II UK 287/02

Wyrok z dnia 4 czerwca 2003 r.

II UK 287/02

Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej wiąże lekarza orzecznika Zakła-

du Ubezpieczeń Społecznych tylko co do ustalenia związku zranień, kontuzji i

innych obrażeń lub chorób ze służbą wojskową (§ 8 pkt 1 lit. a rozporządzenia

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania

o niezdolności do pracy do celów rentowych, Dz.U. Nr 99, poz. 612 ze zm.).

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Maria Tyszel (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2003 r.

sprawy z wniosku Sławomira B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działowi w Ł. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek kasacji wnioskodawcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 czerwca 2002 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, wyrokiem z

dnia 18 czerwca 2002 r. [..] oddalił apelację Sławomira B. od wyroku Sądu Okręgo-

wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 24 września 2001. [...], od-

dalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w

R. z 18 lutego 2000 r., wstrzymującej dalszą wypłatę renty z tytułu częściowej nie-

zdolności do pracy w związku ze służbą wojskową, pobieranej od 1994 r. Sąd ten

uznał za prawidłowe ustalenie faktyczne Sądu pierwszej instancji, że aktualny stan

zdrowia wnioskodawcy, w szczególności następstwa zatrucia gazem, jakiemu uległ

podczas odbywania służby wojskowej, nie ogranicza jego zdolności do wykonywania

pracy w wyuczonym zawodzie informatyka, a wskazaną podstawę prawną rozstrzy-

gnięcia - za trafną.

2

W kasacji wniesionej na podstawie z art. 3931

pkt 2 k.p.c., pełnomocnik wnio-

skodawcy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy

naruszenia art. 381 i 382 w związku z art. 290 i 217 § 2 oraz 233 §1 k.p.c. i wniósł o

jego uchylenie oraz o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Według kasacji okolicznością

uzasadniającą jej rozpoznanie „jest fakt, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, to jest czy w sytuacji, gdy biegły w swojej opinii zakwestionował orzeczenie

komisji lekarskiej służby zdrowia resortu spraw wewnętrznych o trwałości uszczerbku

na zdrowiu istnieje sprzeczność w zebranym materiale dowodowym uzasadniająca

potrzebę powołania dowodu z opinii innego biegłego, czy też sąd uprawniony jest do

pominięcia orzeczenia komisji lekarskiej właściwej do oceny stopnia i trwałości

uszczerbku na zdrowiu wywołanym wypadkiem pozostającym w związku z pełnie-

niem służby i oddalenia wniosków dowodowych zmierzających do usunięcia tej

sprzeczności.”

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Podniesione w kasacji zarzuty są chybione. Naruszenia wszystkich wymienio-

nych przepisów kasacja upatruje w oddaleniu przez Sądy obydwu instancji wniosku

„o dopuszczenie dowodu z opinii instytutu naukowego na okoliczność stanu zdrowia i

rokowań wnioskodawcy, pominięcie powyżej wskazanego środka dowodowego w

sytuacji, gdy okoliczność stanu zdrowia nie została w sposób dostateczny wyjaśnio-

na, bowiem do takiej oceny uprawniać mogą w przypadku schorzenia wnioskodawcy

jedynie specjalistyczne badania, a opinie wydawane w toku postępowania pierwszo-

instancyjnego wyłącznie przez jednego biegłego pozostawały w niewyjaśnionej do-

statecznie przez niego sprzeczności z dokumentacją lekarską zawartą w aktach

sprawy, a przez to naruszenie granic zasady swobodnej oceny dowodów.”

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 381 k.p.c. Z przepisu tego wynika bowiem

generalna zasada, że skoncentrowanie materiału procesowego powinno nastąpić w

postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Dopuszczając możliwość powołania

w postępowaniu apelacyjnym nowych faktów i środków dowodowych, jakie nie były

uwzględnione w zaskarżonym rozstrzygnięciu, wyraźnie ocenę, czy są to fakty i do-

wody nowe, czy strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej

instancji, czy też potrzeba ich powołania wynikła później - a także decyzję o ewentu-

3

alnej celowości ich uwzględnienia - przepis ten pozostawia sądowi drugiej instancji.

