II CKN 1417/00

Wyrok z dnia 1 kwietnia 2003 r., II CKN 1417/00

Gdy istotne wady dzieła są nieusuwalne, lub nie dadzą się usunąć w

odpowiednim czasie, skuteczność odstąpienia od umowy o dzieło nie jest

uzależniona od wcześniejszego wyznaczenia terminu do usunięcia wad.

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Hanny G. i Marka D. wspólników

Firmy Handlowej „Ś.G.”, spółki cywilnej w S. przeciwko Przedsiębiorstwu Usługowo-

Handlowemu „U.-T.”, spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o zapłatę, po

rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 1 kwietnia 2003 r. na rozprawie kasacji

powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 12 maja 2000 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Szczecinie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 12 maja 2000 r. oddalił apelację

powodów od wyroku Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 2 sierpnia 1999 r., na

podstawie którego oddalone zostało powództwo o zasądzenie kwoty 10 166 zł z

odsetkami z tytułu zwrotu wynagrodzenia zapłaconego pozwanemu za wykonane

dzieło. W ocenie Sądu Okręgowego żądanie powodów, oparte na twierdzeniu, że

po stwierdzeniu istotnych wad dzieła, skutecznie odstąpili od umowy, nie

zasługiwało na uwzględnienie, bowiem przed złożeniem oświadczenia o

odstąpieniu od umowy nie wyznaczyli pozwanemu odpowiedniego terminu do

usunięcia wad.

Według dokonanych ustaleń po upływie miesiąca od wykonania dzieła w

postaci położenia wykładziny PCV na podłodze hali wystawowej, pojawiły się

wybrzuszenia. Strona pozwana powiadomiona o tej wadzie wycięła wadliwe

fragmenty wykładziny i po wyschnięciu podłoża przykleiła nową wykładzinę.

Powodowie przed upływem miesiąca, w okresie którego – co zostało uzgodnione

miedzy stronami – mieli obserwować, czy zakres ujawnionej wady rozszerza się,

ponownie w piśmie z dnia 9 czerwca 1998 r. powiadomili stronę pozwaną, że

następuje dalsze odklejanie się wykładziny. Na złożoną propozycję usunięcia wady

dzieła przez wycięcie wybrzuszonych kawałków wykładziny i wklejenie nowych,

powodowie nie wyrazili zgody, kierując się względami estetycznymi. Wobec braku

innych propozycji usunięcia stwierdzonej wady, powodowie nie czekając na upływ

miesięcznego terminu, przeznaczonego na obserwacje położonej wykładziny,

złożyli oświadczenie o odstąpieniu od umowy, żądając zwrotu zapłaconego

wynagrodzenia.

Sąd Okręgowy uznał, że skoro powodowie nie wyznaczyli stronie pozwanej

terminu do usunięcia wad, to pomimo, że miały one charakter istotny, ich

oświadczenie o odstąpieniu od umowy było bezskuteczne w świetle art. 637 § 1 k.c.

Okoliczność, że sposób usunięcia wad, który został zaproponowany przez stronę

pozwaną nie zadowolił powodów i obiektywnie był nieprawidłowy, nie zmienia tej

oceny. Nie ma bowiem podstaw do utożsamiania tej okoliczności z przesłanką

odstąpienia od umowy, polegającą na stwierdzeniu, że "przyjmujący nie zdoła

usunąć wad w czasie odpowiednim". Sąd Okręgowy podkreślił, że "nie było

żadnych podstaw do przyjęcia, iż propozycja złożona przez prezesa pozwanej

spółki była jedyną i ostateczną".

W kasacji powodowie pomimo stwierdzenia, że stan faktyczny sprawy

ustalony został prawidłowo, oparli ją na podstawie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.,

uzasadniając ją zarzutem, że "sąd z pominięciem reguł swobodnej oceny dowodów

wypowiedział pogląd, że w sprawie nie można wywodzić, że wady dzieła

wykonanego przez pozwanego były wadami, które nie dały się usunąć". W ramach

podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący zarzucili naruszenie art. 637

k.c. przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie.

Wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sytuacji, gdy powodowie nie zakwestionowali podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia, oparcie kasacji na zarzucie naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c.

było nieusprawiedliwione. Uznając zatem za bezzasadną podstawę kasacyjną z art.

393-1

pkt 2 k.p.c., zwłaszcza że jej uzasadnienie w istocie sprowadzone zostało do

powtórzenia – powołanego w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego

(art. 393-1

pkt 1 k.p.c.) – zarzutu dokonania błędnej wykładni art. 637 k.c.,

interpretacja przepisów tego artykułu stanowiła punkt wyjścia przy ocenie

zasadności kasacji.

