III CKN 111/01

Wyrok z dnia 13 czerwca 2003 r., III CKN 111/01

Umieszczenie w porządku dziennym walnego zgromadzenia

akcjonariuszy wniosku określonego w art. 379 § 3 k.h. wyłączało możliwość

usunięcia tego wniosku w drodze podjęcia stosownej uchwały przez to

zgromadzenie.

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Roberta O. przeciwko Korporacji

Gospodarczej "E." S.A. w K. o unieważnienie uchwały, po rozpoznaniu w Izbie

Cywilnej w dniu 13 czerwca 2003 r. na rozprawie kasacji strony pozwanej od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2000 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 27 marca 2000 r. uchylił uchwałę

nadzwyczajnego zgromadzenia akcjonariuszy Korporacji Gospodarczej ”E.” S.A. w

K., podjętą w dniu 28 września 1999 r., dotyczącą wykreślenia z porządku obrad

punktu poświęconego wyborowi rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi

grupami akcjonariuszy. Rozstrzygnięcie to zapadło w rezultacie aprobaty

stanowiska powoda, akcjonariusza pozwanej spółki i zarazem członka jej rady

nadzorczej, domagającego się uchylenia uchwały jako podjętej wbrew przepisom

(art. 413 § 1 k.h.). W ocenie powoda, walne zgromadzenie akcjonariuszy nie miało

prawa głosować nad wnioskiem, gdyż oznaczało to unicestwienie tego wniosku

przed jego merytorycznym rozpoznaniem, a wniosek został zgłoszony właśnie do

rozpatrzenia przez walne zgromadzenie.

Sąd Okręgowy ustalił, że akcjonariusze reprezentujący 20% kapitału

akcyjnego pozwanej spółki zgłosili wniosek o wybór rady nadzorczej grupami. W

"Monitorze Sądowym i Gospodarczym" ogłoszono porządek obrad nadzwyczajnego

zgromadzenia akcjonariuszy, przewidujący wybór rady nadzorczej oddzielnymi

grupami. W dniu 28 września 1999 r. w głosowaniu nad porządkiem obrad walne

zgromadzenie podjęło uchwałę, na podstawie której wykreślono z porządku obrad

punkt 9 dotyczący wyboru rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi

grupami. Zdaniem Sądu Okręgowego, przepis art. 379 § 3 k.h. jest przepisem

bezwzględnie obowiązującym, nakazującym na wniosek uprawnionej liczby

akcjonariuszy dokonanie przez najbliższe walne zgromadzenie akcjonariuszy

wyboru rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi grupami. Wyjątek

zwalniający z tego obowiązku, przewidziany w art. 379 § 3 k.h., w danej sprawie nie

występuje. Walne zgromadzenie nie może zwolnić się z obowiązku wyboru rady

nadzorczej oddzielnymi grupami w drodze zmiany porządku obrad.

W apelacji pozwanej spółki podniesiono zarzut naruszenia prawa

materialnego przez błędną wykładnię art. 402 § 2 k.h. w wyniku przyjęcia, że walne

zgromadzenie nie może zmienić uchwałą porządku obrad, oraz sprzeczność

istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez uznanie, że

do art. 379 § 3 k.h. nie ma zastosowania obowiązująca doktryna oraz powszechna

praktyka.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację, dokonując wykładni przepisu art. 379 § 3 k.h.

W ocenie tego Sądu, fakt umieszczenia sprawy wyboru rady nadzorczej w drodze

głosowania oddzielnymi grupami w porządku dziennym obrad, ogłoszonym w

"Monitorze Sądowym i Gospodarczym", oznacza uwzględnienie przez zarząd

wniosku akcjonariuszy. Uwzględnienie takie powoduje, że wniosku o wybór

członków rady nadzorczej grupami nie poddaje się pod obrady i głosowanie na

walnym zgromadzeniu. Zgromadzenie nie może też uchwalić, że wybór grupami nie

ma się odbyć, lecz powinno wykonać przyjęty przez zarząd wniosek, tj.

zamieszczony w ogłoszonym porządku obrad zgromadzenia wspólników.

