I KZP 12/03

UCHWAŁA Z DNIA 30 KWIETNIA 2003 R.

I KZP 12/03

Asesor komorniczy nie jest funkcjonariuszem publicznym w rozumie-

niu art. 115 § 13 pkt 3 k.k., jednakże przyjąć należy, że ma on status

funkcjonariusza publicznego w rozumieniu tego przepisu, gdy pełni zleco-

ne mu obowiązki zastępcy komornika na podstawie art. 26 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133,

poz. 882 ze zm.), bądź prowadzi czynności egzekucyjne zlecone mu przez

komornika w trybie art. 33 tej ustawy.

Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik.

Sędziowie SN: P. Hofmański, W. Kozielewicz (sprawozdawca).

Zastępca Prokuratora Generalnego R. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Doroty i Andrzeja W., po rozpoznaniu,

przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Rejonowy w B.

postanowieniem z dnia 7 lutego 2003 r., zagadnienia prawnego wymagają-

cego zasadniczej wykładni ustawy:

„Czy asesor komorniczy jest funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu

przepisu art. 115 § 13 pkt 3 k.k. w sytuacji, gdy komornik zleci mu przepro-

wadzenie egzekucji na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz.

882 ze zmianami)”?

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j .

2

U Z A S A D N I E N I E

Postanowieniem z dnia 15 października 2002 r. Prokuratura Rejono-

wa w B. wobec stwierdzenia, iż czyny nie zawierają znamion czynu zabro-

nionego, umorzyła dochodzenie w sprawie:

a) dokonanego w okresie od 1 do 16 kwietnia 2002 r. w B. przekroczenia

uprawnień przez asesora komorniczego rewiru I Dariusza F., podczas

wykonywania czynności egzekucyjnych i działania na szkodę Doroty W.,

tj. o czyn określony w art. 231 § 1 k.k.,

b) groźby karalnej, skierowanej w dniu 10 kwietnia 2002 r. w B. przez ase-

sora komorniczego rewiru I – Dariusza F. wobec Andrzeja W. przez za-

powiedź zniszczenia go, która to groźba wzbudziła u pokrzywdzonego

obawę, że zostanie spełniona, tj. o czyn określony w art. 190 § 1 k.k.

Przekazując, w myśl art. 306 § 2 k.p.k., zażalenie Doroty i Andrzeja

W. złożone na to postanowienie, Prokurator Prokuratury Okręgowej w B. w

piśmie z dnia 28 listopada 2002 r. wskazał ponadto, iż asesor komorniczy

nie jest funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 115 § 13 k.k.

Rozpoznający to zażalenie Sąd Rejonowy w B. uznał, że w postępo-

waniu odwoławczym wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające zasad-

niczej wykładni. Zagadnienie to zostało sformułowane w postaci tzw. pyta-

nia prawnego w przytoczonym na wstępie postanowieniu Sądu Rejonowe-

go w B. z dnia 7 lutego 2003 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z konfiguracji procesowej w niniejszej sprawie wynika, iż przedsta-

wione zagadnienie prawne wyłoniło się przy rozpoznawaniu środka odwo-

ławczego wniesionego od orzeczenia, którym uznano, że wskazany przez

pokrzywdzonego czyn nie wyczerpuje znamion przestępstwa określonego

w art. 231 § 1 k.k. Przestępstwo to bowiem może zostać popełnione jedy-

3

nie przez funkcjonariusza publicznego. Skoro zaś w katalogu osób wska-

zanych w art. 115 § 13 k.k. nie wymieniono stanowiska asesora komorni-

czego, lecz jedynie komornika, rodzi się, zdaniem Sądu Rejonowego w B.,

problem, czy asesor komorniczy w sytuacji, gdy komornik zlecił mu prze-

prowadzenie egzekucji, jest funkcjonariuszem publicznym.

Odnosząc się do tej kwestii, wskazać przede wszystkim należy, iż nie

budzi jakichkolwiek wątpliwości – ze względu na wyraźną regulację prawną

– fakt, że komornik jest funkcjonariuszem publicznym. Został on, jak już

wskazano, wymieniony w katalogu funkcjonariuszy publicznych w art. 115

§ 13 pkt 3 k.k. oraz tak określony w art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm.). Z

przepisów tych jasno wynika, że komornik sądowy jest funkcjonariuszem

publicznym działającym przy sądzie rejonowym, który wykonuje powierzo-

ne mu przez państwo funkcje władzy publicznej – jako podstawowy organ

egzekucyjny w sprawach cywilnych (zob. też Status publicznoprawny ko-

mornika sądowego, w: Analiza i ocena ustawy o komornikach sądowych i

egzekucji, praca zbiorowa, pod red. K. Lubińskiego, Sopot 2000, s. 7 i n.).

