III CZP 68/02

Uchwała z dnia 6 listopada 2002 r., III CZP 68/02

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący)

Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca)

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski

Sąd Najwyższy w sprawie o zamówienie publiczne zamawiającego Kancelarii

Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w W. przeciwko Przedsiębiorstwu Projektowania i

Realizacji Inwestycji "I." Holding, sp. z o.o. w W. na skutek skargi zamawiającego

od wyroku Zespołu Arbitrów przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych w

Warszawie z dnia 4 kwietnia 2002 r. po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 6 listopada 2002 r., przy udziale prokuratora

Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 1 lipca 2002 r.:

"Czy przewidziana w art. 92 a ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o

zamówieniach publicznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664) skarga na

wyrok Zespołu Arbitrów przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych przysługuje w

sytuacji, gdy skarżący nie skarży wyroku co do istoty sprawy a jedynie zaskarża

rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w tym wyroku?"

podjął uchwałę:

Dopuszczalna jest skarga na wyrok zespołu arbitrów przy Prezesie

Urzędu Zamówień Publicznych, wydany na podstawie art. 92a ustawy z dnia

10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr

72, poz. 664 ze zm.) w związku z § 18 i 20 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady

Ministrów z dnia 20 sierpnia 1999 r. w sprawie regulaminu postępowania przy

rozpatrywaniu odwołań w sprawach o udzielenie zamówień publicznych

(Dz.U. Nr 73, poz. 815 ze zm.), wyłącznie w przedmiocie kosztów

postępowania.

Uzasadnienie

Zagadnienie prawne przedstawione zostało przez Sąd Okręgowy w

Warszawie w sprawie o zamówienie publiczne, ze skargi Kancelarii Sejmu

Rzeczypospolitej Polskiej na wyrok zespołu arbitrów przy Prezesie Urzędu

Zamówień Publicznych w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2000 r. w przedmiocie

kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy powziął wątpliwość, czy w świetle art. 92 a ust. 1 ustawy z dnia

10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72,

poz. 664 – dalej: „u.z.p.”) skarga w takiej sytuacji jest dopuszczalna. Podniósł, że

zgodnie z tym przepisem na wyrok zespołu arbitrów przysługuje skarga do Sądu

Okręgowego w Warszawie. Z drugiej strony, stosownie do treści art. 92c u.z.p., w

tym postępowaniu stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania

cywilnego o apelacji, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Zasadą jest

kwestionowanie w apelacji zasadności rozstrzygnięcia o kosztach procesu

zawartego w wyroku. Oddzielnie można wnieść zażalenie na koszty tylko wtedy,

gdy strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy. Tymczasem ustawa

o zamówieniach publicznych nie przewiduje wprost zażalenia jako formy

orzeczenia, a jedynie w art. 91 stanowi, że uczestnicy postępowania ponoszą

koszty stosownie do jego wyników .

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przystosowanie prawa polskiego do dyrektyw Unii Europejskiej spowodowało

wprowadzenie ustawą z dnia 22 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o zamówieniach

publicznych (Dz.U. Nr 76, poz. 813) do postępowania odwoławczego skargi do

Sądu Okręgowego w Warszawie na wyrok zespołu arbitrów. Jest to zwykły środek

zaskarżenia, skoro służy od nieprawomocnego orzeczenia. Wyrok ten jest

wydawany w następstwie rozpoznania odwołania od rozstrzygnięcia lub odrzucenia

protestu oraz w przypadku braku jego rozpoznania w terminie (art. 86 ust. 1 u.z.p.).

Zgodnie z art. 87 u.z.p., środek ten rozpoznaje zespół arbitrów, stosując przepisy

kodeksu postępowania cywilnego o sądzie polubownym, jeżeli ustawa nie stanowi

inaczej.

Z treści powołanych przepisów wynika, że unormowania ustawy stanowią lex

specialis w stosunku do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a także, że

kodeksowe regulacje o sądzie polubownym (do postępowania w przedmiocie

odwołania) i o apelacji (do postępowania skargowego) mają tylko odpowiednie

zastosowanie. Zachodzi zatem konieczność uwzględnienia szczególnego

charakteru i swoistości postępowania przed zespołem arbitrów. Jego przedmiot

normuje art. 90 ust. 2 u.z.p., według którego organ ten, rozpatrując odwołanie,

uwzględnia je albo oddala oraz orzeka o kosztach postępowania. Ustawodawca

zatem w treści przepisu wyraźnie określił, że zespół arbitrów orzeka zarówno w

przedmiocie złożonego środka, jak i kosztów postępowania. Dokonując jego

wykładni należy zauważyć, że wyrażenie „orzeka” w języku prawnym w zasadzie

oznacza rozstrzyganie o przedmiocie postępowania, a nie o kwestiach ubocznych.

Na gruncie zatem ustawy roszczenie dotyczące kosztów nie ma charakteru czysto

procesowego, skoro z przepisu wynika, że orzeczenie to ma taki sam walor, jak w

przedmiocie odwołania.

