko-

wym zawieszeniu wykonania kary oraz w sprawie zarządzenia wykonania

zawieszonej kary, właściwy jest zawsze sąd, który w danej sprawie orzekał

w pierwszej instancji (art.178 § 1 in principio k.k.w.).

Rozważenia wymaga zatem kwestia, czy sąd rejonowy, w którego

okręgu dozór jest wykonywany, ma uprawnienia wyłącznie do wydawania

orzeczeń na podstawie art. 75 k.k., czy uprawnienia te są dalej idące, i w

konsekwencji jest właściwy do prowadzenia dalszych postępowań incyden-

talnych, oraz do rozpoznania wniosków m. in. o odroczenie wykonania kary

pozbawienia wolności na podstawie art. 151 k.k.w. lub o zastosowanie in-

4

stytucji określonej w art. 152 k.k.w., co stanowi główną przyczynę wątpli-

wości zgłoszonych przez Sąd Okręgowy w Ś.

Wnioski wynikające z treści art. 178 § 1 in fine k.k.w. przemawiają za

tym, iż pomimo zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary po-

zbawienia wolności i w konsekwencji zaprzestania wykonywania dozoru

wobec osoby skazanej, nadal wykonanie orzeczenia należy do właściwości

sądu rejonowego, w którego okręgu dozór był wykonywany.

Za słusznością tego poglądu przemawiają przede wszystkim wzglę-

dy racjonalne, oparte na niewątpliwej konstatacji, że właśnie ów sąd, a nie

sąd orzekający w pierwszej instancji, ma wszechstronną wiedzę na temat

zachowania się skazanego w okresie próby, jego właściwości i warunków

osobistych, aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz przyczyn, które

stanowiły podstawę zarządzenia wykonania zawieszonej kary. Sąd Rejo-

nowy, w którego okręgu dozór jest wykonywany, czerpie wiedzę o osobie

skazanej m. in. z okresowych sprawozdań składanych przez kuratora są-

dowego, sprawującego bezpośredni dozór nad skazanym lub z bezpośred-

nich kontaktów w trybie art. 169 § 3 k.k.w. Stosownie zaś do treści art. 178

§ 2 k.k.w., sąd ten powinien wysłuchać skazanego lub jego obrońcę, zanim

wyda postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania warunkowo

zawieszonej kary pozbawienia wolności.

Dalsze postępowania incydentalne i decyzje dotyczące osadzenia

skazanego w zakładzie karnym albo odroczenia wykonania kary lub wa-

runkowego zawieszenia jej wykonania w trybie art. 152 k.k.w., wskazane w

zagadnieniu prawnym, ściśle korespondują z orzeczeniem w przedmiocie

zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolno-

ści, dlatego w pełni uzasadnione jest, aby do podejmowania wszystkich

decyzji w tym zakresie uprawniony był ten sam sąd, właściwy do wykona-

nia danego orzeczenia, w którego okręgu dozór był wykonywany.

5

Podobna praktyka orzecznicza była stosowana powszechnie w cza-

sie obowiązywania kodeksu karnego wykonawczego z 1969 r. i brak jest

racjonalnych podstaw do jej zmiany w obecnym stanie prawnym. Aktualny

pozostaje zatem pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony na tle art. 74 § 1

d.k.k.w. (mającego analogiczne brzmienie jak art. 178 § 1 k.k.w.), w uchwa-

le składu siedmiu sędziów z dnia 28 września 1972 r., VI KZP 46/72,

OSNKW 1972, z. 12, poz. 185.

Takie też stanowisko prezentują zgodnie przedstawiciele doktryny

[zob. K. Postulski w: Z. Hołda, K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy.

Komentarz, Gdańsk 1998, s. 402-403; tenże: Zakres orzekania sądu w po-

stępowaniu wykonawczym (przegląd postępowań incydentalnych) w: Nowa

kodyfikacja karna. Kodeks karny wykonawczy. Krótkie komentarze, z. 10,

Warszawa 1998, s. 21; T. Szymanowski w: T. Szymanowski, Z. Świda: Ko-

deks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 1998, s. 413; S. Pawela:

Kodeks karny wykonawczy. Praktyczny komentarz, Warszawa 1999, s.

381; S. Lelental: Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 1999,

s. 297].

Reasumując dotychczasowe rozważania, a także podzielając stano-

wisko doktryny i wnioski wynikające z dotychczasowej praktyki orzeczni-

czej, Sąd Najwyższy stwierdza, że uzasadniony jest pogląd, iż sąd rejono-

wy, w którego okręgu dozór był wykonywany i który zgodnie z dyspozycją

art. 178 § 1 k.k.w. zarządził wykonanie warunkowo zawieszonej kary po-

zbawienia wolności, jest również właściwy do wykonania tego orzeczenia,

chociażby nie orzekał w sprawie w pierwszej instancji, a w tym do rozpo-

znania i rozstrzygania kwestii incydentalnych związanych z jego wykona-

niem. Jest więc właściwy do podejmowania czynności związanych z osa-

dzeniem skazanego w zakładzie karnym, do podejmowania stosownych

decyzji w razie konieczności poszukiwania skazanego listem gończym, do

rozpoznania wniosków o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolno-

6

ści, jego odwołania albo ponownego warunkowego zawieszenia wykonania

kary w trybie art. 152 k.k.w.