III CZP 41/03

Uchwała z dnia 17 czerwca 2003 r., III CZP 41/03

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

Sędzia SN Barbara Myszka (sprawozdawca)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Małgorzaty Z. przeciwko Gminie

Miasta K. o ustalenie prawa do lokalu socjalnego, po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17 czerwca 2003 r., przy udziale

prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 20

lutego 2003 r.:

"Czy norma przepisu art. 24 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw

lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z

2001 r. Nr 71, poz. 733 ze zm.) daje samodzielną podstawę do domagania się

przez osobę, w stosunku do której prawomocnym wyrokiem orzeczono eksmisję,

ustalenia uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego z zasobów gminy, w

sprawie, w której ta gmina jest pozwaną ?"

podjął uchwałę:

Przepis art. 24 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw

lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

(Dz.U. Nr 71, poz. 733 ze zm.) stanowi podstawę orzeczenia przez sąd o

uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego przez osobę samowolnie

zajmującą lokal, wobec której sąd nakazał jego opróżnienie.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1

k.p.c. zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.

W grudniu 1992 r. Małgorzata Z. zajęła samowolnie lokal mieszkalny o

powierzchni 20,78 m2

, znajdujący się w budynku położonym w K. przy ul. D. nr 18, i

zamieszkała w tym lokalu wspólnie z synem Damianem ur. dnia 22 lutego 1992 r.

Wyrokiem z dnia 2 grudnia 1999 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w

Krakowie nakazał Małgorzacie Z., aby opuściła lokal mieszkalny w budynku przy ul.

D. nr 18, opróżniła go z osób i rzeczy reprezentujących jej prawa i wydała

Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowo-Usługowemu A.B. „G.-O.”, spółce z o.o. w

K. Po wszczęciu na podstawie tego wyroku postępowania egzekucyjnego,

Małgorzata Z. wytoczyła przeciwko Gminie Miasta K. powództwo o ustalenie, że

przysługuje jej uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. W uzasadnieniu

pozwu powołała się na fakt sprawowania opieki nad małoletnim i wspólnie z nią

zamieszkałym synem Damianem. Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2002 r. Sąd

Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie oddalił powództwo, stwierdzając,

że przepis art. 14 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw

lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr

71, poz. 733), zgodnie z którym sąd nie może orzec o braku uprawnienia do

otrzymania lokalu socjalnego m.in. wobec małoletniego oraz sprawującego nad taką

osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkałą, ma zastosowanie tylko w sprawach o

opróżnienie lokalu przeciwko osobom, które były lokatorami w rozumieniu art. 2 ust.

1 pkt 1 tej ustawy, powódka natomiast statusu takiego nigdy nie miała.

W apelacji od tego wyroku powódka – wskazując na swoją trudną sytuację

życiową – domagała się jego zmiany i udzielenia jej ochrony prawnej na podstawie

art. 24 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów,

mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego.

Przy rozpatrywaniu apelacji Sąd Okręgowy w Krakowie powziął poważne

wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym zagadnieniu prawnym,

przytoczonym na wstępie uchwały. Wątpliwości te zrodziły się w związku z

wyrażonym przez Sąd Najwyższy poglądem, że przepis art. 24 ustawy z dnia 21

czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o

zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733 ze zm. – dalej: „u.ochr.pr.lok.”)

jest adresowany do gmin. Akceptacja takiego stanowiska oznaczałaby, jak

podkreślił Sąd Okręgowy, że ocena czy przyznanie lokalu socjalnego jest w świetle

zasad współżycia społecznego szczególnie usprawiedliwione pozostawiona została

wyłącznie gminom, co wydaje się niezgodne z działaniem racjonalnego

prawodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozważania prowadzące do rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia

prawnego trzeba rozpocząć od przypomnienia dotychczasowych regulacji,

dotyczących orzekania przez sąd o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego.