Uwzględnienie wniosku akcjonariuszy w przedmiocie wyboru rady oddzielnymi

grupami zobowiązuje walne zgromadzenie do dokonania takiego wyboru.

Walne zgromadzenie nie może zwolnić się z obowiązku przewidzianego w art.

379 § 3 k.h. przez zmianę porządku obrad. Omawiany przepis przewiduje

szczególny tryb wyboru rady nadzorczej. W przypadku zamieszczenia wniosku

akcjonariuszy w przedmiocie wyboru rady nadzorczej przez zarząd w porządku

obrad walnego zgromadzenia, przepis art. 402 k.h. nie ma zastosowania. W

rezultacie Sąd Apelacyjny przyjął, że uchwała walnego zgromadzenia z dnia 28

września 1999 r. podjęta została z naruszeniem art. 379 § 3 k.h.

W kasacji pozwanej spółki podkreślono zarzuty naruszenia przepisów prawa

materialnego, a mianowicie – art. 402 § 2 w związku z art. 394 § 1, art. 397 § 1 i art.

379 § 3 k.h. Skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowe znaczenie ma zarzut naruszenia przepisu art. 379 § 3 k.h.

Według skarżącego, Sąd Apelacyjny naruszył ten przepis przez błędną wykładnię w

wyniku przyjęcia, że wniosek o dokonanie wyboru do rady nadzorczej spółki

akcyjnej w drodze głosowania oddzielnymi grupami jest wiążący dla walnego

zgromadzenia akcjonariuszy w każdym przypadku, także wówczas, gdy w spółce

akcyjnej funkcjonuje już rada nadzorcza wybrana w tym trybie.

Stanowisko skarżącego nie może być uznane za uzasadnione.

Zgodnie z art. 379 § 3 k.h., na wniosek akcjonariuszy, przedstawiających

przynajmniej jedną piątą kapitału akcyjnego, wybór rady nadzorczej powinien być

dokonany przez najbliższe walne zgromadzenie w drodze głosowania oddzielnymi

grupami, nawet gdy statut spółki przewiduje inny sposób powołania rady

nadzorczej, chyba że w skład jej uchodzi choćby jedna osoba, wyznaczona przez

władzę państwową lub samorządową. Z ustaleń dokonanych przez Sąd Apelacyjny

wynika, że wniosek grupy akcjonariuszy pozwanej spółki przedstawiony został

zarządowi na podstawie art. 379 § 3 k.h. w sytuacji, w której w skład rady

nadzorczej spółki nie wchodziły osoby wyznaczone przez władzę państwową lub

samorządową.

Członkowie rady nadzorczej spółki akcyjnej wybierani są przez walne

zgromadzenie, ale statut spółki może ustanowić inny sposób powoływania członków

tego organu (art. 379 § 1 i § 2 k.h.). W literaturze wskazuje się na różne możliwe

warianty takiego powoływania, także w odniesieniu do poszczególnych członków

rady. Nie wszyscy członkowie rady mogą być powoływani w identyczny sposób. W

tym zakresie pod rządami przepisów kodeksu handlowego ukształtowała się bogata

praktyka. Od zasady przewidzianej w art. 379 § 1 i § 2 k.h. przewidziany został

wyjątek w art. 379 § 3 k.h. Ustanowiono w nim szczególny sposób wyboru członków

rady nadzorczej, wprawdzie przez walne zgromadzenie, jednak nie w drodze

głosowania nie przez całe zgromadzenie, ale „w drodze głosowania oddzielnymi

grupami”. Zgłoszenie przez mniejszość akcjonariuszy, określoną w art. 373 § 3 k.h.,

wniosku o dokonanie wyboru rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi

grupami obliguje zarząd do umieszczenie tego wniosku w porządku obrad

najbliższego walnego zgromadzenia (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego

z dnia 16 maja 2000 r., IV CKN 1088/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 210). Wniosek

taki powinien być zgłoszony zarządowi w terminie umożliwiającym wywiązanie się

adresata wniosku z tej powinności.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1998 r., I CKN 517/98

