III CZP 20/03

Uchwała z dnia 10 kwietnia 2003 r., III CZP 20/03

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego

przez Prezydenta Miasta K. przeciwko Leszkowi K. i Marii S. przy interwencji

ubocznej po stronie powoda Konrada C., Jana G., Henryki M., Krystyny K.,

Eugeniusza R., Eugeniusza T., Adama B., Krystyny P., Anny A., Aleksandra D.,

Janusza S., Winstona M., Tadeusza F., Bogdana S., Józefa K., Janiny M.,

Stanisława S., Andrzeja S., Alfreda R. i Ignacego N. o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 10 kwietnia 2003 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 17

stycznia 2003 r.:

"Czy w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem

prawnym pismo stanowiące zgłoszenie interwencji ubocznej, wniesione przez

więcej niż jedną osobę podlega jednej opłacie, czy też każdy ze zgłaszających

interwencję uboczną winien być wezwany o odrębny wpis ?"

podjął uchwałę:

Jeżeli kilka osób zgłasza interwencje uboczne w jednym piśmie

procesowym, każda z nich uiszcza wpis od swojej interwencji.

Uzasadnienie

Przedstawione przez Sąd Okręgowy w Krakowie do rozstrzygnięcia na

podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne powstało w sprawie, w której

Skarb Państwa, reprezentowany przez Prezydenta Miasta K., żądał uzgodnienia

stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej nr (...), prowadzonej dla

nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1157/12, z rzeczywistym stanem

prawnym przez wykreślenie z działu II tej księgi Stanisława K., którego następcami

prawnymi są pozwani, i wpisanie w jego miejsce Skarbu Państwa. Powództwo

uzasadnione zostało stwierdzeniem, że wskazaną nieruchomość Skarb Państwa

nabył na podstawie ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości na cele zabudowy

osiedla mieszkaniowego. Na działce nr 1157/12, która weszła w skład działki nr

672, przekazanej Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej „K." w K.,

wybudowane zostały boksy garażowe. Poprzednik prawny pozwanych Stanisław K.,

po uzyskaniu decyzji administracyjnej stwierdzającej, że działka nr 1157/12 nie

została użyta na cel, dla którego została wywłaszczona, w postępowaniu sądowym

uzyskał wyrok zobowiązujący Gminę Miasta K. do złożenia oświadczenia o

przeniesieniu na jego rzecz własności działki nr 1157/12. Po uprawomocnieniu się

tego orzeczenia Stanisław K. wpisany został do księgi wieczystej jako właściciel

działki nr 1157/12.

Skarb Państwa podniósł w uzasadnieniu pozwu, że Gmina Miasta K. nigdy nie

była właścicielem spornej działki. W sprawie, w której zapadł wyrok zobowiązujący

ją do złożenia oświadczenia o przeniesieniu na rzecz Stanisława K. własności

spornej działki, Skarb Państwa nie brał udziału.

W toku niniejszego procesu dwudziestu właścicieli boksów garażowych złożyło

pismo, w którym zgłosili „interwencję uboczną" po stronie powodowego Skarbu

Państwa. W piśmie tym podnieśli, że przysługuje im w stosunku do Skarbu

Państwa, który uważają za „prawowitego właściciela" spornej działki, roszczenie o

przeniesienie na ich rzecz prawa wieczystego użytkowania gruntu, na którym

wybudowane zostały boksy garażowe.

Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie na zarządzenie, na podstawie którego

każdy ze zgłaszających interwencję wezwany został do uiszczenia wpisu sądowego

od interwencji w kwocie po 4075,10 zł w terminie tygodnia pod rygorem zwrotu

interwencji, powziął wątpliwości, które legły u podstaw przedstawionego

zagadnienia prawnego. Sąd ten, wskazując na uregulowanie zawarte w art. 5 ust. 2

ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm. – dalej: "u.k.s.c.") oraz porównując sytuację

interwenientów ubocznych ze współuczestnikami procesowymi, a ponadto mając na

względzie charakter żądania, które – jak określił – dotyczy „w całości jednej,

niepodzielnej działki", uznał, że interwenienci połączeni są tym samym interesem

prawnym, polegającym na doprowadzeniu, by Skarb Państwa ujawniony został w

księdze wieczystej jako właściciel spornej działki. Okoliczność ta przemawiałaby za

pobraniem jednej opłaty od złożonej interwencji.