Po raz pierwszy regulacja taka przewidziana została w ustawie z dnia 2 lipca

1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 105,

poz. 509 ze zm., jedn. tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm. – dalej:

„u.naj.lok.”). Zgodnie z jej art. 36, sąd, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób

korzystania z lokalu przez najemcę, jego szczególną sytuację materialną i rodzinną,

mógł w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu orzec o uprawnieniu najemcy do

otrzymania lokalu socjalnego; lokal taki obowiązana była zapewnić gmina, a

uprawniony miał pierwszeństwo w jego uzyskaniu. Na tle tej regulacji w

orzecznictwie utrwalił się pogląd, że użycie w art. 36 ust. 1 u.naj.lok. słowa

„najemcy” było skrótem myślowym, w istocie chodziło bowiem o byłego najemcę

lokalu, który był stroną stosunku najmu podlegającego przepisom ustawy z dnia 2

lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkaniowych i dodatkach mieszkaniowych. W

konsekwencji przyjmowano, że w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd

może orzec o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego wyłącznie wobec

pozwanego, który był uprzednio najemcą zajmowanego lokalu (por. uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 22 maja 1996 r., III CZP 51/96, OSNC 1996, nr 9, poz. 120

oraz z dnia 30 kwietnia 1997 r., III CZP 16/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 105, a także

uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2000 r., III CZP

4/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 195). W uchwale z dnia 19 września 2000 r., III CZP

30/00 (OSNC 2001, nr 2, poz. 24) Sąd Najwyższy uznał ponadto za dopuszczalne

zastosowanie przepisu art. 36 u.naj.lok. do osób, które w dniu wejścia w życie

ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach

mieszkaniowych zajmowały wprawdzie lokal bez tytułu prawnego, ale były jego

najemcami pod rządem ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe (jedn.

tekst: Dz.U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 ze zm.). W każdym razie, orzekanie przez sąd

o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego możliwe było tylko wobec osób,

które miały uprzednio tytułu prawny do zajmowania lokalu wynikający ze stosunku

najmu. W orzecznictwie przyjmowano jednolicie, że w wyroku nakazującym

opróżnienie lokalu podlega zamieszczeniu jedynie pozytywne rozstrzygnięcie o

uprawnieniu byłego najemcy do otrzymania lokalu socjalnego oraz że wyrok taki

stanowi wyłączny dowód uprawnienia do tego lokalu (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 22 maja 1996 r., III CZP 51/96, OSNC 1996, nr 9, poz. 120,

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1997 r., I CZ 26/96, OSNC

1997, nr 8, poz. 106, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2000 r., III

CZP 30/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 24 oraz z dnia 12 kwietnia 2001 r., III CZP 8/01,

OSNC 2001, nr 10, poz. 146). Wykonanie wyroku nakazującego opróżnienie lokalu,

w którym orzeczono o uprawnieniu byłego najemcy do otrzymania lokalu

socjalnego, możliwe było dopiero po dostarczeniu takiego lokalu (por. uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1997 r., III CZP 120/96,

OSNC 1997, nr 6-7, poz. 69). Jeżeli gmina nie wywiązała się z obowiązku

zapewnienia lokalu socjalnego, były najemca mógł wystąpić z roszczeniem o

zobowiązanie gminy do zawarcia umowy najmu wskazanego lokalu socjalnego (por.

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 1996 r., III CZP 18/96, OSNC 1996, nr

5, poz. 74).

Z dniem 31 grudnia 2000 r. weszła w życie ustawa z dnia 15 listopada 2000 r.

o zmianie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U.

Nr 122, poz. 1317), którą wprowadzono istotne zmiany w dotychczasowej regulacji

omawianej problematyki. Były one wynikiem negatywnej oceny obowiązujących

unormowań, podnoszono bowiem, że unormowania te nie stwarzały wystarczającej

zapory przed eksmisją „na bruk” osób, które znajdowały się w bardzo ciężkiej

sytuacji materialnej, nie mogły znaleźć zatrudnienia, miały na utrzymaniu dzieci i z

przyczyn przez siebie niezawinionych nie były w stanie opłacać czynszu (por.

uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 kwietnia 2001 r., K 11/00,

