SNO 20/03

WYROK Z DNIA 9 MAJA 2003 R.

SNO 20/03

Kara dyscyplinarna przeniesienia na inne miejsce służbowe, z uwagi

na skutki jej orzeczenia, jest karą surową i powinna być orzekana za

ciężkie przewinienia dyscyplinarne.

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Błuś.

Sędziowie SN: Helena Ciepła, Iwona Koper (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego i protokolanta sędziego

Sądu Okręgowego Danuty Modrzejewskiej po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2003

r., sprawy sędziego Sądu Rejonowego w związku z odwołaniem obwinionego,

Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego, Ministra Sprawiedliwości, Krajowej

Rady Sądownictwa od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z

dnia 3 stycznia 2003 r., sygn. akt (...)

1) z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że w miejsce orzeczonej kary

dyscyplinarnej nagany orzekł karę dyscyplinarną upomnienia;

2) w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 3 stycznia 2003 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

uznał sędziego Sądu Rejonowego za winnego tego, że uchybił godności

sprawowanego urzędu sędziowskiego w ten sposób, że w dniu 27 czerwca 2002

r. nabył samochód marki Ford Escort nr rej. (...) od syndyka masy upadłości

Przedsiębiorstwa Remontowo-Montażowego „R.(...)” S.A. w A. w czasie

2

toczącego się wobec tego Przedsiębiorstwa postępowania upadłościowego

nadzorowanego przez Sąd Rejonowy V Wydział Gospodarczy, w którym

orzekał, tj. czynu wyczerpującego znamiona przewinienia dyscyplinarnego z art.

107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. Nr 98, poz.1070) i za to na podstawie art. 109 § 1 pkt 2 tej ustawy (dalej

p.u.s.p.) orzekł wobec obwinionego karę dyscyplinarną nagany.

Sąd Dyscyplinarny ustalił następujący stan faktyczny:

Sędzia Sądu Rejonowego orzeka w Wydziale Gospodarczym Sądu

Rejonowego od dnia 1 lutego 2001 r. Sąd ten, w składzie którego uczestniczył

również obwiniony, w dniu 4 września 2001 r. ogłosił upadłość

Przedsiębiorstwa Remontowo-Montażowego „R.” S.A. w A. Obwiniony był

również w składzie sądu, który w dniu 8 listopada 2001 r. wydał postanowienie

ustalające wstępne wynagrodzenie syndyka masy upadłości Przedsiębiorstwa

„R. (...) S.A.” na kwotę 200.000 zł.

W dniu 24 czerwca 2002 r. żona obwinionego, na podstawie ogłoszenia o

przetargu ofertowym na sprzedaż środków transportu należących do masy

upadłości Przedsiębiorstwa „R. (...) S.A.”, które ukazało się w „Słowie (...)”

złożyła syndykowi ofertę zakupu samochodu marki Ford Escort za kwotę

16.400 zł i wpłaciła wadium w kwocie 1700 zł. Oferta została przyjęta i w dniu

26 czerwca 2002 r. została wystawiona na nią faktura na kwotę 16.400,09 zł. W

dniu 27 czerwca 2002 r. obwiniony przelał ze swojego konta osobistego na

rachunek upadłego kwotę 14.700,09 zł oraz odebrał wraz z żoną przedmiotowy

samochód, który został zarejestrowany na oboje małżonków.

Obwiniony przyznał wyżej przytoczone fakty, lecz nie przyznał się do

dokonania zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego wyjaśniając, że nie

wyrażał zgody na zakup samochodu przez żonę, nie miał jednak wpływu na jej

decyzję. Brak stanowczego sprzeciwu przeciwko postępowaniu żony uzasadniał

obawą przed konfliktem rodzinnym. Swoje postępowanie obwiniony ocenił jako

zgodne z prawem i zasadami etyki.

3

Sąd nie podzielił stanowiska obwinionego, że czynności związane z

zakupem przez żonę samochodu nie były przez niego aprobowane i nie były

zgodne z jego wolą, gdyż niezależnie od tego czy miał wpływ na złożenie oferty

i wpłacenie wadium, obwiniony sam dokonał przelewu ceny, odebrał samochód,

zarejestrował go również na siebie, a obecnie z niego korzysta. Samochód

nabyty przez żonę sędziego wszedł do majątku wspólnego małżonków, z czego

obwiniony musi sobie zdawać sprawę.

