SNO 48/02

UCHWAŁA Z DNIA 12 GRUDNIA 2002 R.

SNO 48/02

Literalna wykładnia art. 115 § 2 k.k. wskazuje, że ustawodawca

uzależnia społeczną szkodliwość czynu od przedmiotowych i podmiotowych

znamion czynu zabronionego. Z elementów decydujących o stopniu

społecznej szkodliwości ustawodawca wyłączył winę, która może być

przypisana sprawcy dopiero po ustaleniu, że czyn zabroniony jest

karygodny, tj. że wykazuje wyższy niż znikomy stopień społecznej

szkodliwości.

Przewodniczący: sędzia SN Jacek Sobczak.

Sędziowie SN: Helena Ciepła (sprawozdawca), Marian Kocon.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego w sprawie sędziego

Sądu Rejonowego w związku z zażaleniem obwinionego i jego obrońcy na

uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 20 września 2002 r.

sygn. akt (...) w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności

karnej oraz zawieszenia w czynnościach służbowych i obniżenia wynagrodzenia

o 30% po wysłuchaniu Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego i obrońcy

obwinionego

u c h w a l i ł: uchyla zaskarżoną uchwałę w pkt I, III i odmawia zezwolenia na

pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego do odpowiedzialności karnej za czyny

z art. 276 i 271 § 1 k.k. określone w pkt I – 1 i I – 2 zaskarżonej uchwały.

2

U z a s a d n i e n i e

Prokurator Rejonowy złożył wniosek o zezwolenie na pociągnięcie

sędziego Sądu Rejonowego do odpowiedzialności karnej między innymi za to,

że:

1) w dniu bliżej nieustalonym między 12 a 26 lipca 2001 r. zniszczył

wyrok Sądu Rejonowego z dnia 9 lipca 2001 r. o treści „zaskarżone orzeczenie

zmienia w ten sposób, że oskarżoną Dorotę N. uznaje za winną zarzucanego jej

czynu, wyczerpującego dyspozycję art. 117 k.w. i za to na podstawie art. 117

k.w. wymierza jej karę nagany”, którym to dokumentem nie miał prawa

rozporządzać, tj. o czyn z art. 276 k.k.;

2) w czasie i miejscu, jak w pkt 1 poświadczył nieprawdę co do

okoliczności mającej znaczenie prawne w treści wyroku Sądu Rejonowego z

dnia 9 lipca 2001 r., sygn. akt (...) w ten sposób, że sporządził wyrok datowany

dniem 9 lipca 2001 r., sygn. akt (...) nadając mu brzmienie „zaskarżone

orzeczenie uchyla i sprawę Doroty N. przekazuje Kolegium do Spraw

Wykroczeń przy Sądzie Rejonowym do ponownego rozpoznania”, który

umieścił w aktach sprawy, tj. o czyn z art. 271 § 1 k.k.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny ustalił, że za wymienione czyny

prowadzone było przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego postępowanie

dyscyplinarne, w toku którego przyznał się do ich popełnienia, tłumacząc

dojście do tego pomyłką wynikającą z przepracowania i podobieństwem stanu

faktycznego tej sprawy z inną,rozpoznawaną w tym samym dniu.

W postępowaniu tym Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 1 lutego 2002 r.

uznał sędziego Sądu Rejonowego winnym popełnienia zarzucanego mu

przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 u.s.p. i wymierzył mu

karę dyscyplinarną nagany.

Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie sygn. akt (...)

odmówił zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej. W

3

motywach przyjął, że dokonany przez niego czyn wyczerpuje znamiona

występku z art. 271 § 1 k.k., a usunięcie z akt wyroku potraktował jako czyn

współukarany z uwagi na zachodzący przypadek tzw. pozornego zbiegu

przestępstw ze względu na ścisłą więź dwóch czynów o charakterze „środka do

celu”, zachowujących jedność czasu i miejsca.