OTK Zbiór Urzędowy 2001, nr 3, poz. 54). W znowelizowanym art. 36 i dodanym

art. 36a u.naj.lok. przewidziano obowiązek orzekania z urzędu w wyroku

nakazującym opróżnienie lokalu o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego

bądź o braku takiego uprawnienia osób, których nakaz dotyczy, a ponadto zakaz

orzekania o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego w odniesieniu do

określonych kategorii osób, wskazanych w art. 36 ust. 4, oraz obowiązek objęcia

orzeczeniem nie tylko byłego najemcy, lecz także osób wspólnie z nim

zamieszkałych, mających uprzednio zależne prawa do zajmowania lokalu

podlegającego opróżnieniu. Osobą, wobec której wprowadzono obowiązek

orzeczenia o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, mogła być więc osoba

wspólnie zamieszkała z byłym najemcą, która utraciła prawo do zajmowania lokalu,

wynikające ze stosunku prawnego, jaki łączył ją z byłym najemca (por. uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1970 r., III CZP 61/69,

OSNCP 1971, nr 7-8, poz. 118). Na tle znowelizowanego art. 36 u.naj.lok., w

orzecznictwie również ukształtował się pogląd, że przewidziany w tym przepisie

obowiązek orzeczenia przez sąd o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego

bądź o braku takiego uprawnienia odnosił się tylko do byłego najemcy lokalu

podlegającego opróżnieniu i osób z nim stale w tym lokalu zamieszkałych (por.

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2001 r., III CZP 28/01, OSNC 2002,

nr 2, poz. 17 oraz z dnia 27 czerwca 2001 r., III CZP 35/01, OSNC 2001, nr 12 poz.

173). Oznaczało to, że obowiązek taki nie odnosił się do osób, które zajmowały

lokal podlegający opróżnieniu, ale nigdy nie miały jakiegokolwiek tytułu

uprawniającego do przebywania w tym lokalu. Przytaczając argumenty

przemawiające za taką wykładnią, Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 36 u.naj.lok.,

mówiący o orzekaniu o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, został

zamieszczony w rozdziale zatytułowanym „Ustanie stosunku najmu”, zatem sam

kontekst umiejscowienia tego przepisu uzasadniał wniosek, że miał on

zastosowanie w zasadzie tylko w wypadkach eksmisji będącej następstwem ustania

stosunku najmu wskutek któregoś ze zdarzeń objętych przepisami tego rozdziału,

regulującymi ustanie stosunku najmu. Stanowisko takie harmonizowało ponadto –

na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy – z zapatrywaniem Trybunału

Konstytucyjnego, wyrażonym w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2001 r., S 2/01

(OTK Zbiór Urzędowy 2001, nr 3, poz. 58). Postanowieniem tym bowiem Trybunał

Konstytucyjny przedstawił Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej konieczność

rozszerzenia ochrony przewidzianej w art. 36 (w nowym brzmieniu) i art. 37

u.naj.lok. w takim kierunku, aby funkcja ochronna wynikająca z tych przepisów

odnosiła się także do lokatorów, przeciwko którym wszczęto postępowanie sądowe

lub egzekucyjne w przedmiocie opróżnienia lokali objętych na podstawie tytułu

prawnego, nie podlegającego regulacji ustawy o najmie lokali i dodatkach

mieszkaniowych (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca

2001 r., III CZP 28/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 17). Trzeba dodać, że przyjęty w

orzecznictwie pogląd o braku podstaw do objęcia zakresem hipotezy art. 36

u.naj.lok., zarówno w jego pierwotnym, jak i znowelizowanym brzmieniu, osób, które

nigdy nie miały jakiegokolwiek tytułu prawnego do zajmowania lokalu

podlegającego opróżnieniu, dominował również w doktrynie.

Kolejna zmiana regulacji, dotyczącej orzekania przez sąd o uprawnieniu do

otrzymania lokalu socjalnego, nastąpiła z dniem 10 lipca 2001 r. wobec wejścia w

życie ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym

zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego. Art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy zawiera

definicję pojęcia lokatora, według której lokatorem jest najemca lokalu lub osoba

używająca lokal na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. Ustawa

ma zatem zastosowanie nie tylko do umów najmu lokali mieszkalnych, lecz także

do innych stosunków prawnych dających tytuł do zajmowania lokalu, z wyjątkiem

prawa własności. Odpowiednikiem znowelizowanego art. 36 u.naj.lok. jest art. 14

u.ochr.pr.lok., który ma niemal identyczne brzmienie, różni się natomiast od

poprzedniego art. 36 u.naj.lok. tym, że poszerza krąg osób, wobec których sąd nie

może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego. Istotne novum

stanowi jednak regulacja zawarta w art. 28 u.ochr.pr.lok. Według tego przepisu,

prawo do lokalu socjalnego nie przysługuje osobie, która samowolnie zajmuje lokal i

wobec której sąd nakazał opróżnienie lokalu, chyba że przyznanie lokalu socjalnego

byłoby w świetle zasad współżycia społecznego szczególnie usprawiedliwione.

