WK 44/02

39

WYROK Z DNIA 20 GRUDNIA 2002 R.

WK 44/02

1. Z zastrzeżeniem art. 317 § 2 k.k., kary i środki karne przewidziane

przepisami rozdziału XXXVIII Kodeksu karnego, mogą być stosowane

wyłącznie wobec żołnierzy, czyli osób, które pełnią czynną służbę wojskową

(art. 115 § 17 k.k.) w chwili orzekania. Jedynym wyjątkiem w tym zakresie jest

wypadek określony w art. 328 k.k.

2. Możliwość orzeczenia w stosunku do żołnierza kary aresztu wojskowego

na podstawie art. 329 k.k. zachodzi jedynie w wypadku, w którym kara ta nie

jest przewidziana w sankcji za dane przestępstwo.

3. W stosunku do sprawcy przestępstwa określonego w art. 338 § 1 k.k.,

który w chwili orzekania nie jest już żołnierzem, orzeczenie kary ograniczenia

wolności pozostaje możliwe, jednakże nie na podstawie art. 330 k.k., lecz na

zasadach ogólnych, a w szczególności na podstawie art. 58 § 3 k.k.

Przewodniczący: sędzia SN płk Zygmunt Stefaniak.

Sędziowie SN: płk W. Błuś (sprawozdawca), płk B.

Rychlicki.

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J.

Ciepłowski.

Sąd Najwyższy w sprawie Norberta B., skazanego za popełnienie przestępstwa

określonego w art. 338 § 1 k.k., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia

2002 r. kasacji na niekorzyść, wniesionej przez Zastępcę Prokuratora Generalnego –

Naczelnego Prokuratora Wojskowego od wyroku Wojskowego Sądu

Garnizonowego w S. z dnia 11 lipca 2002 r.

u c h yl i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze i

przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi

Garnizonowemu w S. ( ... )

Z u z a s a d n i e n i a :

Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 11 lipca 2002 r.,

wydanym w trybie art. 343 § 4 k.p.k., Norbert B. został uznany za winnego tego, że

w dniu 29 kwietnia 2002 r. nie powrócił z przepustki jednorazowej i samowolnie

pozostawał poza macierzystą Jednostką Wojskową w S. do dnia 20 maja 2002 r.,

kiedy to został przyjęty na hospitalizację w 5 Wojskowym Szpitalu Klinicznym w

K., tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 338 § 1 k.k., i za to na podstawie

art. 338 § 1 k.k. w zw. z art. 329 k.k. w zw. z art. 330 k.k. skazany na karę 3

miesięcy ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres próby wynoszący rok.

Orzeczenie to uprawomocniło się w sądzie pierwszej instancji.

Kasację na niekorzyść od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w S.

złożył, w trybie art. 521 k.p.k., Zastępca Prokuratora Generalnego – Naczelny

Prokurator Wojskowy i zarzucając wyrokowi sądu pierwszej instancji rażące

naruszenie prawa materialnego, a to art. 34 § 2 pkt 2 k.k. oraz art. 35 § 1 i 2 k.k.,

mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a polegające na zaniechaniu nałożenia –

na oskarżonego, który był osobą cywilną w chwili orzekania i któremu wymierzono

karę ograniczenia wolności – obligatoryjnego obowiązku wykonywania pracy

wskazanej przez sąd albo, zamiast nałożenia tego obowiązku, orzeczenia o

potrąceniu od 10 do 25% wynagrodzenia za pracę, wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze i przekazanie sprawy w tym

zakresie sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Po wysłuchaniu Prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, wnoszącego o

uwzględnienie kasacji, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Zastępcy Prokuratora Generalnego – Naczelnego Prokuratora

Wojskowego jest zasadna.

Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z rozkazu dziennego

Dowódcy Jednostki Wojskowej w S. Norbert B. w dniu 27 czerwca 2002 r. został

zwolniony z zasadniczej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy. Okoliczność

ta znana była Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w S., ponieważ wskazany

dokument został ujawniony w toku posiedzenia w przedmiocie rozpoznania

wniosku prokuratora złożonego w trybie art. 335 k.p.k. W tej sytuacji oczywiste

jest, że oskarżony w chwili wyrokowania nie był już żołnierzem, a skoro tak, to

orzeczenie wobec niego kary ograniczenia wolności na podstawie art. 338 § 1 k.k. w

zw. z art. 329 k.k. w zw. z art. 330 k.k. było niedopuszczalne. Kodeks karny (część

wojskowa w rozdziale XXXVIII zatytułowanym „Przepisy ogólne dotyczące

żołnierzy”) w sposób niebudzący najmniejszych wątpliwości określa krąg

podmiotów, wobec których sąd może stosować przewidziane przepisami tego

rozdziału kary i środki karne. Z zastrzeżeniem § 2 art. 317 k.k., podmiotami tymi są

żołnierze, a więc osoby pełniące czynną służbę wojskową ( art. 115 § 17 k.k. ).

