III SW 120/03

Uchwała z dnia 7 lipca 2003 r.

III SW 120/03

Zarzut protestu dotyczący fotografowania się wyborców z odkrytą i za-

kreśloną kartą do głosowania nie jest oparty na ustawowej podstawie.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-

Adamowicz, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2003 r. sprawy z protestu refe-

rendalnego Marii C. z udziałem uczestników postępowania: 1) Komisarza Wyborcze-

go w Warszawie, 2) Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej 3) Prokurato-

ra Generalnego

p o s t a n o w i ł:

1. wyrazić opinię, że zarzut protestu bezpodstawnego wydania dwóch kart do

głosowania osobom nieuprawnionym jest bezzasadny;

2. w pozostałym zakresie odmówić nadania protestowi dalszego biegu.

U z a s a d n i e n i e

Maria C. - przewodnicząca Obwodowej Komisji do spraw Referendum [...] w

W. wniosła protest przeciwko ważności referendum, w którym zarzuciła, że: 1. proto-

kół z głosowania przyjęto bez jej podpisu jako przewodniczącej i bez adnotacji o jej

zastrzeżeniach wobec uchybień podczas głosowania w obwodzie [...], 2. w obwodzie

[...] trzykrotnie zakłócano ciszę wyborczą w lokalu, bowiem wyborcy fotografowali się

przy urnie „z odkryta już zakreśloną kartą głosowania”, na co przyzwalała część

członków Komisji, 3. bezpodstawnie wydano głosującym karty do głosowania, w tym

jedną kartę na podstawie faksu, a dwie karty osobom, które nie posiadały zaświad-

czeń uprawniających do głosowania w Obwodzie, 4. w trakcie głosowania oddano do

rąk osoby postronnej rejestr wyborców, aby osoba ta mogła sama wpisać się do re-

jestru, celem otrzymania karty do głosowania, 5. podczas głosowania w drugim dniu

2

pomiędzy przygotowanymi do wydawania kartami do głosowania, które znajdowały

się na stole prezydialnym, znaleziono dwie karty nieostemplowane, 6. karty do gło-

sowania były ostemplowane niedbale do tego stopnia, że na 200 kart tylko 40 z nich

mogłoby być potraktowane jako głosy ważne, a jedna z nich była w ogóle nieostem-

plowana, 7. kilku członków Komisji przejawiało rażący brak subordynacji podczas

stemplowania kart do głosowania, w czasie głosowania i w końcowym etapie liczenia

głosów, 8. w Komisji nie przestrzegano zalecenia, aby cały czas aż do sporządzenia

protokołu i zliczenia głosów urna była widoczna, w szczególności niektórzy członko-

wie Komisji spotykali się w czasie głosowania się przy urnie, prowadząc w tym miej-

scu rozmowy; również po zakończeniu głosowania i zamknięciu lokalu referendałne-

go zgromadzili się wokół urny całkowicie ją zasłaniając i przeglądali położony przez

nich na umie rejestr wyborców, który powinien znajdować się na stole, 9. nie zezwo-

lono mężowi zaufania na wniesienie uwag do protokołu, przy czym wygrażano mu

palcem i zastraszano słowami: „ Ja cię zniszczę”, „wyjdź na zewnątrz, pogadamy”,

„Jeszcze mnie popamiętasz.”

Komisarz Wyborczy w Warszawie wniósł o uznanie protestu za nieuzasadnio-

ny. Wyjaśnił, że przyjęty przez wnoszącą protest sposób postępowania stoi w jawnej

sprzeczności z obowiązkami członka komisji określonymi uchwałą Państwowej Ko-

misji Wyborczej z dnia 19 maja 2003 r. - wytyczne dla obwodowych komisji do spraw

referendum dotyczące zadań i trybu przygotowania i przeprowadzenia głosowania

oraz sposób wykonania czynności związanych z przerwą w głosowaniu w referen-

dum wyznaczony na dzień 8 czerwca 2003 r. (M.P. Nr 20 poz. 383). W pkt. 50 wy-

tycznych przewidziany jest obowiązek podpisania protokołu przez wszystkich człon-

ków komisji obecnych przy jego sporządzaniu, w tym także przez tych, którzy wnieśli

uwagi do protokołu. Pismo złożone w dniu 9 czerwca 2003 r. Komisarzowi Wybor-

czemu w Warszawie przez Panią Marię C. stanowi w istocie uwagi do protokołu gło-

sowania w obwodzie. Z uwag wniesionych do Komisarza Wyborczego w Warszawie

na blankiecie protokołu głosowania oraz opisanych w proteście złożonym do Sądu

Najwyższego wynika, że trakcie głosowania doszło w lokalu komisji obwodowej [...]

do wydarzeń, które zdaniem skarżącej świadczą o nieprawidłowej pracy komisji. Zda-

rzenia te nie zostały jednak opisane w protokole głosowania podpisanym przez po-

zostałych członków komisji. Również informacja skarżącej o niemożności złożenia

przez męża zaufania uwag do protokołu jest nieprawdziwa. Uwagi męża zaufania

stanowiące załącznik do protokołu głosowania w obwodzie [...], zostały dołączone do

3

protokołu głosowania w obwodzie jako jego załącznik i dotyczyły - jak określono -

próby uproszczenia procedury liczenia głosów przez komisję" (oświadczenie męża

zaufania). Z oświadczenia tego poza enigmatycznym określeniem „pomijania obo-

wiązujących procedur przy liczeniu głosów” nie wynikają żadne konkretne zarzuty

odnośnie pracy komisji.

