I PKN 656/01

Wyrok z dnia 26 listopada 2002 r.

I PKN 656/01

Odprawa emerytalna z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o

pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz.

953 ze zm.) przysługuje również pracownikowi, który prawo do emerytury nabył

w okresie pobierania świadczenia pieniężnego określonego w art. 131

tej

ustawy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy na podstawie art. 58 ust. 1

ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy refor-

mujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Andrzej Kijowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2002 r.

sprawy z powództwa Bożeny K. przeciwko Wojewódzkiemu Inspektoratowi Inspekcji

Handlowej w G.W. o zapłatę, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowe-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 28 sierpnia 2001

r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 24 maja 2001 r.

[...] oddalił powództwo Bożeny K. domagającej się od Wojewódzkiego Inspektoratu

Inspekcji Handlowej w G.W. zapłacenia odprawy emerytalnej w kwocie 12.916,63 zł.

W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał się na następujący stan

faktyczny sprawy.

Powódka Bożena K. była w Państwowej Inspekcji Handlowej zatrudniona od

dnia 1 maja 1988 r. W wyniku reorganizacji została od dnia 1 stycznia 1999 r. zatrud-

2

niona przez stronę pozwaną. Stosunek pracy łączący strony ustał z dniem 30

czerwca 1999 r. na podstawie art. 58 ustawy z dnia 13 października 1998 r.- Przepi-

sy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz.

872 ze zm.). Następnie w okresie od dnia 1 lipca 1999 r. do dnia 31 grudnia 1999 r.

powódka pobierała świadczenie pieniężne przewidziane w art. 131

ustawy z dnia 16

września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm. ). Z dniem 23 grudnia 1999 r. powódka ukończyła 55

rok życia, spełniając jedną z przesłanek nabycia prawa do wcześniejszej emerytury,

którą organ rentowy przyznał jej od dnia 1 stycznia 2000 r.

Zgodnie z art. 131

ustawy z dnia 16 września 1982 r. mianowanemu urzędni-

kowi państwowemu, którego stosunek pracy został rozwiązany z powodu likwidacji

urzędu lub jego reorganizacji, przysługuje w okresie pomiędzy ustaniem zatrudnienia

w likwidowanym lub reorganizowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności

gospodarczej świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa przez okres nie

dłuższy niż 6 miesięcy, obliczone jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy,

za wyjątkiem pracownika nabywającego prawo do emerytury. Okres pobierania tego

świadczenia wlicza się do okresów wymaganych dla nabycia lub zachowania upraw-

nień pracowniczych oraz do okresów zatrudnienia w rozumieniu przepisów o zaopa-

trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (art.131

ust. 3 ustawy). Domagając się

wypłaty odprawy emerytalnej powódka powoływała przepis art. 28 ust. 1 ustawy z

dnia 16 września 1982 r., który stanowi, że urzędnikowi państwowemu przechodzą-

cemu na emeryturę lub rentę przysługuje po dwudziestu latach pracy jednorazowa

odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia. W pojęciu „przejścia na

emeryturę” nie mieści się - zdaniem Sądu Rejonowego - taka okoliczność jak np. ist-

nienie po stronie pracownika w dacie rozwiązania stosunku pracy zamiaru takiego

przejścia na emeryturę. Sąd Pracy, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższe-

go stwierdził, że wymaganie przejścia na emeryturę lub rentę jest spełnione, gdy

między rozwiązaniem stosunku pracy a uzyskaniem jednego z tych świadczeń ist-

nieje ścisły związek czasowy lub gdy pracownik uzyskuje powyższe prawa po wy-

czerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego z tytułu choroby, która rozpoczęła

się w czasie trwania zatrudnienia. Jednakże powódka w dacie ustania stosunku

pracy nie spełniła przesłanek warunkujących prawo do emerytury, co stało się dopie-

ro w dniu 23 grudnia 1999 r., w związku z osiągnięciem wieku wskazanego przez

prawo. Tymczasem powódka nie była już wtedy pracownikiem pozwanego i do 31

3

grudnia 1999 r. pobierała świadczenie pieniężne przewidziane w ustawie z 13 paź-

dziernika 1998 r. W niniejszej sprawie nie znajduje też - według Sądu - zastosowania

przepis art. 921

k.p., który prawo do odprawy uzależnia od ustania stosunku pracy w

związku z przejściem na emeryturę lub rentę, co nie odnosi się do powódki.

