SNO 17/03

WYROK Z DNIA 11 KWIETNIA 2003 R.

SNO 17/03

Przewodniczący: sędzia SN Andrzej Siuchniński.

Sędziowie SN: Irena Gromska-Szuster , Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Apelacyjnego oraz protokolanta po

rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2003 r. sprawy dyscyplinarnej sędziego Sądu

Okręgowego w związku z odwołaniem Ministra Sprawiedliwości na niekorzyść

obwinionego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 10

stycznia 2003 r., sygn. akt (...)

u c h y l i ł wyrok Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego w zaskarżonej

części i w tym zakresie przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

2

U z a s a d n i e n i e

Sędzia Sądu Okręgowego został uniewinniony od popełnienia czynów

polegających na tym, że:

1) w okresie od dnia 19 maja 2000 r. do dnia 5 czerwca 2000 r. w A. wręczył

personelowi medycznemu Wojewódzkiego Szpitala im. (...) w B. upominki o

wartości 650 zł, przekraczającej przyjęte w tym zakresie zwyczaje, tj. o

uchybienie godności sędziego z art. 107 § 1 Prawa o u.s.p.,

2) w czerwcu 2001 r. w A. wręczył personelowi medycznemu Wojewódzkiego

Szpitala im. (...) w B. upominki o wartości 650 zł przekraczającej w tym

zakresie zwyczaje, tj. o uchybienie godności sędziego z art.107 § 1 Prawa o

u.s.p. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

uniewinnił obwinionego od popełnienia tych przewinień służbowych,

przytaczając – w uzasadnieniu tego wyroku – bezsporne ustalenia. Sędzia

Sądu Okręgowego po wypadku komunikacyjnym w dniu 19 maja 2000 r.

został przewieziony do wymienionego Szpitala, w którym był operowany, a

następnie leczony. Opuszczając dnia 5 czerwca 2000 r. Szpital wręczył jego

personelowi upominki łącznej wartości 650 zł, w tym bombonierki, kawę i

butelkę whisky wartości 150 zł. Obwiniony kontynuował leczenie w tym

Szpitalu w okresie od dnia 30 maja do dnia 6 czerwca 2001 r. i opuszczając

Szpital wręczył także upominki wartości 650 zł, w tym lekarzowi, który go

operował, przekazał pióro marki „Pelikan” wartości 175 zł.

Zachowanie takie nie wypełnia – w ocenie Sądu pierwszej instancji – znamion z

art.107 § 1 Prawa o u.s.p. jeśli uwzględnić, że krąg osób obdarowanych

każdorazowo przekraczał 20 osób. Wręczenie lekarzowi – operatorowi pióra

marki „Pelikan” było usprawiedliwione udziałem tego lekarza w zabiegach

operacyjnych, którym poddany został obwiniony. Nadto status majątkowy

3

obdarowanego i darczyńcy nie pozwalają na przyjęcie, że nastąpiło

przekroczenie przyjętych zwyczajów.

Powyższy wyrok zaskarżył Minister Sprawiedliwości.

Skarżący z powołaniem się na przepisy art. 438 pkt 3 k.p.k. w zw. z art.

128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.

U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych

za podstawę wyroku mający wpływ na rozstrzygnięcie, a polegający na

wadliwym ustaleniu, że dwukrotne wręczenie przez sędziego Sądu Okręgowego

personelowi medycznemu Szpitala im. (...) w B. upominków o wartości po

około 650 zł stanowiło wręczenie prezentów nie przekraczających przyjętego

zwyczaju i dlatego czyny te nie stanowią przewinień służbowych w rozumieniu

art. 107 § 1 Prawa o u.s.p.

Wskazując na powyższe skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego jej rozpoznania.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wnosił o utrzymanie zaskarżonego

wyroku w mocy.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 107 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz.1070 ze zm.), którego wykładnia

wywołała w przedmiotowej sprawie kontrowersje, sędzia odpowiada

dyscyplinarnie za przewinienia służbowe, w tym za oczywistą i rażącą obrazę

przepisów prawa oraz uchybienia godności urzędu. Rozbieżność ta ogniskuje się

wokół skonkretyzowania – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy – cech

rozpoznawczych zachowania się sędziego i jego reakcji wykluczających

postawienie mu zarzutu – jak to wywodzi Sąd Apelacyjny Sąd Dyscyplinarny –

naruszenia godności urzędu.

Pojęcie godności człowieka zawiera art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej, stanowiący że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi

źródło jego wolności i praw. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i

4

ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Powszechnie, z powołaniem się

na treść tego przepisu Konstytucji oraz jej preambuły, podkreśla się, że godność

człowieka jest najwyższą wartością obowiązującego porządku konstytucyjnego

oraz celem innych podstawowych wartości. Pojęcie to rozumiane szeroko jest

utożsamiane z respektowaniem wartości uznawanych i reprezentowanych przez

człowieka. Zakaz naruszania godności człowieka ma charakter bezwzględny i

dotyczy wszystkich. Obowiązek poszanowania i ochrony godności nałożony

został na władze publiczne. Prawodawca w ustawie ustrojowej – Prawo o

ustroju sądów powszechnych odwołuje się – w powołanym art.107 – do

godności zawodu. Zbiór zasad etyki zawodowej sędziów (stanowiący załącznik

do uchwały Nr 16/2003 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 19 lutego 2003 r.)

