III RN 72/02

Wyrok z dnia 10 czerwca 2003 r.

III RN 72/02

Orzeczenie Izby Odwoławczej Urzędu Patentowego powinno być podpi-

sane przez wszystkich członków zespołu orzekającego.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2003 r.

sprawy ze skargi N.V. S.T.T.C. z Indonezji na postanowienie Urzędu Patentowego

RP w przedmiocie odmowy przyjęcia nowych odbitek znaku towarowego słowno -

graficznego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Urzędu Patentowego [...] od

wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2002 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Postanowieniem z dnia 22 lipca 1999 r. Urząd Patentowy RP odmówił przyję-

cia nowych odbitek znaku towarowego słowno-graficznego M. zgłoszonego w dniu

24 lipca 1996 r. Powołując się na art. 42 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach

towarowych (Dz.U. Nr 5, poz. 17 ze zm.) Urząd Patentowy RP uznał, iż w tej sprawie

zmiany zaproponowane przez zgłaszającego już po wniesieniu podania o zgłoszeniu

znaku do rejestracji stanowią niedopuszczalną zmianę istoty zgłoszonego znaku.

Od powyższego postanowienia firma N.V. S.T.T. C. z Indonezji w dniu 20

sierpnia 1999 r. wniosła zażalenie, które na podstawie art. 318 ust. 3 w związku z art.

317 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2001

r. Nr 49, poz. 508 ze zm.) rozpatrzone zostało w Urzędzie Patentowym w Izbie Od-

woławczej w trybie przepisów o ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Postanowieniem z dnia 24 października 2001 r. Izba Odwoławcza Urzędu

Patentowego RP utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie.

Od postanowienia z dnia 24 października 2001 r. firma N.V. S.T.T. C. z Indo-

nezji wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2002 r. stwierdził

nieważność postanowienia dlatego - jak to wynika z uzasadnienia wyroku - że po

pierwsze, zaskarżone postanowienie Izby Odwoławczej chociaż zostało wydane w

trzyosobowym zespole orzekającym to podpisane zostało jedynie przez przewodni-

czącego zespołu, oraz po drugie - że w wydaniu zaskarżonego postanowienia brała

udział osoba, która wcześniej rozpatrywała tę sprawę w Urzędzie Patentowym RP

jako ekspert wydając postanowienie z dnia 22 lipca 1999 r.

W obu przypadkach nastąpiło rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156

§ 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 277 ustawy Prawo własności przemysłowej oraz art.

107 § 1 k.p.a. i art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Od powyższego wyroku Prezes Urzędu Patentowego wniósł rewizję nadzwy-

czajną zarzucając rażące naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię. Z uzasad-

nienia rewizji nadzwyczajnej wynika, że jej zarzuty dotyczą wykładni wskazanych w

wyroku przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Według rewidującego

Izba Odwoławcza nie jest odrębnym organem kolegialnym wyposażonym w kom-

petencje do wzruszenia decyzji (także postanowień) Urzędu Patentowego, a w wyni-

ku ponownego rozpatrzenia sprawy nową decyzję (postanowienie) wydaje Urząd

Patentowy. Z tego względu podpisanie jej jednoosobowo przez osobę uprawnioną do

wydania decyzji (postanowień) w imieniu Urzędu Patentowego nie narusza art. 107 §

1 k.p.a. Jeżeli Urząd Patentowy jako centralny organ administracji rządowej rozpo-

znaje ponownie sprawę w postępowaniu będącym formą samokontroli (art. 127 § 3

k.p.a.), to nie ma postępowania instancyjnego uzasadniającego zastosowanie art. 24

§ 1 pkt 5 k.p.a.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna swymi zarzutami nie objęła ustalonych w zaskarżonym

wyroku okoliczności faktycznych. Ustaleniami tymi Sąd Najwyższy jest związany

(por. art. 39311

§ 2 k.p.c. odpowiednio stosowany). Na tle tych bezspornych ustaleń,

które dotyczą ponownego rozpatrzenia sprawy w Izbie Odwoławczej, wynikają w

sprawie dwa zagadnienia. Pierwsze, czy postanowienie wydane po ponownym roz-

poznaniu sprawy może być podpisane tylko przez przewodniczącego zespołu orze-

kającego i drugie, czy w skład zespołu orzekającego może wchodzić osoba, która

wcześniej rozpoznawała tę sprawę wydając w imieniu Urzędu Patentowego posta-

nowienie. Po rozpatrzeniu dwóch stanowisk - tego z negatywną odpowiedzią wyra-

żoną w wyroku NSA i przeciwstawnego - przedstawionego w rewizji nadzwyczajnej

Prezesa Urzędu Patentowego, Sąd Najwyższy podzielił racje wyroku.