Sąd Apelacyjny nie naruszył też art. 217 § 2 k.p.c., ponieważ przepis ten odnosi się

do postępowania przed sądem pierwszej instancji, a w postępowaniu apelacyjnym

ma tylko odpowiednie zastosowanie. W rozpoznawanej sprawie to nie art. 381 k.p.c.

był postawą odmowy dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego, bowiem wnio-

sek o jego dopuszczenie był zgłoszony już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a

Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyczerpująco wyjaśnił przy-

czyny swej odmowy akceptacji dla prowadzenia dalszych badań lekarskich wniosko-

dawcy. Stanowisko tego Sądu w żaden sposób nie narusza art. 290 k.p.c., nie jest

też sprzeczne z powołanymi w uzasadnieniu kasacji orzeczeniami Sądu Najwyższe-

go w tym przedmiocie. We wszystkich tych orzeczeniach Sąd Najwyższy podkreślał,

że powoływanie dowodu z opinii instytutu naukowego lub naukowo-badawczego ma

charakter wyjątkowy. Żadne z tych orzeczeń nie zostało wydane w uwzględnieniu

okoliczności faktycznych zbliżonych do rozpoznawanej sprawy. I tak, w wyroku z

dnia 12 maja 1999 r., II UKN 629/98 (Prawo pracy i prawo socjalne, 2000 nr 5-6, s.

105), Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na to, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane

bez wyjaśnienia różnic między odmiennymi opiniami. Również w sprawie II UKN

485/97 Sąd Najwyższy uznał celowość przeprowadzenia dalszych badań specjali-

stycznych wobec wyraźnej sprzeczności między orzeczeniami lekarskimi: decyzją

Państwowego Inspektora Sanitarnego o stwierdzeniu choroby zawodowej, ustale-

niem 40% trwałego uszczerbku na zdrowiu i wypłaceniem z tego tytułu jednorazowe-

go odszkodowania (2 czerwca 1993 r.) i okresowego zaliczenia wnioskodawcy z tej

przyczyny do trzeciej grupy inwalidów, a opinią biegłych z 1996 r., wydaną w sprawie

cywilnej o odszkodowanie, stwierdzającą brak podstaw do rozpoznania tej choroby.

Rozbieżność ta musiała wzbudzić wątpliwości Sądu bowiem pylica płuc jest chorobą

nieuleczalną. W rozpoznawanej sprawie, między orzeczeniami lekarskimi nie było

sprzeczności, nie kwestionowano w nich także faktu, że wnioskodawca w okresie

odbywania służby wojskowej uległ zatruciu gazem. Orzeczenia te zgodnie wskazują

też poprawę w stanie jego zdrowia, w porównaniu z badaniami z 1997 r. i z lipca

1999 r., a uwzględnione przez biegłego sądowego wyniki specjalistycznych badań

dodatkowych nie wykazują aktualnie odchyleń od stanu prawidłowego. Te wyniki

stanowiły postawę konkluzji, że urodzony w 1972 r. wnioskodawca jest zdolny do

wykonywania pracy w wyuczonym zawodzie informatyka. Powołanie się w kasacji na

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 1980 r., II URN 101/80, jest nieporozu-

4

mieniem. Orzeczenie to, w którym Sąd ten uznał za celowe zasięgnięcie opinii wy-

specjalizowanego zakładu leczniczego lub instytutu naukowego zostało wydane w

sytuacji, gdy w zakresie oceny związku pomiędzy schorzeniami ubezpieczonego a

jego udziałem w działaniach wojennych doszło do rozbieżności pomiędzy orzecze-

niami wojskowej komisji lekarskiej i „komisji lekarskiej ZUS i biegłych w postępowaniu

sądowym". Skład orzekający zwraca uwagę, że orzeczenie to zostało wydane na

podstawie wówczas obowiązującej ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwali-

dów wojennych i wojskowych (Dz.U. Nr 21, poz. 117 ze zm.). Według art. 57 tej

ustawy, wojskowe komisje lekarskie ustalały związek „zranień, kontuzji i innych ob-

rażeń lub chorób z działaniami wojennymi", a także ze służbą wojskową, natomiast

grupę inwalidztwa i jego związek ze służbą wojskową (działaniami wojennymi) usta-

lały komisje do spraw inwalidztwa i zatrudnienia usytuowane w organach rentowych.

