III CZP 96/02

Uchwała z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 96/02

Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący)

Sędzia SN Bronisław Czech (sprawozdawca)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Dariusza Ś. i Barbary Ś. – wspólników

spółki cywilnej pod nazwą „A.R.” o wpis w rejestrze przedsiębiorców, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 marca 2003 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z

dnia 14 listopada 2002 r.:

„Czy zgłaszając wniosek o wpis do rejestru spółki jawnej – w trybie art. 26 § 4

k.s.h. – należy dołączyć umowę spółki cywilnej ze zmianami dostosowującymi treść

tej umowy do wymogów art. 24 i 25 k.s.h. (czyli w istocie dokonać zmiany umowy

spółki cywilnej na umowę spółki jawnej) czy też wystarczającym do zarejestrowania

jest prawidłowe wypełnienie wniosku (na formularzu) i dołączenie (uprzednio

zawartej) umowy spółki cywilnej ?"

podjął uchwałę:

Do wniosku o rejestrację spółki jawnej w trybie art. 26 § 4 k.s.h. należy

dołączyć umowę spółki cywilnej ze zmianami, dostosowującymi jej treść do

wymagań przewidzianych dla spółki jawnej.

Uzasadnienie

Dariusz Ś. i Barbara Ś. w dniu 1 sierpnia 1993 r. zawarli umowę spółki

cywilnej pod nazwą >>„A.R.” Spółka cywilna<<. Następnie w dniu 1 grudnia 2001 r.

podjęli „uchwałę” nr 1/2001, „stanowiącą aneks do umowy spółki cywilnej”. W

uchwale tej wspólnicy stwierdzili, że „postanawiają zgodnie z wymogiem art. 26 § 4

k.s.h. prowadzić dalej działalność gospodarczą jako spółka jawna po

zarejestrowaniu w rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym”.

Dalej powtórzyli całą treść umowy spółki cywilnej i na końcu dodali: „Umowa spółki

cywilnej z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego stanowić będzie umowę

spółki jawnej. Firma spółki będzie brzmieć >>„A.R.” Spółka Jawna”<<.

Dariusz Ś. i Barbara Ś. w dniu 21 grudnia 2001 r. złożyli w Sądzie Rejonowym

dla m. st. Warszawy w Warszawie – w trybie art. 26 § 4 k.s.h. – wniosek o wpisanie

w rejestrze przedsiębiorców przekształcenia swojej spółki cywilnej w spółkę jawną

pod firmą >>”A.R.” Dariusz Ś. i Barbara Ś. Spółka Jawna<<. Do wniosku dołączyli

m.in. wymienioną wyżej umowę spółki cywilnej oraz „uchwałę”.

Jest w sprawie niesporne, że wymieniona spółka cywilna należy do

„przedsiębiorstw większych rozmiarów” w rozumieniu art. 26 § 4 k.s.h.

Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z dnia 25

stycznia 2002 r. odmówił wpisu, albowiem „zgłoszenie spełnia wprawdzie przesłanki

z art. 26 § 1 k.s.h., jednakże wniosek nie może zostać uwzględniony ze względu na

to, że firma powstałej spółki jest niezgodna z wymaganiami art. 24 § 1 k.s.h.”, bo w

uchwale wspólników ma brzmienie >>„A.R.” Spółka Jawna<<, w którym brakuje

nazwisk wspólników, a przynajmniej nazwiska jednego z nich. Zdaniem Sądu

Rejonowego podanie we wniosku prawidłowej nazwy spółki jest niewystarczające,

skoro w załączonych dokumentach nazwa ta jest wadliwa.

Rozpoznając apelację wnioskodawców Sąd Okręgowy w Warszawie

przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

przytoczone w komparycji niniejszej uchwały. Zdaniem Sądu Okręgowego

wykładnia art. 26 § 4 k.s.h. budzi poważne wątpliwości, które znalazły wyraz w

dwóch grupach poglądów.

Pierwszy pogląd zakłada – w oparciu o praktykę sądów rejestrowych oraz o

brzmienie art. 23 k.s.h. i § 31 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21

grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów

wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści

wpisów w tych rejestrach – konieczność dołączenia przez wnioskodawcę, poza

prawidłowo wypełnionym wnioskiem, także odpowiednio zmodyfikowanej umowy

spółki cywilnej.

Drugie zapatrywanie, opierające się m.in. na literalnej wykładni art. 26 § 4

k.s.h. („z chwilą wpisu do rejestru spółka ta staje się spółką jawną”), przyjmuje, że

skoro wpis dokonywany jest na podstawie art. 26 § 4 k.s.h., to należy (jedynie)

prawidłowo wypełnić wniosek (formularz) – określając w nim m.in. poprawną firmę

spółki jawnej (art. 24 § 1 k.s.h.), natomiast w samym rejestrze (dział I rubryka 4)

należy zamieścić dane o umowie spółki cywilnej. Przepisy te nie przewidują więc

konieczności dołączania odpowiedniej umowy o przekształceniu spółki cywilnej w

spółkę jawną. Tak wpisana do rejestru spółka funkcjonuje w obrocie prawnym w

oparciu o dane z rejestru (wpis), a nie o umowę spółki. Należy tutaj także wskazać

na brak w art. 26 § 4 k.s.h. wymogu dołączenia do wniosku umowy spółki, jak ma to

miejsce w przypadku zgłoszenia do rejestru spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością (art. 167 § 1 pkt 1 k.s.h.); wymóg ten wprowadzają dopiero

przepisy wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.

