WA 69/02

40

WYROK Z DNIA 10 STYCZNIA 2003 R.

WA 69/02

W sytuacji, w której doszło do podrobienia dokumentu w celu użycia go za

autentyczny (art. 270 § 1 k.k.), a następnie przekazania tego dokumentu innej

osobie, aby ta, używając go jako autentycznego, dokonała wyłudzenia mienia

(art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k.), możliwe jest w

zależności od okoliczności konkretnej sprawy, uznanie pierwszego z tych

czynów za przestępstwo współukarane.

Przewodniczący: sędzia SN płk W. Błuś.

Sędziowie SN: ppłk M. Pietruszyński (sprawozdawca), płk B.

Rychlicki.

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk S.

Gorzkiewicz.

Sąd Najwyższy w sprawie Jerzego B., skazanego za popełnienie przestępstwa

określonego w art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k., i Cezarego G., skazanego

za popełnienie przestępstwa określonego w art. 270 § 1 k.k. w zb. z art. 18 § 3 k.k.

w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie

Wojskowej na rozprawie w dniu 10 stycznia 2003 r. apelacji wniesionych przez

prokuratora na korzyść skazanego Cezarego G. i obrońcę skazanego Jerzego B. od

wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 6 września 2002 r.;

1) z m i e n i ł zaskarżony wyrok w stosunku do Cezarego G. przez wyeliminowanie

z kwalifikacji prawnej art. 270 § 1 k.k. i przyjęcie jako prawidłowej kwalifikacji

prawnej z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k.,

2) w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok u t r z ym a ł w m o c y .

Z u z a s a d n i e n i a :

Jerzy B. został oskarżony o to, że w dniu 26 stycznia 2001 r. na terenie jednostki

wojskowej w N., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przedstawił

dowódcy tej jednostki wraz z wnioskiem o przyznanie dopłaty do zorganizowanego

wypoczynku w formie zimowiska trojga dzieci, jako autentyczny uprzednio

podrobiony przez Cezarego G. dokument w postaci dowodu wpłaty o nr 289/2001,

potwierdzający dokonanie przez niego wpłaty 3900 zł za rzekomy pobyt tych dzieci

w okresie od dnia 29 stycznia 2001 r. do dnia 10 lutego 2001 r. na zimowisku w S.,

przez co wprowadził go w błąd, doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia

przez niego mieniem wspomnianej jednostki przez przyznanie mu decyzją z dnia 26

stycznia 2001 r. dopłaty, w następstwie czego wyłudził wypłaconą mu z tego tytułu

w dniu 26 stycznia 2001 r. kwotę 2210 zł na szkodę jednostki, tj. popełnienie

przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k.

Cezary G. został oskarżony o to, że w nieustalonym dniu w miesięcu styczniu

2001 r. w N., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez Jerzego B. i w

zamiarze, aby dokonał on czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwił mu

jego popełnienie w ten sposób, że dostarczył mu podrobiony przez siebie w celu

użycia jako autentyczny dokument w postaci dowodu wpłaty nr 289/2001,

poświadczający dokonanie przez Jerzego B. wpłaty 3900 zł za rzekomy pobyt jego

dzieci w okresie od dnia 29 stycznia 2001 r. do dnia 10 lutego 2001 r. na zimowisku

w S., który następnie Jerzy B. w dniu 26 stycznia 2001 r. na terenie jednostki

wojskowej w N. użył jako autentyczny, przedstawiając go dowódcy tej jednostki

wraz z wnioskiem o przyznanie dopłaty do zorganizowanego wypoczynku w formie

zimowiska swoich trojga dzieci, przez co wprowadził go w błąd, doprowadzając do

niekorzystnego rozporządzenia przez niego mieniem wspomnianej jednostki przez

przyznanie mu w dniu 26 stycznia 2001 r. dopłaty, w następstwie czego Jerzy B.

wyłudził wypłaconą mu z tego tytułu w dniu 26 stycznia 2001 r. kwotę 2210 zł na

szkodę jednostki, tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 18 § 3 k.k. w zw.

z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k.

Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 6 września 2002 r. Jerzy

B. został uznany za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w akcie

oskarżenia, tj. przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. i

na podstawie art. 286 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 60 § 2 pkt 1 k.k. i art. 60 § 6

pkt 3 k.k., skazany został na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem

pozostawania oskarżonego na terenie jednostki wojskowej w czasie od zakończenia

zajęć służbowych do capstrzyku przez 2 dni w tygodniu oraz potrącenie 5%

miesięcznego uposażenia na rzecz Szpitala Centrum Zdrowia Dziecka w

Warszawie.

Tym samym wyrokiem Cezary G. został uznany za winnego popełnienia czynu

opisanego w akcie oskarżenia z uzupełnieniem kwalifikacji prawnej tego czynu

przyjętej w akcie oskarżenia, tj. art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art.

270 § 1 k.k., o przepis art. 270 § 1 k.k., pozostający w zbiegu kumulatywnym ze

wskazanymi przepisami kodeksu karnego.

Od tego wyroku apelacje wnieśli: prokurator na korzyść oskarżonego Cezarego

G. oraz obrońca oskarżonego Jerzego B.

Prokurator w swojej apelacji zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, a

mianowicie art. 270 § 1 k.k., przez multikwalifikowanie i przyjęcie w kwalifikacji

prawnej czynu przypisanego oskarżonemu Cezaremu G., że dopuścił się w ramach

jedności czynu mu zarzucanego dwóch czynności wykonawczych składających się

na ten czyn w postaci podrobienia dokumentu i jego użycia odrębnie

kwalifikowanych z art. 270 § 1 k.k. i przyjęcie przez sąd kwalifikacji z art. 270 § 1

k.k. w zb. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k.

W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie, że oskarżony

Cezary G. dopuścił się czynu zarzuconego mu aktem oskarżenia, określonego w art.

18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k.

Obrońca oskarżonego Jerzego B. w swojej apelacji zarzucił wyrokowi sądu

pierwszej instancji rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonego kary,

polegającą również na niezastosowaniu warunkowego zawieszenia jej wykonania i

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej kary przez zastosowanie

instytucji warunkowego zawieszenia jej wykonania na stosowny okres.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z apelacji wniesionych w niniejszej sprawie zasadna jest jedynie apelacja

prokuratora. Trafne jest, zawarte w środku odwoławczym prokuratora, żądanie

wyeliminowania z kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Cezaremu G. art. 270 § 1 k.k. i przyjęcia prawidłowej kwalifikacji działania

oskarżonego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k.

Zdaniem Sądu Najwyższego, uzasadnieniem dla takiej zmiany wyroku sądu

pierwszej instancji nie może być jednak postulowane w apelacji prokuratora

uznanie, że działanie oskarżonego Cezarego G., wyczerpujące znamiona

przestępstwa materialnego fałszu dokumentu, podjęte w zamiarze udzielenia

Jerzemu B. pomocnictwa – w postaci dostarczenia sfałszowanego dokumentu – do

dokonania innego czynu zabronionego (art. 286 § 1 k.k.), zawierało w istocie dwie

czynności wykonawcze do czynu zabronionego, określonego w art. 286 § 1 k.k.,

realizujące jednocześnie znamiona czynu określonego w art. 270 § 1 i podlegające

ocenie prawnej w ramach jedności czynu oskarżonego Cezarego G.

W przekonaniu Sądu Najwyższego z uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej

instancji oraz z przedstawionego stanowiska prokuratora wynika jednoznacznie, że

nie jest w tej sprawie kwestionowane, iż oskarżony Cezary G., fałszując dokument,

działał w celu użycia tego dokumentu jako autentycznego przez Jerzego B. Nie jest

również kwestionowane, że oskarżony Cezary G. następnie przekazał ten dokument

Jerzemu B. w zamiarze, aby ten, używając tego dokumentu jako autentycznego,

dokonał czynu zabronionego, określonego w art. 286 § 1 k.k.