Wprawdzie kodeks postępowania cywilnego nie używa konsekwentnie

terminologii w zakresie kosztów (np. w art. 102 i art. 110 użyty został termin

„zasądza”, a w art. 108 § 1 i 2 k.p.c. wskazano „rozstrzyga o kosztach”), niemniej z

regulacji tej wynika zasada samodzielnego rozstrzygania o tym przedmiocie (por.

art. 351 k.p.c. i art. 394 § 1 pkt. pkt 9 k.p.c.) Rozstrzygnięcie o kosztach stanowi

autonomiczne orzeczenie zapadające w formie odrębnego postanowienia nawet

wówczas, gdy zwarte jest w wyroku albo w postanowieniu co do istoty sprawy,

kończącym postępowanie nieprocesowe (por. np. uchwałę składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1968 r., III PZP 44/67, OSNCP 1968, nr 8-9,

poz. 130).

Zgodnie z ustawą o zamówieniach publicznych i obowiązującym w chwili

wydania zaskarżonego wyroku rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 20

sierpnia 1999 r. w sprawie regulaminu postępowania przy rozpatrywaniu odwołań w

sprawach o udzielenie zamówień publicznych (Dz.U. Nr 73 poz. 815 ze zm. – dalej:

„regulaminu”), zespół arbitrów orzeka wyrokiem. To rozstrzygnięcie ma formę

wyroku, ponieważ zespół arbitrów może jedynie oddalić lub uwzględnić odwołanie

niezależnie od tego, czy nastąpiło to z przyczyn merytorycznych czy formalnych.

Innymi słowy, zespół arbitrów ma obowiązek wydania wyroku oddalającego skargę

bez względu na to, czy przyczyną tego jest niedopuszczalność odwołania, np. na

skutek niezachowania terminu do wniesienia, czy też jego niezasadność. Poza tym

rozdział IV regulaminu jest zatytułowany „wyrok”. Orzeczenie to, według § 20

regulaminu, powinno zawierać elementy, o których mowa w art. 708 k.p.c., a także

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Jest to dodatkowy argument wynikający z

wykładni systemowej, przemawiający za tym, że na gruncie omawianej ustawy

orzeczenie o kosztach jest integralną częścią tego wyroku (argumentum a rubrica).

Przepisy ustawy i powołanego regulaminu nie dają zatem podstaw do przyjęcia

samodzielności zawartego w wyroku zespołu arbitrów rozstrzygnięcia o kosztach.

Należy podkreślić, że omawiany wyrok nie może być postrzegany jako forma

orzeczenia w kategoriach zwykłego odpowiednika wyroku sądu państwowego,

uzyska on bowiem moc prawną dopiero po zatwierdzeniu jego wykonalności przez

sąd państwowy (art. 711 § 2 i 3 k.p.c. w związku z art. 87 ust. 1 u.z.p.). Skoro zatem

wykazuje raczej podobieństwo do wyroku sądu polubownego, to należy podzielić

wyrażone w literaturze zapatrywanie, że wyrok sądu polubownego może zawierać

w swej treści także rozstrzygnięcie o kosztach przed sądem polubownym, które nie

może być zawarte w odrębnym postanowieniu.

Znamienne jest, że w art. 92a ustawodawca użył przyimka „na” w wyrażeniu

„skarga na wyrok”. Ma on różnorodne zastosowanie składniowe i znaczeniowe,

niemniej w połączeniach z rzeczownikami tworzy między innymi terminy

oznaczające zakres ich zastosowania, sama zatem ustawa przewiduje

dopuszczalność skargi na wyrok zespołu arbitrów, bez rozróżnienia części, której

dotyczy. Tym samym uzasadniona jest konkluzja, że skarga jest środkiem

zaskarżenia wyroku niezależnie od tego, czy został on wydany po merytorycznym

rozpoznaniu sprawy, czy też bez takiego rozpoznania. Oznacza to, że w pewnym

zakresie łączy ona funkcje apelacji i zażalenia, występujących w postępowaniu

cywilnym.

W tym kontekście trzeba zauważyć, że o zakresie przedmiotowym

dopuszczalności skargi decydują przepisy ustawy, a nie zawarte w kodeksie

postępowania cywilnego unormowanie o apelacji, które tylko odpowiednio stosuje

się do postępowania wywołanego wniesieniem skargi.

Dostrzec należy, że dokonanej wykładni nie stoi na przeszkodzie

unormowanie zawarte w art. 92g u.z.p., jego bowiem funkcją, jak podkreślono w

literaturze, jest wyłączenie możliwości wydania przez sąd okręgowy orzeczenia

uchylającego zaskarżony wyrok i przekazującego sprawę zespołowi arbitrów do

ponownego rozpoznania.

Za przyjętym rozwiązaniem przemawiają także argumenty natury

celowościowej, niewątpliwie bowiem kontrola sądowa byłaby niepełna, gdyby

wyłączyć z jej zakresu orzeczenie o kosztach postępowania, zapadające w

postępowaniu przed zespołem arbitrów. Wypada w końcu podnieść, że skoro

ustawodawca uznaje za konieczne umożliwienie kontroli orzeczenia sądu

powszechnego w przedmiocie kosztów procesu ze strony sądu wyższej instancji,

nawet w wypadku, gdy strona nie skarży orzeczenia co do istoty sprawy (art. 394

§ 1 pkt 9 k.p.c.), to tym bardziej uzasadniona jest sądowa kontrola orzeczenia

zespołu arbitrów o kosztach postępowania.

Z przedstawionych względów, Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie

prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.)