Zdaniem tego Sądu czyn ten znamionuje się znikomym stopniem

szkodliwości społecznej (art. 1 § 2 k.k.). Za taką oceną przemawia to, iż wyrok

poświadczający nieprawdę nie został ogłoszony i od strony procesowej

dotknięty jest poważną wadą prawną (sententia non existens), a ponadto jest

nieważny z mocy samego prawa (art. 101 § 1 pkt 3 k.p.k.), ponieważ dotyczy

czynu prawomocnie osądzonego. Nie mógł więc być wykorzystany w dalszym

toku postępowania.

Wymieniony wyrok Sądu Dyscyplinarnego, na skutek odwołania Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego, został zmieniony przez Sąd Najwyższy wyrokiem

z dnia 5 czerwca 2002 r. w sprawie sygn. akt (...), przez orzeczenie, zamiast

kary nagany, kary dyscyplinarnej usunięcia obwinionego sędziego Sądu

Rejonowego z zajmowanej funkcji przewodniczącego wydziału.

Natomiast powołana uchwała odmawiająca zezwolenia na pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej została uchylona przez Sąd Najwyższy – Sąd

Dyscyplinarny uchwałą z dnia 5 marca 2002 r., jako wydana z naruszeniem

przepisu art. 119 u.s.p. Sąd Najwyższy stwierdził, że przy prawidłowej wykładni

wymienionego przepisu sąd dyscyplinarny może z urzędu podjąć tylko uchwałę

zezwalającą na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny uznał, że popełniony przez sędziego czyn, polegający na

zniszczeniu wyroku Sądu Rejonowego z dnia 9 lipca 2001 r., sygn. akt (...)

wyczerpuje znamiona występku określonego w art. 276 k.k., a czyn polegający

na sporządzeniu nowego wyroku datowanego na dzień 9 lipca 2001 r. o

4

odmiennej treści opisany w pkt 2 wyczerpuje znamiona czynu z art. 271 § 1 k.k.,

jako poświadczenie nieprawdy.

Oceniając oba te czyny od strony podmiotowej Sąd ten przyjął, że zebrany

materiał daje podstawę do przypisania sędziemu umyślności działania i nie

dopatrzył się znikomego stopnia społecznej szkodliwości tych czynów. Zdaniem

Sądu godziły one bezpośrednio w wiarygodność funkcjonowania organów

wymiaru sprawiedliwości i podważały pewność wypełniania przez sędziów

obowiązków zawodowych zgodnie z rotą ślubowania, która nakazuje stać na

straży prawa, obowiązki sędziego wypełniać sumiennie, a sprawiedliwość

wymierzać zgodnie z przepisami prawa. W konkluzji stwierdził, że ciężar

gatunkowy popełnionych czynów jest znaczny dlatego, iż godzą w podstawowe

obowiązki sędziego jakimi jest należyte i zgodne z przepisami wydanie wyroku.

Powoływanie się przez obwinionego na przeciążenie pracą oraz zły stan zdrowia

uznał za okoliczności nie mające wpływu na ocenę stopnia szkodliwości

społecznej popełnionych czynów.

W zażaleniu na tę uchwałę w części dotyczącej zezwolenia na pociągnięcie

do odpowiedzialności karnej oraz zawieszającej sędziego w czynnościach

służbowych i obniżającej wynagrodzenie (pkt I i III) obrońca sędziego zarzucił:

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na wadliwej ocenie materiału

dowodowego i znaczenia przesłanek, które legły u podstaw bezzasadnego

przyjęcia, iż zarzucane mu czyny w pkt 1 i 2 stanowią przestępstwa, a w

konsekwencji bezpodstawne zawieszenie go w czynnościach służbowych i

obniżenie wynagrodzenia o 30%;

- obrazę przepisów art. 4 i 7 k.p.k. przez uwzględnienie tylko dowodów

przemawiających na niekorzyść sędziego z pominięciem dowodów

przemawiających na jego korzyść. W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonej

uchwały przez odmowę pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności karnej za

te czyny.

