I CKN 152/01

Wyrok z dnia 19 marca 2003 r., I CKN 152/01

Sąd nie może odmówić dokonania wpisu w księdze wieczystej, na

podstawie okoliczności, które są powszechnie znane lub doszły do jego

wiadomości w inny sposób niż przez badanie treści wniosku, treści i formy

dołączonych doń dokumentów oraz treści księgi wieczystej (626-8

§ 2 k.p.c.).

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Maria Grzelka

Sędzia SN Zbigniew Strus

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Federacji Związków Zawodowych

Pracowników Spółdzielczości Mleczarskiej RP w W. z udziałem Roberta W. o wpis

hipoteki przymusowej, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19

marca 2003 r., kasacji uczestnika od postanowienia Sądu Okręgowego w

Warszawie z dnia 3 kwietnia 2000 r.

uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Federacja Związków Zawodowych Pracowników Spółdzielczości Mleczarskiej

R.P. w W. w dniu 30 listopada 1998 r. wystąpiła z wnioskiem o wpis w księdze

wieczystej hipoteki przymusowej w kwocie 164 119,65 złotych, obciążającej udział

Roberta W., wynoszący 3/10 części we współwłasności nieruchomości, na

podstawie postanowienia sądu zabezpieczającego powództwo.

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie postanowieniem z dnia

16 marca 1999 r. odmówił dokonania wpisu ze względu na to, że w dacie

rozpoznania wniosku Robert W. utracił już prawo współwłasności, gdyż w dniu 3

grudnia 1998 r. sprzedał należący do niego udział.

Na skutek apelacji wnioskodawcy Sąd Okręgowy w Warszawie

postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2000 r. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego

w ten sposób, że nakazał Sądowi Rejonowemu wpisanie hipoteki przymusowej

zgodnie z wnioskiem. Zdaniem Sądu Okręgowego uznanie przez Sąd pierwszej

instancji, że decydujący jest stan prawny nieruchomości w chwili dokonania wpisu

hipoteki pomija treść art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i

hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 – dalej: "u.k.w.h."), który

stanowi, że wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku

o dokonanie wpisu. Moc wsteczna wpisu oznacza, że powstanie skutków prawnych

wpisu jest wcześniejsze aniżeli data jego dokonania.

W kasacji od postanowienia Sądu okręgowego uczestnik postępowania

Robert W. powołał podstawę naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 29

u.k.w.h. przez błędną wykładnię tego przepisu i art. 46 § 1 u.k.w.h. przez jego

niezastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 29 u.k.w.h. stanowi, że wpis w księdze wieczystej ma moc

wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis. Oznacza to, że – w razie dokonania

wpisu – datą powstania prawa (jeżeli wpis ma skutek konstytutywny jak w

przypadku hipoteki) jest data złożenia wniosku o wpis. Jednakże skutek wsteczny

związany jest tylko z wpisem już dokonanym. Od mocy wstecznej wpisu trzeba

odróżnić przesłanki jego dopuszczalności.

Przy ustanowieniu hipoteki przymusowej przesłanką dopuszczalności wpisu

jest istnienie tytułu dłużnika do nieruchomości obciążanej hipoteką (por. uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1994 r., III CZP 72/94, OSNCP 1994, nr 12, poz.

235). Tytuł własności dłużnika lub jego brak jest elementem stanu rzeczy, który sąd

wieczystoksięgowy powinien brać za podstawę, przy odpowiednim stosowaniu art.

316 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., wedle chwili dokonywania wpisu.

Zatem trafnie kasacja zarzuca Sądowi drugiej instancji naruszenie art. 29 u.k.w.h.

przez przyjęcie, że przepis ten upoważnia sąd do wpisu hipoteki przymusowej w

sytuacji, gdy przesłanka dopuszczalności wpisu, istniejąca w czasie składania

wniosku, przestała już istnieć w chwili dokonywania wpisu.

Odrębnym zagadnieniem jest kwestia możliwości dowodzenia przesłanek

dopuszczalności wpisu lub ich braku, Zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego

jest pod tym względem ograniczony. W datach orzekania przez Sądy obu instancji

obowiązywał przepis art. 46 u.k.w.h. (Dz.U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 ze zm.).

Przepis ten nie był podzielony na paragrafy i z tej przyczyny zarzut naruszenia

nieistniejącego paragrafu 1 tego artykułu, przez jego niezastosowanie, nie może

być uznany za usprawiedliwiony.

Rozważenia natomiast wymaga czy zaskarżone orzeczenie nie odpowiada

prawu mimo błędnego powołania w jego uzasadnieniu art. 29 u.k.w.h.

Przepis art. 46 u.k.w.h. w ustępie 1 ograniczał kognicję sądu

wieczystoksięgowego, do badania jedynie treści wniosku, treści i formy dołączonych

doń dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Ustęp 2 tego artykułu pozwalał

opierać postanowienie odmawiające dokonania wpisu na okolicznościach

powszechnie znanych lub które doszły do wiadomości sądu w inny sposób. Dnia 22

września 2001 r. weszła w życie ustawa z 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o

księgach wieczystych i hipotece, ustawy – kodeks postępowania cywilnego, ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy – prawo o notariacie

(Dz.U. Nr 63, poz. 635). Z przepisów przejściowych wynika bezpośrednie jej

działanie do toczących się postępowań z wyjątkiem wypadków określonych w art. 5

i 6.

Wymieniona ustawa uchyliła m.in. art. 46 ust. 1 i 2 u.k.w.h. i na jego miejsce

wprowadziła do kodeksu postępowania cywilnego przepis art. 626-8

§ 2. Ten ostatni

przepis jest dosłownym powtórzeniem art. 46 ust. 1 u.k.w.h., pomija natomiast treść

ustępu 2.

Nie ma podstaw do przypisywania ustawodawcy przeoczenia w pominięciu w

znowelizowanym kodeksie postępowania cywilnego treści uchylonego art. 46 ust. 2

i przyjmowania istnienia luki w prawie. Jedynym racjonalnym wytłumaczeniem jest

wola ustawodawcy dalszego ograniczenia kognicji sądu wieczystoksięgowego.

Wobec wyraźnej treści art. 626-8

§ 2 k.p.c. sąd nie może odmówić dokonania wpisu

w księdze wieczystej opierając się na okolicznościach, które są powszechnie znane

lub doszły do wiadomości sądu w inny sposób niż przez badanie treści wniosku,

treści i formy dołączonych doń dokumentów oraz treści księgi wieczystej. W

obecnie obowiązującym stanie prawnym wyłączną podstawą ustaleń sądu

wieczystoksięgowego tak przy pozytywnych jak i negatywnych orzeczeniach może

być jedynie treść wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów i księgi wieczystej.

W konkretnej sprawie żaden z Sądów obu instancji nie podał w jaki sposób

ustalono, że Robert W. w dniu 3 grudnia 1998 r. sprzedał należący do niego udział

we własności nieruchomości. Z pewnością ustalenia tego nie dokonano na

podstawie badania treści wniosku i dołączonych doń dokumentów, gdyż wniosek o

wpis hipoteki przymusowej został złożony przed dniem 3 grudnia 1998 r. Nie da się

natomiast wykluczyć treści księgi wieczystej jako podstawy ustalenia zbycia udziału

przez Roberta W., dlatego nie można przyjąć, że zaskarżone orzeczenie mimo

błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Z powyższych względów na podstawie art. 393-13

k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji postanowienia.