W powołanych wyżej przepisach, jak trafnie zauważył Sąd Rejonowy

w B., nie wymienia się asesora komorniczego. Zgodnie z art. 26 ustawy z

dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, jeżeli komor-

nik sądowy nie może pełnić obowiązków z powodu przeszkód prawnych

lub faktycznych, pełnienie obowiązków zleca się zastępcy komornika, któ-

rym może być komornik innego rewiru komorniczego lub asesor komorni-

czy. W literaturze podkreśla się, iż asesor komorniczy należy do najbardziej

wykwalifikowanego personelu komorniczego (por. J. Jankowski: Ustawa o

komornikach sądowych i egzekucji, Warszawa 1998, s. 60). Analiza treści

przepisów ustawy o komornikach sądowych i egzekucji wskazuje, że od

asesora komorniczego wymaga się spełnienia takich samych warunków,

jak od komornika. Asesorem komorniczym może zostać osoba, która:

4

1) pma obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatel-

skich, 2) jest nieskazitelnego charakteru, 3) ukończyła wyższe studia praw-

nicze lub administracyjne, 4) odbyła aplikację komorniczą, 5) złożyła eg-

zamin komorniczy, 6) ukończyła 25 lat (art. 10 w zw. z art. 32 ust. 1 cyt.

ustawy). Asesora komorniczego powołuje prezes właściwego sądu apela-

cyjnego na wniosek komornika, który zamierza zatrudnić asesora komorni-

czego (art. 32 ust. 2 cyt. ustawy). Wprawdzie jest on powoływany przez

prezesa sądu apelacyjnego, lecz jego stosunek pracy nawiązywany jest na

podstawie umowy o pracę, której stroną jest zatrudniający go komornik.

Powołanie w tym wypadku – jak podkreśla się w literaturze – jest tzw. po-

wołaniem pozornym (w płaszczyźnie pojęć prawa pracy), gdyż nie rodzi

bezpośrednio stosunku pracy, a oznacza jedynie powierzenie pewnej funk-

cji (inwestytury) w zakresie realizowania imperium (władzy) publicznego,

natomiast źródłem stosunku pracy jest umowa o pracę (W. Sanetra: Stosu-

nek pracy komornika po nowemu, PS 1998, z. 2, s. 47). Zgodnie z art. 33

ust. 1 powołanej ustawy, komornik może zlecić asesorowi komorniczemu

przeprowadzenie egzekucji w sprawach o świadczenie pieniężne nieprze-

wyższające dwudziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagro-

dzenia w państwowej sferze budżetowej, z wyłączeniem egzekucji nieru-

chomości. Ponadto komornik może zlecić asesorowi komorniczemu także

dokonanie określonych czynności w innych sprawach, z wyłączeniem:

1) sprzedaży oraz wydania wierzycielom ruchomości o wartości przekra-

czającej kwotę, o której mowa w art. 33 ust. 1, 2) wykonania opróżnienia

lokalu, pomieszczenia, gruntu lub przedsiębiorstwa, 3) wykonania orzecze-

nia o zastosowaniu środków przymusu, 4) wykonania orzeczenia o ode-

braniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod jej

opieką, 5) ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych w sprawach o rosz-

czenia niepieniężne oraz o roszczenia pieniężne przekraczające kwotę, o

której mowa w art. 33 ust. 1, 6), sporządzenia planu podziału sumy uzy-

5

skanej z egzekucji, jeżeli suma ta przekracza kwotę, o której mowa w art.

33 ust. 1, 7), wydania decyzji i podpisywania dokumentów dotyczących de-

pozytu. Zarówno zlecenie prowadzenia egzekucji (art. 33 ust. 1 cyt. usta-

wy), jak i dokonania określonych czynności w innych sprawach (art. 33 ust.

2 cyt. ustawy) powinno być wystawione na piśmie i określać sprawy lub

czynności, do których przeprowadzenia asesor komorniczy został upoważ-

niony (art. 33 ust. 3 cyt. ustawy). Jednakże asesor komorniczy, któremu

zlecono pełnienie obowiązków zastępcy komornika, w myśl art. 26 ust. 1

powołanej ustawy, jest uprawniony do wszystkich czynności w ramach

ustawowych zadań komornika którego zastępuje. Nie potrzebuje zatem

mieć upoważnienia do tych czynności komornika zastępowanego (por. R.

Kuźnicki: Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji. Koszty egzekucji.

Komentarz, Wrocław 1998, s. 48-49).

Przedstawione rozważania prowadzą, zdaniem Sądu Najwyższego,

do następujących wniosków. Jakkolwiek słusznie w doktrynie nie przyznaje

się statusu funkcjonariusza publicznego osobom należącym do personelu

kancelarii, zatrudnionym przez komornika (por. A. Marek: Karnoprawne

aspekty tajemnicy służbowej komornika sądowego, PS 2001, z. 1, s. 9-10),

co dotyczyć musi także asesora komorniczego, jednakże tenże asesor w

zakresie jego statusu karnoprawnego nie może być traktowany inaczej niż

komornik w sytuacji, gdy pełni obowiązki zastępcy komornika (art. 26 ust. 1

cyt. ustawy) lub przeprowadza egzekucje w ramach zleconych na podsta-

wie art. 32 ust. 1 cyt. ustawy bądź też wykonuje określone czynności w ra-

mach zlecenia, o którym mowa w art. 33 ust. 2 cyt. ustawy.

Należy zatem przyjąć, że asesor komorniczy wykonujący we wska-

zanych przypadkach klasyczne czynności komornicze ma status funkcjona-

riusza publicznego w rozumieniu art. 115 § 13 pkt 3 k.k. Odmienne stano-

wisko co do tej kwestii skutkowałoby z jednej strony brakiem kwalifikowa-

nej, karnoprawnej ochrony asesora komorniczego wypełniającego czynno-

6

ści komornika w określonych przypadkach, z drugiej strony zaś niemożno-

ścią pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej za przestępstwa, których

podmiotem może być tylko funkcjonariusz publiczny.