Sąd Okręgowy zaznaczył, że gdyby jednak interes prawny interwenientów

został oceniony w oderwaniu od charakteru roszczenia, stanowiącego przedmiot

procesu, to należałoby przyjąć, że każdy z nich ma „swój indywidualny interes, który

jest dla nich jednakowy, ale nie jeden", a polega – w przypadku uwzględnienia

powództwa Skarbu Państwa – na uprawnieniu zgłoszenia przeciwko Skarbowi

Państwa roszczenia „o przeniesienie prawa wieczystego użytkowania

poszczególnych części gruntu pod wybudowanymi garażami". Przy takim ujęciu

interesu prawnego, każdy z interwenientów powinien uiścić wpis sądowy oddzielnie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przed przystąpieniem do wykładni przepisów art. 5 ust. 1 i 2 u.k.s.c.

rozważenia wymaga kwestia, niejednolicie ujmowana w doktrynie i judykaturze,

jakie podmioty uczestniczące w postępowaniach sądowych obciąża obowiązek

uiszczania kosztów sądowych. Odpowiedzi na to pytanie poszukiwać należy nie

tylko w uregulowaniu przyjętym w art. 5 u.k.s.c., ale także w treści art. 27 u.k.s.c.,

który dla celów oznaczonych w ustawie o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych formułuje definicję legalną pojęcia strony, stanowiąc, że jest nią każdy

uczestnik postępowania. Wyraźne brzmienie art. 27 u.k.s.c., a także uznanie, że nie

kryterium materialnoprawne, lecz procesowe – na co trafnie zwraca się uwagę w

wypowiedziach przedstawicieli nauki prawa procesowego – jest miarodajne do

określenia przymiotu strony w ujęciu kodeksowym, pozwalają na stwierdzenie, że

każdy podmiot, niezależnie od powiązania materialnego przedmiotem sprawy,

zobowiązany jest ponieść koszty sądowe, jeśli wnosi do sądu pismo podlegające

opłacie lub powodujące wydatki.

Zaaprobowanie koncepcji przeciwnej, opartej na kryterium

materialnoprawnym, uznającej za stronę tylko takie osoby, na rzecz których i wobec

których ma nastąpić urzeczywistnienie drogą orzeczenia sądowego normy prawnej

w zakresie ich stosunków prawnych, skutkowałoby w ogóle uwolnieniem

interwenienta ubocznego, a także wiele innych podmiotów postępowania sądowego

od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W świetle zasady odpłatności

wymiaru sprawiedliwości sytuację taką trudno byłoby usprawiedliwić. Dodać należy,

że koncepcja prowadzącą w konsekwencji do wniosku, że interwenient uboczny nie

jest stroną także w rozumieniu przepisów ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych, a zatem nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych,

pozostawałaby w sprzeczności z uregulowaniem nakazującym pobranie od

zgłoszonej interwencji ubocznej piątej części wpisu sądowego (§ 9 ust. 3 pkt 1

Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie

określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze

zm.).

Stwierdzenie, że osobę zgłaszającą interwencję uboczną obciąża obowiązek

uiszczenia opłaty sądowej, stanowi punkt wyjścia do rozważań nad przedstawionym

zagadnieniem prawnym.

Źródłem wątpliwości powziętych przez Sąd Okręgowy jest art. 5 u.k.s.c. Jego

konstrukcja wskazuje, że ustęp pierwszy dotyczy osób wnoszących pisma do sądu,

które, jeśli mają status strony procesowej, nie są współuczestnikami sporu. Ich

sytuacja, w zakresie obowiązku ponoszenia opłat od wnoszonych przez nich pism,

uregulowana została w art. 5 ust. 2 u.k.s.c. Przyjąć należy, że zdanie pierwsze art.

5 ust. 2 u.k.s.c., zważywszy na pełny kontekst tego przepisu, dotyczy

współuczestników materialnych, natomiast zdanie drugie odnosi się – na co

wskazuje wyraźne jego brzmienie – do współuczestników formalnych.

Przepisy o współuczestnictwie stosuje się do osób tworzących

wielopodmiotową stronę procesu, a ponadto mają odpowiednie zastosowanie do

stanowiska interwenienta ubocznego samoistnego (art. 72-73 i 81 k.p.c.). Przepisu

szczególnego, jakim jest art. 5 ust. 2 u.k.s.c., regulujący obowiązki

współuczestników sporu w zakresie ponoszenia opłat sądowych, nie można

stosować do osób, które nie mają statusu strony procesowej i mieć nie będą także

po dopuszczeniu ich do udziału w charakterze interwenientów ubocznych.

Okoliczność, że w toku procesu do stanowiska interwenienta ubocznego

samoistnego stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym, w

niczym nie zmienia tej oceny, uregulowanie przyjęte w art. 81 k.p.c. dotyczy bowiem

stosunku zachodzącego pomiędzy interwenientem ubocznym a stroną, do której

przystąpił, nie ma natomiast żadnego – nawet odpowiedniego – zastosowania w

relacjach między interwenientami ubocznymi. Kodeks postępowania cywilnego nie

zna instytucji interwencji wielopodmiotowej, do której mogłyby mieć odpowiednie

zastosowanie przepisy o współuczestnictwie w sporze, z tego też względu brak

podstaw do twierdzenia, że w sprawie zgłoszona została jedna interwencja uboczna

przez dwadzieścia osób. Przyjąć należało, że zgłoszonych zostało w piśmie – a

zatem warunek z art. 77 § 1 k.p.c. został spełniony – dwadzieścia interwencji

ubocznych. Każda z osób zgłaszająca interwencję uboczną, obowiązana jest, jak

wykazano, uiścić – zgodnie z art. 5 ust. 1 u.k.s.c. – opłatę w wysokości piątej części

wpisu sądowego (§ 9 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

grudnia 1996 r.).

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.