W ocenie Komisarza Wyborczego w Warszawie, podstawowym zarzutem zło-

żonym przez przewodniczącą komisji, a mogącym być podstawą do wniesienia pro-

testu referendalnego, jest wydawanie kart do głosowania osobom do tego nieupraw-

nionym. Wnosząca protest nie zna jednak przepisów o prawie do głosowania w refe-

rendum przez obywateli polskich, stale zamieszkałych za granicą. Pani Maria C. w

proteście stwierdziła, że pan Paweł Rafał G., stale zamieszkały w Atenach, nie

przedstawił zaświadczenia o prawie do głosowania. W odniesieniu do niego należało

zastosować procedurę sprawdzenia ważności paszportu i okazania dokumentu po-

twierdzającego miejsce zamieszkanie za granicą, a w przypadku potwierdzenia ta-

kiego stanu rzeczy należało wydać kartę do głosowania, umieszczając adnotację o

jej wydaniu w paszporcie. W odniesieniu do pozostałych osób wymienionych jako

nieuprawnione do udziału głosowaniu wnosząca podaje dane utrudniające ustalenie

stanu faktycznego (między innymi w odniesieniu do p. Justyny Małgorzaty S. brak

jest pełnego adresu zamieszkania, a dane dotyczące wieku głosującej są rozbieżne i

sugerują, że głosująca nie była uprawniona do udziału w głosowaniu, w odniesieniu

do p. Daniela B. można stwierdzić, że jest on mieszkańcem S. - brak dokładnego ad-

resu i prawdopodobnie posługiwał się zaświadczeniem wysłanym faxem).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut wydania kart do głosowania osobom nieuprawnionym jest nieuzasad-

niony. Z prawidłowych ustaleń Komisarza Wyborczego w Warszawie wynika bowiem

jednoznacznie, że pan Paweł Rafał G. zamieszkały na stałe w Atenach otrzymał

kartę do głosowania na podstawie stosownych dokumentów; nie był natomiast obo-

wiązany przedstawić zaświadczenia o prawie do głosowania, bowiem tego rodzaju

procedura obowiązuje jedynie w stosunku do obywateli polskich zamieszkałych na

stałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W odniesieniu do wydania kart do gło-

sowania Justynie Małgorzacie S. i Daniela B. wnosząca protest nie wykazała lub co

4

najmniej uprawdopodobniła, aby osobom tym karty do głosowania zostały wydane z

naruszeniem przepisów ustawy o referendum ogólnopolskim.

Zarzut protestu niedbałego ostemplowania kart do głosowania oraz zarzut

znalezienia na stole prezydialnym przygotowanych do wydawania głosującym kart

nieostemplowanych nie mieści w granicach ustawowej podstawy protestu, skoro

wnosząca sama przyznaje, że karty niezwykle niedbale opieczętowane umieściła

wśród kart niewykorzystanych, a karty nieostemplowane sama ostemplowała. Po-

dobnie zarzut protestu fotografowania się wyborców z odkrytą i zakreślona kartą do

glosowania nie jest oparty na podstawie ustawowej, bowiem tego rodzaju zachowa-

nie się wyborców bez sprzeciwu ze strony komisji nie stanowi naruszenia ciszy wy-

borczej.

Zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólno-

krajowym (Dz.U. Nr 57, poz. 507 ze zm.) do warunków i trybu wnoszenia protestu

przeciwko ważności referendum oraz sposobu rozpatrywania i trybu podejmowania

uchwały w tej sprawie przez Sąd Najwyższy stosuje się odpowiednio przepisy ustawy

z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i

do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.). Ordynacja ta

stanowi w art. 79 ust. 3, że wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty

oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. Przedmio-

tem owych zarzutów - stosownie do przepisu art. 33 ust. 1 o referendum ogólnokra-

jowym - może być wyłącznie dopuszczenie się przestępstwa przeciwko referendum

lub naruszenie przepisów ustawy o referendum dotyczących głosowania, ustalenia

wyników głosowania lub wyniku referendum (art. 33 ustawy o referendum). Wnoszą-

ca protest nie przedstawiła ani też nie wskazała dowodów, na których opiera swoje

pozostałe zarzuty. W konsekwencji należało pozostawić protest bez dalszego biegu

także w tym zakresie.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================