Rozważając znaczenie przytoczonego unormowania, Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu uchwały z dnia 15 listopada 2001 r., III CZP 66/01 (OSNC 2002, nr 9,

poz. 109) wyraził pogląd, że przepis art. 24 u.ochr.pr.lok. nie jest adresowany do

sądu, lecz do gminy, realizującej obowiązki wynikające z gospodarowania zasobem

mieszkaniowym, obejmującym także lokale przeznaczone na wynajem „jako

socjalne”; wynika z niego, że gmina może zawrzeć umowę najmu lokalu socjalnego

nawet z osobą, która samowolnie zajmuje lokal i wobec której orzeczono

opróżnienie lokalu, jeżeli spełniona zostanie przesłanka wymieniona w tym

przepisie. W powołanej uchwale Sąd Najwyższy – odwołując się do argumentacji

przytoczonej w uchwałach podjętych na tle znowelizowanego art. 36 u.naj.lok. –

przyjął, że art. 14 u.ochr.pr.lok. ma zastosowanie tylko w sprawach o opróżnienie

lokalu przeciwko osobom, które były lokatorami w rozumieniu tej ustawy.

Wątpliwości Sądu Okręgowego dotyczą zapatrywania wyrażonego w

uzasadnieniu omawianej uchwały, że adresatem przepisu art. 24 u.ochr.pr.lok.,

który w swej treści odwołuje się do klauzuli generalnej zasad współżycia

społecznego, są wyłącznie gminy. Podejmując ten problem trzeba zauważyć, że

zgodnie z art. 1 u.ochr.pr.lok., ustawa ta reguluje dwie różne materie prawne, do

których należą z jednej strony zasady i formy ochrony praw lokatorów, a z drugiej

zasady gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy, przepis art. 24 odnosi się

natomiast do osoby samowolnie zajmującej lokal, czyli osoby nie będącej

lokatorem. Osobą samowolnie zajmującą lokal jest bowiem osoba, która nigdy nie

miał jakiegokolwiek tytułu prawnego do zajmowania lokalu i która, mimo braku

takiego tytułu, nadal w lokalu przebywa. Regulacja zawarta w art. 24 u.ochr.pr.lok.

nie mieści się zatem w pojęciu problematyki ochrony praw lokatorów. Lokata art. 24

w rozdziale zatytułowanym „Lokale socjalne” nie jest pomocna w ustaleniu

znaczenia tego przepisu, w każdym razie nie przesądza o włączeniu go do

problematyki gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy, ponieważ

problematyka ta uregulowana została w odrębnym rozdziale. W tej sytuacji

przesądzające znaczenie trzeba przypisać użyciu przez ustawodawcę w treści art.

24 u.ochr.pr.lok. klauzuli generalnej zasad współżycia społecznego. Jak trafnie

zauważył Sąd Okręgowy, uznanie, że przepis ten nie jest adresowany do sądu, lecz

do gmin, prowadziłby do pozostawienia gminom oceny, czy przyznanie lokalu

socjalnego byłoby w świetle zasad współżycia społecznego szczególnie

usprawiedliwione. Sprzeciwiają się temu reguły stosowania prawa cywilnego,

zgodnie z którymi przepisy zawierające klauzulę generalną zasad współżycia

społecznego uzyskują doniosłość w praktyce orzeczniczej. Pojęcie zasad

współżycia społecznego pozostaje w nierozłącznym związku z całokształtem

okoliczności sprawy, a ocena, czy konkretne zachowanie jest lub nie jest zgodne z