zawiera nakaz adresowany do każdego sędziego kierowania się zasadami

uczciwości, godności i honoru (§ 2). Z powyższego wynika, że ustrojodawca w

aktach prawnych – różnej rangi – zmierza do – nie doznającego wyjątku –

wskazania, że działanie i czynności podejmowane przez sędziego w czasie

pełnienia służby i poza nią nie mogą prowadzić do tworzenia, bądź

wywoływania sytuacji prawnych lub

faktycznych uchybiających godności urzędu. Wysokie wymagania są

zrozumiałe jeśli uwzględnić, że sędzia orzekający został wyposażony przez

ustawę w kompetencje obejmujące rozstrzyganie o najwyższych wartościach

człowieka jak wolność, cześć, czy też jego mienie. Jest to zawód

wyspecjalizowany, wykonywany w sposób i w warunkach trudnych do oceny i

skontrolowania z zewnątrz. Wymaga zatem dyscypliny wewnętrznej od każdego

wykonującego ten zawód. Dlatego ustawodawca poza odpowiednio wysokimi

kwalifikacjami zawodowymi ustanawia odpowiednio wysokie wymagania co do

przymiotów i walorów osobistych mających określać sylwetkę i osobowość

sędziego, w działalności zawodowej i w środowisku w którym on pozostaje. W

długiej tradycji, liczne wypowiedzi poświęcone etyce tego zawodu wymieniają

reprezentowane poczucie sprawiedliwości, obiektywizmu, godności,

5

obowiązkowości, rzeczowości, spokoju, taktu i kultury. W licznych

wypowiedziach cechy i przymioty – dające się stopniować – przytacza się w

najwyższym stopniu z powołaniem się i uzasadnieniem konieczności

umacniania zachwianego prestiżu społecznego. Oczywistym jest, że trudno

byłoby przedstawić wyczerpujący katalog zachowań mających czynić zadość

rozległym i wysokim wymaganiom, mającym budować nie autorytet formalny,

lecz rzeczywisty, a to wobec oczywistego faktu, że sędzia jako osoba zaufania

publicznego wyposażony został przez Państwo w rozległe funkcje władcze.

Niezbędnym jest – jak to uczynił Sąd Apelacyjny – wiązanie oceny

postępowania z indywidualnym przypadkiem i sformułowanymi zarzutami.

Wykładnia art. 107 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, w zakresie

traktującym o godności urzędu sędziego nie pozwala na aprobowanie przez

niego reguł, czy nawyków charakteryzujących środowisko w którym znalazł się

sędzia, skoro to właśnie od niego można, jeśli nie wręcz trzeba wymagać

kształtowania wzorów etycznych, wykazania się odwagą myślenia i

postępowania, nawet w trudnej sytuacji.

Przywoływane już zasady etyki zawodowej w § 1 zawierają postanowienie

stwierdzające, że z pełnieniem urzędu sędziego wiążą się szczególne obowiązki

oraz ograniczenia osobiste. Nie można zatem przy wykładni omawianego

przepisu pomijać konieczności jeśli nie kształtowania, to w istotny sposób

przybliżania stanu rzeczywistego do pożądanego i społecznie oczekiwanego.

Nadanie takiej treści przepisom ustrojowym określającym wzorzec sędziego jest

gwarancją prawidłowej z punktu widzenia prawnego i społecznego realizacji

założeń leżących u podstaw tych przepisów, a mianowicie kształtowania dla

osoby sędziego szacunku, zaufania i respektu. Oczekiwań tych nie spełnia

wyrok Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego aprobujący świadczenie

korzyści majątkowej w postaci wiecznego pióra o znacznej wartości, jak też

drogiego alkoholu. Obowiązujące sędziego standardy w odniesieniu do

traktowania także jego otoczenia w jakim pozostawał, nie pozwalają na

6

podzielenie przyjętej przez Sąd Apelacyjny wykładni zawartej w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku. Odnieść to należy w szczególności do motywacji wyroku

w zaskarżonym zakresie, która zmierza do usprawiedliwienia faktu wręczenia

pióra marki „Pelikan” lekarzowi, wykazującemu troskę o pacjenta w osobie

sędziego w toku jego leczenia.

Zawarte w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku sformułowanie może

skłaniać do przywołania lub poszukiwania stosownego ekwiwalentu dla lekarza,

lecz bez uwzględnienia, że immanentną cechą wykonywania zawodu lekarza –

wielokrotnie i z naciskiem podkreślaną w kodeksie etyki lekarskiej – jest troska

i życzliwość dla pacjenta. Postawa pacjenta zmierzająca do odwzajemnienia

tego stosunku w postaci odpowiedniego gestu, wypowiedzi, czy innej stosownej

formy manifestującej uczucie wdzięczności może być wyrażana tylko

symbolicznym upominkiem, nie wykraczającym poza ramy pobudek czysto

altruistycznych. Ustalony i bezsporny stan faktyczny w sposób oczywisty

wskazuje, że obwiniony wykroczył poza te ramy i takie postępowanie – wbrew

odmiennym zapatrywaniom Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego nie

może być uznane jako wiodące do zyskiwania szacunku przez otoczenie i ludzi

godnych szacunku z tego otoczenia. Jest to podstawa, na której można budować

autorytet wymiaru sprawiedliwości, którego brak odczuwa i manifestuje

środowisko sędziów. Postępowanie obwinionego pogłębia powszechnie znaną

negatywną ocenę społeczną całego środowiska wymiaru sprawiedliwości.

Stwierdzony zarzut obrazy art. 107 § 1 Prawa o ustroju sądów

powszechnych uzasadnia uchylenie w zaskarżonym zakresie orzeczenia z

przekazaniem – w tej części – sprawy do ponownego jej rozpoznania (art. 438

pkt 1 i 442 k.p.k. w zw. z art. 128 Prawa o ustroju sądów powszechnych).