5

Zdaniem żalącego Sąd Dyscyplinarny, z obrazą wymienionych przepisów,

pominął takie okoliczności jak: staż pracy, stan zdrowia, nieponiesienie przez

strony postępowania karnego szkody, zrzeczenie się przez niego funkcji

przewodniczącego, braku w jego zachowaniu szczególnego zamiaru działania

nacechowanego napięciem złej woli, lecz wynikającego z chęci usunięcia stanu

niezgodnego z prawem i sporządzenia orzeczenia prawidłowego pod względem

formalnym.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Skarżący słusznie zarzuca, że Sąd Dyscyplinarny przy ocenie stopnia

szkodliwości nie uwzględnił w dostatecznym stopniu wszystkich istotnych ich

elementów przedmiotowych.

Nie wszystkie jednak z podniesionych przez niego w zażaleniu

okoliczności zasługują na uwzględnienie. Nie można bowiem w rozumieniu art.

115 k.k. zaliczyć do istotnych okoliczności, które zaistniały po popełnieniu

czynów, gdyż nie zależało od nich natężenie stopnia szkodliwości.

Zgodnie z przepisem art. 115 § 2 k.k. przy ocenie stopnia społecznej

szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra,

rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia

czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać

zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich

naruszenia. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika, że ustawodawca

społeczną szkodliwość uzależnia zarówno od przedmiotowych, jak i

podmiotowych znamion czynu zabronionego, wymieniając na pierwszym

miejscu elementy przedmiotowe. Do podmiotowych jako drugorzędnych zalicza

postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i

stopień ich naruszenia. Zamiaru, ani pobudek, czy motywacji sprawcy, jako

odnoszących się do sfery jego psychicznego stosunku do czynu, nie można

rozważać w oderwaniu od jego cech osobowościowych. Z elementów

decydujących o stopniu społecznej szkodliwości ustawodawca wyłączył winę.

6

Może ona być bowiem przypisana sprawcy dopiero po ustaleniu, że czyn

zabroniony jest karygodny, tj. że wykazuje wyższy niż znikomy stopień

społecznej szkodliwości.

Przenosząc te rozważania do stanu faktycznego sprawy nie można przyjąć,

żeby takie okoliczności, związane bezpośrednio z popełnionymi przez

skarżącego czynami jak: brak zamiaru wydania orzeczenia niezgodnego z

prawem, nieogłoszenie wyroku poświadczającego nieprawdę, co od strony

procesowej oznacza, że jest on dotknięty wadą prawną (sententia non existens) i

nieważny z mocy prawa jako dotyczący czynu prawomocnie osądzonego (art.

101 § 1 pkt 3 k.p.k.), zatem nie może być wykorzystany w dalszym toku

postępowania, nieponiesienie przez strony postępowania karnego szkody, nie

miały wpływu na ocenę ich stopnia szkodliwości społecznej.

Niewzięcie tych okoliczności pod uwagę oznacza nieprzypisanie im

właściwego ciężaru gatunkowego, a w konsekwencji oddzielenie, z naruszeniem

art. 115 k.k., sprawcy od motywów i pobudek jego działania, co doprowadziło

do przyjęcia, że popełnione czyny są czynami o znacznej szkodliwości

społecznej. Przypisanie zaś tym okolicznościom właściwego ciężaru

gatunkowego, minimalizuje tę szkodliwość i daje podstawę do wniosku, że jej

stopień w ostatecznym wyniku był znikomy (art. 1 § 2 k.k.).

Z tych przyczyn wymienioną uchwałę w zaskarżonym zakresie uchylono i

odmówiono zezwolenia na pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego do

odpowiedzialności karnej (art. 80 § 3 i art. 129 § 2 i 3 u.s.p.).