Wnioskom wynikającym z oceny prawnej ustawowo ukształtowanego modelu

rozpatrywania spraw należących do Izby Odwoławczej nie można skutecznie prze-

ciwstawić argumentu dotyczącego przyjętego w ustawie sposobu organizacji Izby

Odwoławczej, że jak to z nieuzasadnioną dezynwolturą zostało napisane: „tzw. Izba

Odwoławcza nie jest nawet odrębną komórką organizacyjną Urzędu Patentowego

(art. 275 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej)”. Dlaczego brak wyodrębnie-

nia Izby Odwoławczej w strukturach „komórki organizacyjnej” miałby powodować

niemożność wyposażenia jej we właściwą kompetencję i odpowiadającą jej formę

postępowania? Tego rewizja nadzwyczajna przekonująco nie uzasadniła. Wydaje się

w związku z tym potrzebne rozważenie wynikających z rewizji nadzwyczajnej kwestii

prawnych w kontekście następujących regulacji. Wśród zadań w sprawach własności

przemysłowej należących do Urzędu Patentowego mieszczą się takie, które ustawa z

dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo własności przemysłowej (nazywana dalej ustawą) w

art. 261 ust. 2 pkt 2 i 3 określa jako „orzekanie” (w sprawach udzielania patentów na

wynalazek i praw ochronnych na wzory użytkowe oraz znaki towarowe, a także praw

z rejestracji wzorów przemysłowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów

scalonych) oraz „rozstrzyganie” (spraw w postępowaniu spornym w zakresie okre-

ślonym ustawą). Stosownie do art. 264 ust. 1 ustawy orzekanie w sprawach, o któ-

rych mowa w art. 261 ust. 2 pkt 2 i 3, a także w sprawach dokonywania wpisów do

rejestrów, należy do osób wyposażonych w określone uprawnienia i powołanych

przez Prezesa Urzędu Patentowego (ekspertów). Ekspert orzeka jednoosobowo,

chyba że przewidziane jest orzekanie w większym składzie ekspertów. Gdy chodzi o

unormowania ustawy określające zasady orzekania należy zwrócić uwagę zwłaszcza

na to, że eksperci podlegają tylko ustawom, a nadzór Prezesa Urzędu Patentowego

nie może wkraczać w zakres orzekania (art. 269).

Jeżeli chodzi o Izbę Odwoławczą, to jej ustroju dotyczą przepisy osobnego

rozdziału (4) w tytule (VIIII) ustawy poświęconym organom. Prezes Urzędu Patento-

wego tworzy Izbę Odwoławczą do rozpatrywania spraw w trybie ponownego rozpa-

trzenia na skutek wniosku strony (art. 275 ust. 1 i art. 244) oraz w trybie rozpatrzenia

skargi przesłanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w celu wypowiedzenia się co

do jej zasadności (art. 275 ust. 1 i art. 249). W skład Izby Odwoławczej wchodzą

osoby upoważnione do orzekania (art. 275 § 2 ustawy). Izbą Odwoławczą kieruje i

sprawuje nad nią nadzór administracyjny Przewodniczący Izby Odwoławczej (art.

276 ustawy). Sprawy w Izbie Odwoławczej rozpoznaje się w zespołach orzekających

w składach trzech lub pięciu osób wyznaczonych przez Przewodniczącego Izby Od-

woławczej (art. 277 ustawy) na posiedzeniach, a w uzasadnionych przypadkach na

rozprawie (art. 278 ust. 1 i 2 ustawy).

Tylko niektóre czynności postępowania w razie potrzeby i na podstawie zlece-

nia przewodniczącego zespołu mogą być przeprowadzone nie przez cały zespół

orzekający ale przez jednego z jego członków (art. 278 ust. 3 ustawy). Jest raczej

oczywiste, że „delegacja” do wykonywania „niektórych czynności związanych z to-

czącym się postępowaniem” nie może dotyczyć wydania orzeczenia. Z powyższego

przeglądu przepisów ustawy określających ustrojowo-organizacyjne aspekty Izby

Odwoławczej wynika, że jest to, po pierwsze, organ Urzędu Patentowego przez

ustawę wyposażony w kompetencje do rozpatrywania określonych spraw z zakresu

właściwości Urzędu Patentowego i po drugie, że Izba Odwoławcza ma też ustawowo

ukształtowaną strukturę, w tym także w zakresie organizacji sprawowanego nad nią

nadzoru administracyjnego.

Przechodząc do kwestii proceduralnych należy wstępnie zauważyć, że postę-

powanie w sprawach takich jak ta, której dotyczy rozpatrywana rewizja nadzwy-

czajna, to jest podlegających w Urzędzie Patentowym orzekaniu w rozumieniu

wspomnianego wyżej art. 261 ust. 2 pkt 2 ustawy, zostało uregulowane w przepisach

tytułu VI Postępowanie zgłoszeniowe i rejestrowe. Przepisy te, łącznie z przepisami

Kodeksu postępowania administracyjnego, które podlegają zastosowaniu, jeżeli

ustawa nie zawiera szczególnego określenia (por. art. 252), obejmują całą proble-

matykę proceduralną.