Wskazał, że obwiniony z racji wykonywanego zawodu musi się

zachowywać nienagannie. Obowiązek strzeżenia powagi stanowiska sędziego

oznacza nakaz unikania wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę jego godności

i osłabić zaufanie do jego bezstronności. Obejmuje to również unikanie

stwarzania pozorów przez wikłanie się w sytuacje wątpliwe i niejednoznaczne, a

właśnie w takiej znalazł się obwiniony. W czasie, gdy miało miejsce nabycie

samochodu obwiniony wiedział, iż w Wydziale Gospodarczym w którym orzeka

toczy się postępowanie upadłościowe Przedsiębiorstwa „R. (...) S.A.”, mógł

również przypuszczać, że z uwagi na szczupłą obsadę kadrową Wydziału będzie

brał udział w wydawaniu postanowień incydentalnych w tym postępowaniu.

Orzekanie w sprawie upadłościowej, w tym w istotnej dla syndyka kwestii

wynagrodzenia, w powiązaniu z zakupem samochodu wchodzącego w skład

masy upadłości może prowadzić do złych skojarzeń co do bezstronności

sędziego Sądu Rejonowego w zakresie czynności podejmowanych przez niego

w postępowaniu upadłościowym.

W świetle powyższego fakt popełnienia przez obwinionego przewinienia

dyscyplinarnego nie budzi, w ocenie Sądu, wątpliwości, przy czym popełniony

przez niego czyn nie stanowi przewinienia służbowego lecz stosownie do art.

107 § 1 p.u.s.p. jest przewinieniem dyscyplinarnym polegającym na uchybieniu

godności urzędu.

Z uwagi na dotychczasową nienaganną pracę obwinionego, jego bardzo

dobrą opinię służbową Sąd Apelacyjny uznał za dostatecznie dolegliwą i

4

stanowiącą poważne ostrzeżenie przed podobnym postępowaniem w

przyszłości, a także współmierną do rangi popełnionego przewinienia

wymierzoną karę nagany, nie znajdując uzasadnienia dla wymierzenia kary

wnioskowanej przez Rzecznika Dyscyplinarnego przeniesienia na inne miejsce

służbowe.

Odwołanie od powyższego wyroku złożyli: obwiniony, który wniósł o

uniewinnienie oraz Minister Sprawiedliwości, Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym, Krajowa Rada Sądownictwa,

wnosząc o zmianę wyroku przez zaostrzenie kary i wymierzenie obwinionemu,

na podstawie art. 109 § 1 pkt 4 p.u.s.p. kary przeniesienia na inne miejsce

służbowe.

Obwiniony zarzucił w odwołaniu:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów kodeksu

cywilnego powołanych w uzasadnieniu wyroku odnośnie zawarcia umowy

sprzedaży w drodze przetargu, w szczególności art. 701

i 702

, 703

;

2) błędne ustalenie stanu faktycznego przez przyjęcie, że w dniu 27 czerwca

2002 r. obwiniony nabył samochód marki Ford Escort od syndyka masy

upadłości.

Z powołaniem się na powyższe zarzuty obwiniony zakwestionował ustaloną

przez Sąd datę nabycia samochodu, które związane jest z przyjęciem oferty i

nastąpiło w dniu 26 czerwca 2002 r. Podważył też przyjęcie przez Sąd, że

nabycie samochodu przez żonę jest równoznaczne z nabyciem go także przez

niego. Wskazał na motywy, jakie kierowały nim, w zakresie nie

przeciwstawienia się czynnościom podjętym przez żonę i zmierzającym do

nabycia samochodu, w postaci dobra rodziny i nie powodowania konfliktu z

żoną. Nadto podniósł, że nabycie samochodu było czynnością zgodną z prawem

i wbrew ocenie Sądu nie powinno budzić złych skojarzeń co do jego

bezstronności.

5

Minister Sprawiedliwości zarzucił w odwołaniu, zaniechanie przez Sąd

Dyscyplinarny zbadania z należytą wnikliwością, jak była treść przewinienia

dyscyplinarnego, przede wszystkim w zakresie winy umyślnej i

nieuwzględnienie przy wymiarze kary stopnia społecznej szkodliwości czynu

obwinionego.

Odwołanie Rzecznika Dyscyplinarnego zarzuca zbyt łagodny wymiar kary,

który nie uwzględnia szkodliwości przewinienia, okoliczności podmiotowych i

przedmiotowych, umyślności działania obwinionego.

Odwołanie Krajowej Rady Sądownictwa zarzuca pominięcie przez Sąd

przy wymiarze kary stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz stosunku

sprawcy do przewinienia, prezentującego brak zrozumienia niewłaściwości

postępowania.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 32 § 1 k.r.o. dorobkiem małżonków są przedmioty

majątkowe nabyte zarówno przez oboje małżonków jak i przez jednego z nich w

czasie trwania wspólności majątkowej. Bez znaczenia dla takiej ich

przynależności jest to, czy stroną czynności prawnej, której skutkiem jest

nabycie przedmiotu majątkowego są oboje małżonkowie, czy tylko jeden z nich.