(OSNC 1999, nr 3, poz. 57) wyrażono zapatrywanie, że zgłoszenie wniosku

określonego w art. 379 § 3 k.h. zobowiązywało walne zgromadzenie akcjonariuszy

do dokonania wyboru rady nadzorczej w drodze głosowania oddzielnymi grupami z

zastrzeżeniem wyjątku przewidzianego w ostatnim zdaniu tego przepisu. Takie

ustawowe związanie walnego zgromadzenia określonym sposobem wyboru

(kształtowania osobowego) rady nadzorczej wynika nie tylko z brzmienia przepisu

art. 379 § 3 k.h. (verba legis: „wybór rady powinien być dokonany przez najbliższe

walne zgromadzenie”), ale także z celu analizowanej normy prawnej. W literaturze

podkreśla się, że chodzi tu o ochronę praw mniejszości przez zapewnienie jej

wpływu na personalny skład organu nadzorczego Akcjonariusze reprezentujący

część kapitału akcyjnego, określoną w art. 379 § 3 k.h., uzyskują tym samym – przy

spełnieniu wymogów ustawowych przewidzianych w tym przepisie – możliwość

wyboru odpowiedniego przedstawiciela do rady nadzorczej, a byłoby to niemożliwe

w przypadku dokonywania przez walne zgromadzenie wyboru rady nadzorczej na

zasadach ogólnych (art. 379 § 1 i 2 k.h.). Oznacza to, że po umieszczeniu wniosku

określonego w art. 379 § 3 k.h. w porządku dziennym najbliższego walnego

zgromadzenia akcjonariuszy, nie jest ono władne usuwać z porządku dziennego

postanowienia dotyczącego wyboru rady nadzorczej spółki oddzielnymi grupami w

wyniku podjęcia stosownej uchwały w tej materii. W przeciwnym wypadku uchwała

taka, jako powzięta wbrew przepisom prawa, tj. art. 379 § 3 k.h., mogłaby być

skutecznie zaskarżona na podstawie przepisu art. 413 § 1 k.h. Dla skuteczności

zaskarżenia nie miałby znaczenia fakt, że w spółce akcyjnej istnieje już rada

nadzorcza wybrana wcześniej w sposób określony w art. 379 § 3 k.h. Zmienność

struktury akcjonariatu i pojawienie się w związku z tym nowych grup

mniejszościowych, może właśnie usprawiedliwiać próbę nowego ukształtowania

składu rady nadzorczej, odpowiadającej interesom tych grup. Trudno znaleźć w tej

mierze racjonalne argumenty mające usprawiedliwiać ewentualną odmowę

powtórzenia po pewnym czasie sposobu wyboru członków rady nadzorczej w

sposób przewidziany w art. 379 § 3 k.h.

W literaturze prawa handlowego trafnie zauważono, że w art. 385 § 3 k.s.h.,

stanowiącym odpowiednik art. 379 § 3 k.h., nie dokonano jednak radykalnej

przebudowy omawianego instrumentu prawnego, mającego służyć ochronie praw

akcjonariuszy mniejszościowych. Chodzi tu raczej o kontynuację przewidzianego w

art. 379 § 3 k.h. instrumentu ochrony przy założeniu wzmożenia jego prawnej

skuteczności de lege lata.

Przedstawiona wykładnia przepisu art. 379 § 3 k.h. prowadzi do wniosku o

bezzasadności podniesionych w kasacji zarzutów naruszenia przepisów art. 402 § 2

k.h. w związku z art. 394 § 1 k.h. oraz przepisów art. 379 § 1 k.h.

Ze wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.