Istota zagadnienia sprowadza się do kwestii, czy w sytuacji, gdy zamawiający

– na podstawie towarzyszących okoliczności – uzna, że przyjmujący zamówienie

nie zdoła, w czasie odpowiednim, usunąć wad istotnych dzieła, to może skutecznie

odstąpić od umowy bez wyznaczania terminu do ich usunięcia, czy też – jak uznał

Sąd Okręgowy – skuteczność odstąpienia od umowy uwarunkowana jest upływem

wcześniej wyznaczonego terminu, w którym zamawiający nie usunął wad. W celu

dokonania wykładni art. 637 k.c. niezbędne jest przypomnienie całej jego treści.

Paragraf pierwszy stanowi: Jeżeli dzieło ma wady, zamawiający może żądać ich

usunięcia, wyznaczając w tym celu przyjmującemu zamówienie odpowiedni termin z

zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu nie przyjmie

naprawy. Przyjmujący może odmówić naprawy gdyby wymagała nadmiernych

kosztów. Według paragrafu drugiego "Gdy wady usunąć się nie dadzą albo gdy z

okoliczności wynika, że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w czasie

odpowiednim, zamawiający może od umowy odstąpić, jeżeli wady są istotne; jeżeli

wady nie są istotne, zamawiający może żądać obniżenia wynagrodzenia w

odpowiednim stosunku. To samo dotyczy wypadku, gdy przyjmujący zamówienie

nie usunął wad w terminie wyznaczonym przez zamawiającego".

Ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym wyroku, które rzekomo

znajduje uzasadnienie w unormowaniu przyjętym w § 2 zdanie drugie w związku z

art. 637 § 1 k.c., nie można się zgodzić. W przepisie § 1 przewidziane zostało dla

zamawiającego tylko uprawnienie żądania usunięcia wad dzieła. Wady te powinny

być usunięte w "wyznaczonym terminie". Wyznaczenie terminu zmierza, jak już

podkreślono, wyłącznie do naprawienia wadliwego dzieła, nie musi ponadto

dotyczyć wad istotnych ("jeżeli dzieło ma wady..."). Jeżeli jednak wady były istotne i

nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie, to okoliczność ta stanowi trzecią w

kolejności podanej w art. 637 § 2 k.c. przyczynę odstąpienia od umowy.

W art. 637 § 2 zdanie pierwsze k.c. wskazane zostały jeszcze dwie przyczyny

odstąpienia od umowy, które – wbrew wykładni dokonanej przez Sąd Okręgowy –

nie są powiązane z treścią paragrafu pierwszego. W przypadku wad istotnych

zamawiający może od umowy odstąpić, po pierwsze: "gdy wady usunąć się nie

dadzą", po drugie: "gdy z okoliczności wynika, że przyjmujący zamówienie nie zdoła

ich usunąć w czasie odpowiednim". W obu przypadkach, odstąpienie od umowy nie

jest uwarunkowane wcześniejszym wyznaczeniem "odpowiedniego terminu do

usunięcia wad", lecz oceną, według której wady istotne usunąć się nie dadzą, albo

też, mającym usprawiedliwienie w okolicznościach stwierdzeniem, że przyjmujący

zamówienie nie zdoła tych wad usunąć w czasie odpowiednim. Wyznaczenie

terminu do usunięcia wad, o którym stanowi art. 637 § 1 k.c. jest uprawnieniem

zamawiającego do żądania naprawienia dzieła i nie musi dotyczyć wad istotnych

("jeżeli dzieło ma wady..."). Jest czynnością, która poprzedza ewentualne

późniejsze odstąpienie od umowy z powodu nie usunięcia w wyznaczonym terminie

wady istotnej. W przypadkach natomiast gdy zamawiający stwierdził wady istotne,

które mają jednocześnie charakter nieusuwalny, bądź nie dadzą się usunąć w

odpowiednim czasie, obciążanie zamawiającego, który chce od umowy odstąpić,

obowiązkiem wyznaczenia dodatkowego terminu do usunięcia takich wad byłoby

dyspozycją nielogiczną i nieracjonalną. Sprzeczny z logiką i racjonalnym działaniem

byłby bowiem wymóg wyznaczenia terminu do usunięcia wad, które są nieusuwalne

bądź nie dają się usunąć w odpowiednim czasie. Przyjąć należy, że "czasem

odpowiednim" będzie termin oceniony z punktu widzenia przydatności dzieła dla

zamawiającego.

Z powodu dokonania błędnej wykładni art. 637 k.c., poza rozważaniami Sądu

Okręgowego pozostała ocena, czy w świetle ustalonych okoliczności (brak ze

strony wykonawcy woli usunięcia wad przez wymianę całej wykładziny, propozycja

wycinania jej wadliwych kawałków, postępujące rozszerzanie się wad na całej

powierzchni wykładziny) spełnione zostały przesłanki odstąpienia od umowy, o

których mowa w art. 637 § 2 zdanie pierwsze k.c.

Z przytoczonych względów, uznając kasację za usprawiedliwioną, należało

orzec, jak w sentencji (art. 393-13

§ 1 k.p.c.).