Nieuzasadniony, w ustalonych okolicznościach sprawy, jest więc podnoszony

przez obwinionego zarzut kwestionujący uznanie przez Sąd Apelacyjny, iż w

następstwie czynności zdziałanych przez żonę sędziego doszło do nabycia

samochodu także na jego rzecz, co znalazło stosowny wyraz w opisie

przypisanego sędziemu Sądu Rejonowego przewinienia.

Bez znaczenia dla przypasania obwinionemu opisanego zaskarżonym

wyrokiem czynu i jego kwalifikacji, jako przewinienia dyscyplinarnego,

pozostaje natomiast samo, kwestionowane przez obwinionego, ustalenie daty

nabycia przedmiotowego samochodu.

Pozbawione skuteczności prawnej jest dowodzenie przez tego skarżącego

zgodności z prawem czynności nabycia przez niego samochodu od syndyka, w

6

sytuacji gdy ocenę tę podzielił już Sąd Apelacyjny uznając, że jest ona legalna

lecz uchybia godności urzędu sędziego.

Pogląd ten, jak i przesłanki, które legły u podstaw jego sformułowania są

uzasadnione.

Przepis art. 66 p.u.s.p. zobowiązuje sędziego do kierowania się w

postępowaniu zasadami godności i uczciwości. Wskazań dla jego wykładni w

przytoczonym zakresie należy poszukiwać w zasadach etyki zawodowej

sędziów. Nakładają one na sędziego powinność dbania o autorytet swojego

urzędu, o dobro sądu, w którym pracuje, a także dobro wymiaru sprawiedliwości

i ustrojową pozycję władzy sądowniczej oraz unikania zachowań, które

mogłyby przynieść ujmę godności sędziego lub osłabić zaufanie do jego

bezstronności. W postępowaniu poza służbą sędzia powinien unikać

jakichkolwiek związków ekonomicznych z innymi podmiotami, jeśli mogłyby

one wzbudzić wątpliwości co do bezstronnego wykonywania obowiązków, bądź

podważać prestiż i zaufanie do urzędu sędziowskiego, a także dołożyć

wszelkich starań, żeby takie zachowanie nie było udziałem jego najbliższych.

Sędzia nie powinien podejmować działań finansowych, które mogą być

odebrane jako wykorzystywanie własnej pozycji. Przekroczeniem zasad etyki

jest takie zachowanie sędziego, które stwarza choćby pozory nierespektowania

zasad porządku prawnego.

Fakt nabycia przez sędziego, w czasie trwania postępowania

upadłościowego, w którym orzekał, samochodu od upadłego może być w

odbiorze społecznym oceniany jako wykorzystywanie stanowiska do własnych

celów. Zachowanie takie uprawnia do uznania tego faktu – zgodnie ze

stanowiskiem zaskarżonego wyroku – za stwarzanie pozorów nieprzestrzegania

zasad porządku prawnego. Godzi ono w autorytet sądu i podważa zaufanie do

bezstronności sędziego.

7

Powyższe przesądza o winie sędziego Sądu Rejonowego za popełnienie

przypisanego mu przewinienia dyscyplinarnego polegającego na uchybieniu

godności urzędu.

Za współmierną do szkodliwości popełnionego czynu, a zarazem

wystarczającą dla ukształtowania u obwinionego niezbędnego dla sprawowania

urzędu przekonania, że z pełnieniem obowiązków sędziego wiążą się szczególne

obowiązki oraz ograniczenia osobiste, Sąd Najwyższy uznał karę upomnienia,

mając przy tym na względzie jej skutki określone w art. 91 § 3 i 4 p.u.s.p. Za

złagodzeniem wymierzonej przez Sąd Apelacyjny kary przemawia nadto

nienaganna dotychczasowa służba obwinionego i bardzo dobra opinia służbowa.

Kara dyscyplinarna przeniesienia na inne miejsce służbowe, z uwagi na

skutki jej orzeczenia, jest karą surową i powinna być orzekana za ciężkie

przewinienia dyscyplinarne. Z przytoczonych uprzednio względów

nieuzasadnione były wnioski skarżących o zmianę zaskarżonego wyroku przez

jej wymierzenie.

Ze wskazanych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 456 k.p.k. w

zw. z art. 128 p.u.s.p., zmienił zaskarżony wyrok w sposób opisany w sentencji.