Analogiczne uregulowanie przewiduje obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności

do pracy do celów rentowych (Dz.U. Nr 99, poz.612), który ma w sprawie

zastosowanie. Zgodnie z jego § 8 pkt 1 lit. a lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych przy orzekaniu jest związany orzeczeniem wojskowej komisji lekarskiej

tylko w zakresie ustalania związku „zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób ze

służbą wojskową." Ocena, czy schorzenia powstałe w związku ze służbą wojskową

powodują niezdolność do pracy w rozumieniu art. 12 i nast. ustawy z 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr

162, poz.1118 ze zm.), zwanej ustawą o FUS, mającymi zastosowanie także przy

ustalaniu prawa do renty w związku ze służbą wojskową, należy do lekarza orzeczni-

ka Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a jego orzeczenie podlega kontroli sądowej w

ramach postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczętego

wniesieniem odwołania od decyzji organu rentowego. Wbrew wywodom kasacji, w

rozpoznawanej sprawie nie było sprzeczności pomiędzy orzeczeniem wojskowej ko-

misji z 1997 r. a orzeczeniem lekarza orzecznika z 2000 r. i opinią biegłych, bowiem

ani lekarz orzecznik ani biegły sądowy nie kwestionowali stwierdzonego przez woj-

skową komisję faktu zatrucia wnioskodawcy gazem w 1994 r., jak też związku tego

zatrucia z jego służbą wojskową.

Kolejny zarzut kasacji naruszenia zaskarżonym wyrokiem „art. 233 w związku

z art. 382 k.p.c." nie został właściwie uzasadniony. Odnoszący się do niego wywód

został oparty na błędnym przypisaniu orzeczeniu wojskowej komisji lekarskiej decy-

5

dującego znaczenia, bez wykazania istotności wpływu pominięcia treści tego orze-

czenia w opinii biegłej. Z wywodu tego zdaje się wynikać przekonanie skarżącego, że

sam fakt ustalenia trwałego uszczerbku na zdrowiu powinien stanowić wystarczającą

przesłankę stwierdzenia niezdolności do pracy. Pogląd ten jest błędny. Pojęcia: „nie-

zdolność do pracy" i „uszczerbek na zdrowiu" nie są synonimami, różnią się nie tylko

formą lecz przede wszystkim treścią. Fakt, że u wnioskodawcy orzeczeniem wojsko-

wej komisji lekarskiej z 7 maja 1997 r. stwierdzono 20% trwały uszczerbek na zdro-

wiu nie podważa prawidłowości oceny, że w 2000 r. stał się on zdolnym do pracy

informatyka. Dlatego też, nawet gdyby zgodzić się z poglądem kasacji, że brak usto-

sunkowania się biegłej do orzeczenia komisji wojskowej z 1997 r. „nie czyni zadość

wymogom dodatkowej opinii, stawianym przez art. 286 k.p.c.", to i tak naruszenie

takie nie mogłoby mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Kryteria określania nie-

zdolności do pracy z art. 12 i nast. ustawy o FUS nie dotyczą procentowego określa-

nia uszczerbku na zdrowiu. Powtórzyć więc trzeba, że określenie uszczerbku na

zdrowiu w procentach stanowi podstawę ustalania wysokości świadczeń o charakte-

rze odszkodowawczym, natomiast w zakresie świadczeń rentowych (od 1 września

1997 r.) decydujące znaczenia ma stopień niezdolności do pracy. W stanie prawnym

przed tą datą w pojęciu inwalidztwa mieściły się niezdolność do wykonywania za-

trudnienia (dotychczasowego - dla trzeciej grupy inwalidów, jakiegokolwiek - dla dru-

giej grupy inwalidów). Zaliczanie osób, o różnym stopniu niezdolnych do zarobko-

wania, do poszczególnych grup inwalidów zostało wprowadzone do systemu świad-

czeń ubezpieczeniowych dekretem z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zao-

patrzeniu pracowników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97 ze

zm.). Stosownie do art. 88 ust. 2 tego dekretu, do drugiej grupy inwalidów zaliczani

byli renciści, niezdolni do zarobkowania (a nie niezdolni do wykonywania zatrudnie-

nia) w granicach od 80% do 100%, a do trzeciej grupy - renciści, których niezdolność

do zarobkowania wynosiła od 45% do 79%.

W tym stanie rzeczy, przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie

prawne jest bezprzedmiotowe, bowiem zostało sformułowane wadliwie, w sposób

całkowicie nieadekwatny do okoliczności sprawy, a zakres „mocy wiążącej orzecze-

nia wojskowej komisji lekarskiej" został wyjaśniony wyżej.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy nie znajdując usprawiedliwienia

wskazanych podstaw kasacyjnych, z mocy art. 39312

k.p.c. orzekł jak w sentencji

wyroku.

6

========================================