Prokurator wniosła o odmówienie udzielenia odpowiedzi ze względu na

przedłożenie przez wnioskodawców na rozprawie w sądzie drugiej instancji

brakujących dokumentów, a w przypadku podjęcia uchwały – o udzielenie

odpowiedzi, że treść wniosku musi być zgodna z przedłożoną dokumentacją

(aneksem do umowy spółki cywilnej).

Sąd Najwyższy miał na względzie, co następuje:

Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego wymaga

uwzględnienia zarówno przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks

spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1117 ze zm. – dalej: "k.s.h."), jak i przepisów

ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.

Dz.U. z 2001 r., Nr 17, poz. 209 ze zm. – dalej: "u.K.Rej.Sąd.") oraz rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowego

sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru

Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. Nr 117, poz.

1237 ze zm., dalej "r.K.Rej.Sąd.").

Spółka cywilna (art. 860 k.c.), jeżeli jej przychody netto ze sprzedaży towarów

lub świadczenia usług w każdym z dwóch kolejnych lat obrotowych osiągnęły

równowartość w walucie polskiej co najmniej 400 000 EURO (przedsiębiorstwo

większych rozmiarów) podlega obligatoryjnemu przekształceniu w spółkę jawną, co

następuje z chwilą wpisu do rejestru przedsiębiorców (art. 26 § 3 i 4 k.s.h.). W takiej

sytuacji prawo i obowiązek zgłoszenia do rejestru przysługuje każdemu wspólnikowi

spółki cywilnej (art. 26 § 3 k.s.h.).

Zgłoszenie spółki jawnej do sądu rejestrowego powinno zawierać: firmę,

siedzibę i adres spółki, przedmiot działalności spółki, nazwiska i imiona albo firmy

(nazwy) wspólników oraz adresy wspólników albo ich adresy do doręczeń,

nazwiska i imiona osób, które są uprawnione do reprezentowania spółki, i sposób

reprezentacji (art. 26 § 1 k.s.h.), a nadto powinna być do niego dołączona umowa

spółki jawnej określająca wymagania wymienione w art. 24 i 25 k.s.h. (firma i

siedziba spółki, określenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich

wartość, przedmiot działalności spółki, czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony).

Jeżeli podmiot wpisywany do rejestru działa na podstawie umowy lub statutu,

do wniosku o jego wpisanie dołącza się umowę lub statut (art. 9 ust 3 u.K.Rej.Sąd.).

Dla takiego podmiotu sąd rejestrowy prowadzi odrębne akta rejestrowe obejmujące

w szczególności dokumenty stanowiące podstawę wpisu (art. 9 ust. 1 u.K.Rej.Sąd.),

a w rejestrze przedsiębiorców odnośnie m.in. spółki jawnej, w rubryce czwartej

działu pierwszego, wpisuje się informacje dotyczące umowy stanowiącej podstawę

wpisu (§ 31 pkt 4 r.K.Rej.Sąd.).

Przedstawione ustawowe wymagania treści wniosku o rejestrację spółki

jawnej w rejestrze przedsiębiorców dotyczą także zgłoszenia przekształcenia spółki

cywilnej w spółkę jawną w trybie z art. 26 § 4 k.s.h. Przekształcenie takie nie

wymaga jednak podjęcia przez wspólników spółki cywilnej uchwały w tym

przedmiocie, bądź zawarcia umowy spółki jawnej, jednak wspólnicy ci muszą

uzgodnić wymagania wymienione w art. 24, 25 i 26 § 1 k.s.h., jeżeli nie ma ich

wszystkich (i często nie będzie) w umowie spółki cywilnej.

Wystarczy, że wspólnicy spółki cywilnej sporządzą aneks do umowy spółki

cywilnej w którym uzgodnią dane wymienione w art. 24, 25 i 26 § 1 k.s.h., jeżeli nie

ma ich w dotychczasowej umowie oraz stwierdzą, że z chwilą wpisu do rejestru

spółka cywilna staje się spółką jawną (art. 26 § 4 in fine k.s.h.). Aneks taki wraz z

umową spółki cywilnej powinien być załączony do wniosku o rejestrację,

sporządzonym na urzędowym formularzu. W opisanej sytuacji zbyteczne jest

zawieranie umowy spółki jawnej przez dotychczasowych wspólników spółki

cywilnej.

Powyższe świadczy o tym, że do dokonania rejestracji spółki jawnej, powstałej

z przekształcenia spółki cywilnej, w rejestrze przedsiębiorców nie wystarczy sam

prawidłowo wypełniony wniosek sporządzony na formularzu urzędowym (art. 19 ust.

2 u.K.Rej.Sąd.), ale wymagane jest przedłożenie dokumentów uzasadniających

rejestrację.

Dlatego Sąd Najwyższy, podjął uchwałę jak na wstępie (art. 390 § 1 k.p.c. i

art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr

240, poz. 2052).