Apelację wniesioną przez powódkę oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2001 r. [...]. W

uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy wskazał, że stosunek pracy powódki ustał

z dniem 30 czerwca 1999 r. wskutek niezaproponowania jej nowych warunków pracy

i płacy, a nie wskutek przejścia na emeryturę. Co prawda powódka do końca 1999 r.

pobierała świadczenie pieniężne z art.131

ustawy o pracownikach urzędów państwo-

wych, podlegające wliczeniu do okresów pracy warunkujących nabycie lub zachowa-

nie uprawnień pracowniczych, ale w tym czasie była już pozbawiona przymiotu pra-

cownika, podobnie jak osoba pobierająca zasiłek dla bezrobotnych. Prawo do eme-

rytury powódka nabyła dopiero po zakończeniu pobierania wspomnianego świadcze-

nia, a zatem ustanie stosunku pracy nie pozostawało w czasowym związku z przej-

ściem na emeryturę, jak tego wymaga dotychczasowa judykatura Sądu Najwyższe-

go.

W kasacji od powyższego wyroku powódka zarzuciła błędną wykładnię i nie-

właściwe zastosowanie art.131

ust. 1 i 3 oraz art. 28 ustawy z dnia 16 września 1982

r. o pracownikach urzędów państwowych w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 14

grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (obecnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2000 r. Nr 6, poz.56 ze zm.), polegające na przyjęciu, że osoba, która w

okresie pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę pobiera od

pracodawcy świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwowego, nie nabywa

prawa do odprawy emerytalnej, gdyż rzekomo nie istnieje wówczas związek pomię-

dzy zakończeniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę. Skarżąca podniosła po-

nadto zarzut niewłaściwego niezastosowania w niniejszej sprawie art. 8 k.p. w

związku z art. 28 pragmatyki urzędniczej i art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 październi-

ka 1998 r. wobec ustalenia, że pozwany pracodawca, nie proponując nowych warun-

ków pracy i płacy osobie, której do osiągnięcia wieku emerytalnego brakowało mniej

niż dwa lata, nie skorzystał ze swego prawa w sposób sprzeczny z jego społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem oraz z zasadami współżycia społecznego. Na tej

podstawie skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia na jej

4

rzecz spornej odprawy wraz z ustawowymi odsetkami, jak też zasądzenia kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja okazała się zasadna, gdyż nie sposób zaaprobować takiej wykładni

przepisów art. 28 ust. 1 w związku z art. 131

ustawy z dnia 16 września 1982 r. o

pracownikach urzędów państwowych w powiązaniu z art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację

publiczną, która w okolicznościach identycznych jak stan faktyczny przedmiotowej

sprawy pozwala pozbawić pracownika prawa do odprawy emerytalnej. Chodzi mia-

nowicie o pracownika, który przed dniem 31 maja 1999 r. nie otrzymał propozycji dal-

szego zatrudnienia w reformowanej administracji publicznej na nowych warunkach

pracy lub płacy, więc jego stosunek pracy zrodzony na podstawie aktu mianowania

wygasał z dniem 30 czerwca 1999 r. z mocy art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 paździer-

nika 1998 r., co zgodnie z art. 58 ust. 5 pkt 1 tej ustawy dawało pracownikowi prawo

do świadczenia pieniężnego określonego w art. 131

ustawy z dnia 16 września 1982

r. Ten ostatni przepis stanowi zaś w ust. 1, że pracownikowi przysługuje wówczas

przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy świadczenie pieniężne ze środków bu-

dżetu państwa obliczone jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, chyba że