Z punktu widzenia rozważanych w sprawie kwestii, istotne wydaje się podkre-

ślenie zasady ponownego na wniosek strony rozpatrywania sprawy w Izbie Odwo-

ławczej (art. 244 ust. 1 i ust. 3 ustawy). Strona dysponuje uprawnieniem do złożenia

wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w określonym terminie, uprawnieniem po-

dobnym do tego, jakie w „zwykłym” procesie administracyjnym zapewnia stronie od-

wołanie do wyższej instancji. Decyzja Urzędu Patentowego, tak jak decyzja organu

pierwszej instancji, przed upływem terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpa-

trzenie sprawy nie podlega wykonaniu (art. 244 ust. 5 ustawy). Ze względu na pozy-

cję Urzędu Patentowego w hierarchii organów administracji rządowej (por. art. 259

ustawy w związku z art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a.), jego decyzje nie podlegają kontroli instan-

cyjnej, ale nie są decyzjami ostatecznymi, a sprawa podlega ponownemu rozpozna-

niu w postępowaniu, podobnym do postępowania odwoławczego. Jest to, co trzeba

podkreślić, postępowanie z udziałem stron prowadzone z zachowaniem ogólnych

zasad procesu administracyjnego przed organem orzeczniczym o ustawowo

ukształtowanej strukturze.

Jeżeli w rewizji nadzwyczajnej przywołuje się porównanie z instytucją „samo-

kontroli” określoną w art. 127 § 3 k.p.a., to warto nie tracić z pola widzenia, wspo-

mnianych wyżej specyficznych dla rozpatrywania spraw należących do Izby Odwo-

ławczej odrębnych regulacji, mających pierwszeństwo przed analogicznymi, ale ina-

czej uregulowanymi instytucjami Kodeksu postępowania administracyjnego (por. art.

252 ustawy).

Stosownie do art. 245 ust. 1 ustawy, w wyniku ponownego rozpatrzenia

sprawy w Izbie Odwoławczej, Urząd Patentowy wydaje decyzję, w której utrzymuje w

mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla ją w całości lub w części i rozstrzyga co do

istoty sprawy. Na tle tego przepisu w rewizji nadzwyczajnej wyrażono stanowisko,

według którego w postępowaniu wynikającym z wniosku strony o ponowne rozpo-

znanie sprawy, rola Izby Odwoławczej polegałaby na „rozpatrzeniu sprawy”, a podej-

mowanie orzeczenia (decyzji lub postanowienia) nie należałoby już do zespołu orze-

kającego, który w Izbie Odwoławczej sprawę rozpoznawał, lecz do Urzędu Patento-

wego. Takie „rozdwojenie” postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy,

zdaniem Sądu Najwyższego, nie ma podstaw w przedstawionych wyżej przepisach

ustawy Prawo własności przemysłowej. Stanowisko rewizji nadzwyczajnej pozostaje

w sprzeczności z określonym w tej ustawie modelem ponownego rozpoznania

sprawy w postępowaniu przed zespołem „orzekającym” Izby Odwoławczej.

W konsekwencji powyższych ustaleń, jeżeli zespół orzekający po rozpatrzeniu

sprawy na posiedzeniu (rozprawie) w swym odpowiednim składzie (por. art. 277 i art.

278 ust. 1 i ust. 2 ustawy) wyda orzeczenie (w tym wypadku postanowienie), to jest

to orzeczenie tego składu orzekającego i nie może budzić wątpliwości, że powinno

być ono podpisane przez wszystkie osoby, które brały udział w jego wydaniu. Zasto-

sowaniu bowiem podlega zasada podpisywania orzeczenia przez każdą z osób,

która orzeczenie (decyzję lub postanowienie - por. art. 107 § 1 i art. 124 § 1 k.p.a.)

wydała. Wbrew argumentacyjnej sugestii rewidującego, w przepisach ustawy Prawo

własności przemysłowej, nie ma regulacji odmiennej (por. art.252 ustawy), która

umożliwiłaby odstępstwo w tym zakresie od przepisów Kodeksu postępowania admi-

nistracyjnego.

Rozstrzygnięcie drugiej z rozważanych w sprawie kwestii po myśli zaskarżo-

nego wyroku, również stanowi konsekwencję ustawowo ukształtowanego modelu po-

stępowania w Izbie Odwoławczej, podobnego - jak to wyżej przedstawiono - w za-

sadniczych aspektach do odwoławczego postępowania instancyjnego. Jeżeli zgodnie

z regułami postępowania odwoławczego, wyklucza się dopuszczalność udziału w

tym postępowaniu osoby, która uczestniczyła w wydaniu orzeczenia w niższej in-

stancji, to zakaz ten (por. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.) - jak to zasadnie przyjęto w zaskar-

żonym wyroku - powinien mieć odpowiednie zastosowanie do postępowania w

sprawach własności przemysłowej, które zostały ukształtowane ustawowo z okre-

śleniem organów (osób, zespołów orzekających) rozpoznających sprawę i wydają-

cych orzeczenia w imieniu Urzędu Patentowego. Zasada ochrony istoty postępowa-

nia odwoławczego, którą wyraża art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., odnosi się z tych samych

względów do postępowania w Izbie Odwoławczej.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nadzwyczajna nie

miała usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym orzekł stosownie do art. 39312

k.p.c.

========================================