tymi zasadami należy do sądu. Prowadzi to do wniosku, że przepis art. 24

u.ochr.pr.lok., przewidujący wyjątkową możliwość przyznania prawa do lokalu

socjalnego osobie samowolnie zajmującej lokal podlegający opróżnieniu, jest

adresowany do sądu. Tym samym przepis ten stanowi samodzielna podstawę

orzeczenia przez sąd o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego przez osobę

samowolnie zajmującą lokal, wobec której sąd nakazał jego opróżnienie. Trzeba

dodać, że z punktu widzenia aksjologii, której dał wyraz Trybunał Konstytucyjny w

uzasadnieniu wyroku z dnia 4 kwietnia 2001 r., K 11/00 (OTK Zbiór Urzędowy 2001,

nr 3, poz. 54), takie rozumienie znaczenia przepisu art. 24 u.och.pr.lok. jest w pełni

usprawiedliwione. Przemawia za nim również wzgląd na kierunek posunięć

legislacyjnych, z dokonanego przeglądu dotychczasowych regulacji wynika bowiem,

że ustawodawca sukcesywnie rozszerza zakres ochrony przed wykonaniem wyroku

orzekającego eksmisję bez dostarczenia lokalu socjalnego. Z przytoczonych

powodów Sąd Najwyższy w składzie rozstrzygającym przedstawione do

rozstrzygnięcia zagadnienie prawne nie podziela poglądu wyrażonego w

uzasadnieniu powołanej uchwały z dnia 15 listopada 2001 r., III CZP 66/01 (OSNC

2002, nr 9, poz. 109).

Przedstawione wyżej znaczenie analizowanego przepisu prowadzi do

wniosku, że w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów,

mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego ustawodawca

przewidział dwie różne podstawy orzekania przez sąd o uprawnieniu do otrzymania

lokalu socjalnego. W stosunku do osób, które były lokatorami, podstawę taką

stanowi – jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 listopada 2001 r., III

CZP 66/01 – przepis art. 14 ust. 3 u.ochr.pr.lok., według którego sąd, badając z

urzędu, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego, orzeka o

uprawnieniu osób, których nakaz dotyczy, biorąc pod uwagę dotychczasowy

sposób korzystania przez nie z lokali oraz ich szczególną sytuację materialną i

rodzinną, przy czym obligatoryjnie w stosunku do osób wymienionych w ust. 4 tego

artykułu. Natomiast w stosunku do osób samowolnie zajmujących lokal podstawą tą

jest art. 24 u.ochr.pr.lok., z którego wynika, że przyznanie uprawnienia do

otrzymania lokalu socjalnego jest możliwe, jeżeli w świetle zasad współżycia

społecznego byłoby to szczególnie usprawiedliwione.

Uznanie przepisu art. 24 u.ochr.pr.lok. za samodzielną podstawę przyznania

uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego powoduje konieczność rozważenia, w

jakim postępowaniu powinno nastąpić zbadanie przesłanek uprawniających do

otrzymania takiego lokalu. Jak była już o tym mowa, ustalenie tych przesłanek jest

możliwe wyłącznie w postępowaniu rozpoznawczym, ponieważ tylko sąd władny

jest orzec o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego

uprawnienia. Orzeczenie o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego ma przy

tym – jak wyjaśnił już Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 września

2000 r., III CZP 30/00 (OSNC 2001, nr 2, poz. 24) – charakter deklaratoryjny.

Źródłem wątpliwości jest dyspozycja art. 24 u.ochr.pr.lok., w której jest mowa

o „osobie, która samowolnie zajmuje lokal i wobec której sąd nakazał opróżnienie

lokalu”. Takie kumulatywne określenie nie powinno stanowić przeszkody do

przyjęcia, że sąd może orzec o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego przez

osobę samowolnie zajmującą lokal już w wyroku nakazującym opróżnienie tego

lokalu, przeciwna wykładnia byłaby bowiem nieracjonalna. Z wyraźnego brzmienia

przepisu art. 24 u.ochr.pr.lok. wynika jednak, że orzeczenie takie jest dopuszczalne

również po wydaniu wyroku nakazującego opróżnienie lokalu, co przemawia za

dopuszczalnością powództwa o ustalenie przewidzianego w art. 189 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.