zainteresowany byłby uprawniony do emerytury. Okres pobierania wspomnianego

świadczenia podlega wliczeniu do okresów pracy wymaganych do nabycia lub za-

chowania uprawnień pracowniczych oraz do okresów składkowych w rozumieniu

przepisów o ubezpieczeniu społecznym na takich warunkach, na jakich wlicza się

okres pobierania zasiłku należnego bezrobotnym na podstawie przepisów o zatrud-

nieniu i bezrobociu, przy czym od kwoty świadczenia pieniężnego pracodawca od-

prowadza składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego na zasadach przewidzianych

dla wynagrodzenia wypłacanego w czasie trwania stosunku pracy (art. 131

ust. 3

ustawy). Co prawda, przedmiotowe świadczenie pieniężne nie jest uprawnieniem

pracowniczym, ale z wygasłym stosunkiem pracy pozostaje w ścisłym związku gene-

tycznym i funkcjonalnym. Rodzi się zatem pytanie, czy w okresie pobierania owego

świadczenia możliwe jest nabycie prawa do odprawy emerytalnej przewidzianej w

art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych.

5

Na tak sformułowane pytanie Sąd Okręgowy w motywach zaskarżonego wy-

roku udzielił odpowiedzi przeczącej, przy czym za rozstrzygający uznał argument

odwołujący się w orzecznictwie do konieczności istnienia czasowego związku pomię-

dzy ustaniem stosunku pracy i przejściem na emeryturę (tak wyrok SN z dnia 9

stycznia 2001 r., I PKN 172/00, OSNAPiUS 2002 nr 16, poz. 380). Powołany przepis

stanowi jednak, że urzędnikowi państwowemu przechodzącemu na emeryturę (lub

rentę z tytułu niezdolności do pracy) przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości

zależnej od długości stażu pracy w urzędach. Wynika stąd tylko to, że odprawa ma

jednorazowy charakter i wiąże się z „przejściem” na emeryturę, które to przejście

niekoniecznie musi nastąpić w sposób bezpośredni. Zwrócił na to uwagę Sąd Naj-

wyższy w wyroku z dnia 30 marca 1994 r., I PRN 10/94 (OSNAPiUS 1994 nr 1, poz.

12), w którym stwierdził, że prawo do odprawy emerytalnej z art. 28 ust. 1 ustawy z

dnia 16 września 1982 r. pracownik nabywa także wtedy, gdy wniosek o przejście na

emeryturę złożył w czasie nieprzerwanego pobierania zasiłku chorobowego po usta-

niu stosunku pracy, a prawo do emerytury nabył bezpośrednio po wyczerpaniu

okresu zasiłkowego. To samo zdaniem składu rozpoznającego niniejszą sprawę do-

tyczy nabycia prawa do emerytury po zakończeniu okresu pobierania świadczenia

pieniężnego z art. 131

ustawy, mającego, podobnie jak zasiłek chorobowy, charakter

substytutu wynagrodzenia za pracę za okres wypowiedzenia, które jest tu, w związku

z konstrukcją wygaśnięcia stosunku pracy, po prostu bezprzedmiotowe. Innymi

słowy, „przejściem na emeryturę” w rozumieniu art. 28 ust. 1 ustawy urzędniczej jest

również nabycie prawa do emerytury po wygaśnięciu - na podstawie art. 58 ust. 1

ustawy z dnia 13 października 1998 r. - stosunku pracy w okresie pobierania świad-

czenia pieniężnego z art. 131

ustawy urzędniczej , czy bezpośrednio po upływie tego

okresu. Każdy urzędnik państwowy nabywający prawo do emerytury powinien bo-

wiem jeden raz w życiu otrzymać odprawę emerytalną adekwatną do posiadanego

stażu pracy, tym bardziej iż przepis art. 28 ust. 1 ustawy nie przewiduje możliwości

pozbawienia tej odprawy (por. wyrok SN z 13 kwietnia 1999 r., I PKN 654/98,

OSNAPiUS 2000 nr 13, poz. 502).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

§ 1 w

związku z art. 39319

i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

========================================