Uznanie zasadności przedstawionych ustaleń prowadzi zdaniem Sądu

Najwyższego, do wniosku, że w tej sprawie, wbrew zarówno stanowisku sądu a quo

, jak i prokuratora, mamy do czynienia de facto z dwoma czynami. Działanie

oskarżonego, polegające na podrobieniu dokumentu w celu użycia go jako

autentycznego przez oskarżonego Jerzego B., zrealizowało znamiona przestępstwa

materialnego fałszerstwa dokumentu. Czyn zabroniony określony w art. 270 § 1 k.k.

został dokonany. Następnie oskarżony podrobiony przez siebie dokument przekazał

Jerzemu B. w zamiarze, aby ten, używając tego dokumentu jako autentycznego,

dokonał przestępstwa oszustwa w postaci wyłudzenia mienia. Tym działaniem

oskarżony zrealizował pomocnictwo do popełnienia przestępstwa oszustwa.

Wyodrębnienie w działaniu oskarżonego dwóch czynów zabronionych,

stanowiących dwa przestępstwa, skutkowałoby konieczność uznania, że pozostają

one w zbiegu realnym, określonym w art. 85 k.k. Zbieg ten byłby wyłączony tylko

w razie stwierdzenia, że zachodzą podstawy do przyjęcia pomijalnego zbiegu

przestępstw (por. K. Buchała, A. Zoll: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz,

Kraków 2000, s. 556).

Istota pomijalnego zbiegu przestępstw, stanowiącego wyraz redukcji ocen

prawnych przy zbiegu przestępstw, przejawia się w tym, że mimo występowania

wielu czynów, z których każdy wyczerpuje znamiona przestępstwa, sprawcy zostaje

wymierzona kara tylko na podstawie jednego przepisu, określającego zestaw

znamion ustawowych wyczerpany jednym z czynów, a fakt, iż pozostały czyn tegoż

sprawcy również wyczerpuje znamiona jakiegoś przestępstwa, nie znajduje odbicia

w kwalifikacji prawnej czynu [por. A. Spotowski: Pomijalny (pozorny) zbieg

przepisów ustawy i przestępstw, Warszawa 1976, s. 159].

W doktrynie prawa karnego, jako jedną z form pomijalnego zbiegu przestępstw,

wymienia się tzw. współukarane przestępstwo uprzednie, za które można uznać taki

czyn, który stanowi środek prowadzący do dalszego celu, przy czym celem tym jest

także przestępstwo (por. A. Spotowski: op. cit., s. 191).

Wskazuje się, że gdy sprawca dopuścił się dwóch przestępstw, z których

pierwsze zostało popełnione tylko po to, aby stworzyć możliwość popełnienia

drugiego, a stopień społecznej szkodliwości czynu pierwszego jest znacznie niższy

od takiego stopnia społecznej szkodliwości czynu drugiego, to nie ma przeszkód,

aby pierwsze przestępstwo uznać za przestępstwo współukarane (por. A. Spotowski:

op. cit., s. 191–192). Przenosząc rozważania teoretyczne na grunt niniejszej sprawy,

Sąd Najwyższy stwierdza, że dla oceny prawnej czynów dokonanych przez

oskarżonego Cezarego G. właściwe było odwołanie się do konstrukcji

współukaranego przestępstwa uprzedniego, skutkującej pominięcie w kwalifikacji

prawnej przestępnego działania oskarżonego art. 270 § 1 k.k., przyjętego przez sąd

pierwszej instancji. Stosunek dwóch czynów dokonanych przez oskarżonego

Cezarego G. względem siebie, odpowiadający stosunkowi środka do celu, pozwolił

na rozważenie całego zdarzenia jako pewnej całości, a uwzględnienie różnicy stopni

społecznej szkodliwości ocenianych czynów upoważniało do stwierdzenia, że kara

wymierzona za czyn drugi – kwalifikowany z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1

k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. – spełni te wszystkie funkcje, jakie miałaby realizować

kara orzeczona za przestępstwo uprzednie. (...)