Zasada ta zostaje przełamana tylko i wyłącznie w sytuacji określonej w art. 328 k.k.

Przepis ten przewiduje bowiem możliwość orzeczenia obniżenia stopnia

wojskowego albo degradacji wobec osoby, która wprawdzie w chwili popełnienia

czynu zabronionego była żołnierzem, ale przestała nim być w chwili orzekania.

Wyjątek ten nie ma z oczywistych względów zastosowania w sprawie będącej

przedmiotem kasacji.

Norbert B. w chwili orzekania nie był już żołnierzem. Zaskarżonym wyrokiem

uznano go za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 338 § 1 k.k., za

które to przestępstwo sąd może orzec karę aresztu wojskowego albo pozbawienia

wolności do lat 3. W pewnych sytuacjach ustawodawca przewidział jednak

możliwość orzeczenia zamiast sankcji przewidzianych za konkretne przestępstwo

łagodniejszego rodzaju kary lub poprzestaniu na orzeczeniu środka karnego. Jeżeli

chodzi o rozpoznawaną sprawę, to należy stwierdzić, że gdyby Norbert B. w chwili

orzekania był nadal żołnierzem, to sąd mógłby mu wymierzyć karę ograniczenia

wolności na zasadach „wojskowych”, czyli na podstawie art. 330 k.k. w zw. z art.

338 § 1 k.k. (por. wyrok SN z dnia 26 października 2001 r., WA 25/01, OSNKW

2002, z. 1–2, poz. 6). Naturalnie bez powoływania w podstawie prawnej

wymierzenia kary ograniczenia wolności art. 329 k.k., gdyż przepis ten ma

zastosowanie wtedy, gdy w sankcji brak jest kary aresztu wojskowego. Natomiast w

tym wypadku kara aresztu wojskowego jest wprost przewidziana w sankcji art. 338

§ 1 k.k.

Ponieważ jednak, jak już była o tym mowa, oskarżony przestał być żołnierzem

zanim doszło do orzekania w jego sprawie, nie można było orzec wobec niego kary

ograniczenia wolności na podstawie art. 330 k.k. Nie oznacza to jednak, że sąd

wojskowy nie mógł orzec wobec oskarżonego kary ograniczenia wolności za

wymienione przestępstwo wojskowe. W stosunku do sprawcy przestępstwa

określonego w art. 338 § 1 k.k., który w chwili orzekania nie jest już żołnierzem,

możliwe jest orzeczenie kary ograniczenia wolności, tyle tylko, że nie na podstawie

przepisów części wojskowej kodeksu karnego, a to art. 330 k.k. w zw. z art. 338 § 1

k.k., lecz na zasadach ogólnych, czyli na podstawie przepisów części ogólnej

kodeksu karnego, a w szczególności na podstawie art. 58 § 3 k.k.

Tak więc Wojskowy Sąd Garnizonowy w S., orzekając wobec oskarżonego karę

ograniczenia wolności na podstawie art. 330 k.k. w zw. z art. 329 k.k. w zw. z art.

338 § 1 k.k., dopuścił się rażącej obrazy powołanych przepisów prawa

materialnego, a konsekwencją tego była obraza art. 58 § 3 k.k., który to przepis

prawa materialnego powinien stanowić podstawę prawną orzeczenia kary

ograniczenia wolności wobec Norberta B.

Rezultatem tych błędów było zaniechanie przez ten sąd, wbrew obowiązkowi

wynikającemu z treści art. 34 § 2 pkt 2 k.k. oraz z art. 35 § 1 i 2 k.k., orzeczenia

wobec sprawcy, któremu wymierzono karę ograniczenia wolności, obowiązku

wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, wskazanej przez

sąd, w odpowiednim zakładzie pracy, placówce służby zdrowia, opieki społecznej,

organizacji lub instytucji niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności

lokalnej, w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym albo, zamiast

nałożenia tego obowiązku, potrącenia od 10 do 25% wynagrodzenia za pracę na

rzecz Skarbu Państwa lub na cel wskazany przez sąd, w wypadku ustalenia, że

wymieniony był zatrudniony.

Konieczność nałożenia na oskarżonego wskazanych obowiązków istnieje także w

sytuacji warunkowego zawieszenia wykonania kary ograniczenia wolności, w

wypadku bowiem zaistnienia warunków do zarządzenia wykonania kary

warunkowo zawieszonej, sąd orzekający w postępowaniu wykonawczym nie

mógłby konwalidować zaskarżonego orzeczenia w tym zakresie, w związku z czym

stałoby się ono w praktyce niewykonalne (por. wyrok SN z dnia 5 lutego 2002 r.,

WKN 36/01, OSNKW 2002, z. 9–10, poz. 74).

Tak rażące naruszenie przepisów prawa miało niewątpliwy wpływ na treść

orzeczenia, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w S. ( ...

)