III CZP 47/03

Uchwała z dnia 16 lipca 2003 r., III CZP 47/03

Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Gerard Bieniek

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Gminy Miasta P. – Zakładu Budżetowego

Wysypiska Odpadów Komunalnych miasta P. przeciwko Przedsiębiorstwu Usług

Komunalno-Transportowych "V." – Iwona K., Rafał K., spółka jawna z siedzibą w P.,

przy udziale "S.P.", spółki z o.o. z siedzibą w P. o udzielenie zamówienia

publicznego, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 16

lipca 2003 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Warszawie postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2003 r.:

„Czy oferent, którego oferta została wybrana przez zamawiającego w trybie

ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych (Dz.U. 02.72.664-

tekst jednolity), a który nie brał udziału w postępowaniu przed Zespołem Arbitrów

przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych w Warszawie wywołanym

odwołaniem innego oferenta i został wykluczony z przetargu wyrokiem Zespołu

Arbitrów, jest legitymowany do wniesienia od tego wyroku skargi do sądu

powszechnego oraz czy występuje wówczas jako interwenient uboczny po stronie

zamawiającego i czy jest związany terminem do wniesienia skargi służącym

zamawiającemu?”

podjął uchwałę:

Wykonawca, którego oferta została przyjęta przez zamawiającego w

postępowaniu o zamówienie publiczne, nie biorący udziału w postępowaniu

przed zespołem arbitrów wywołanym odwołaniem innego oferenta, jest

legitymowany do wniesienia do Sądu Okręgowego w Warszawie skargi na

wyrok zespołu arbitrów, po zgłoszeniu interwencji ubocznej po stronie

zamawiającego i wykazaniu interesu prawnego w rozstrzygnięciu skargi na

jego korzyść. Jeżeli skarga została złożona po rozpoczęciu biegu terminu do

zaskarżenia wyroku zespołu arbitrów przez zamawiającego, wykonawcę wiąże

ten termin.

Uzasadnienie

W postępowaniu o zamówienie publiczne, prowadzonym na podstawie

przepisów ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych (jedn.

tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664 ze zm. – dalej "u.z.p."), przetarg

nieograniczony na wykonanie usług w zakresie selektywnej zbiórki surowców

wtórnych dla dzielnicy J., zorganizowany przez zamawiającego – Gminę Miasta P.,

wygrał wykonawca – „S.P.”, spółka z o.o. w P. Inny oferent uczestniczący w

przetargu, tj. Przedsiębiorstwo Usług Komunalno-Transportowych „V.” – Iwona K. i

Rafał K., spółka jawna w P., złożył protest, który nie został uwzględniony przez

zamawiającego. Oferent ten wniósł następnie odwołanie, rozpoznane przez zespół

arbitrów wybranych z listy prowadzonej przez Prezesa Urzędu Zamówień

Publicznych. Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2002 r. nakazano zamawiającemu

ponowną ocenę ofert, z wyłączeniem oferty spółki z o.o. „S.P.”.

Skargę na ten wyrok złożyła spółka „S.P.”, nie biorąca udziału w postępowaniu

odwoławczym przed zespołem arbitrów, zgłaszając jednocześnie interwencję

uboczną po stronie zamawiającego. Skarga została wniesiona do Sądu

Okręgowego w Warszawie dnia 21 stycznia 2003 r., po uzyskaniu przez skarżącą w

dniu 8 stycznia 2003 r. wiadomości o treści wyroku. Zamawiający otrzymał

natomiast wyrok z uzasadnieniem w dniu 30 grudnia 2002 r.

Przy rozpoznawaniu skargi wyłoniło się przedstawione – na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c. – zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawienie zagadnienia prawnego przez sąd drugiej instancji następuje

przy rozpatrywaniu apelacji (art. 390 § 1 k.p.c.). Sądowa kontrola niesądowych

decyzji (orzeczeń) wydawanych w postępowaniu o zmówienie publiczne następuje

natomiast na podstawie szczególnej procedury skargowej, do której mają

odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego o apelacji

(art. 92c u.z.p.). Po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 22 czerwca 2001 r. o

zmianie ustawy o zamówieniach publicznych (Dz.U. Nr 76, poz. 813 ze zm.)

zmieniła się sądowa procedura odwoławcza w sprawach zamówień publicznych.

Dotychczas miały zastosowanie, w zakresie nieuregulowanym ustawą, wszystkie

przepisy kodeksu postępowania cywilnego o sądzie polubownym. Od dnia 26

października 2001 r. przepisy te stosuje się odpowiednio (art. 87 u.z.p.), z

wyłączeniem unormowania dotyczącego skargi o uchylenie wyroku sądu

polubownego (art. 712-715 k.p.c.), wprowadzone do ustawy o zamówieniach

publicznych przepisy o skardze na wyrok zespołu arbitrów (art. 92a-92h) regulują

bowiem procedurę skargową w sposób szczególny i wyłączny. Celem nowelizacji

było usprawnienie postępowania skargowego przy zachowaniu kontroli sądowej

wykonywanej przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Jest to zgodne z dyrektywą Rady

Wspólnot Europejskich z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów

ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania

procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i

roboty budowlane (89/665/EWG), zalecającą wprowadzenie efektywnych i szybkich

procedur odwoławczych.

Skarga na wyrok zespołu arbitrów (art. 92a ust. 1 u.z.p.) jest zwykłym

środkiem odwoławczym, rozpoznawanym przez Sąd Okręgowy w Warszawie w

postępowaniu apelacyjnym (art. 92c). Mimo odrębności postępowania skargowego,

nie zostało wyłączone stosowanie art. 390 k.p.c. (zob. uchwałę Sądu Najwyższego

z dnia 9 lutego 1993 r., III CZP 5/93, OSNCP 1993, nr 11, poz. 213).

Nawiązując do przedstawionego przez Sąd Okręgowy zagadnienia prawnego,

należy potwierdzić konieczność zapewnienia uczestnikom postępowania o

zamówienie publiczne możliwości zaskarżenia wyroku zespołu arbitrów, jeżeli

wyrok narusza ich prawa. Właściwym środkiem zaskarżenia jest skarga,

gwarantująca – w myśl obowiązujących standardów – prawo do rozpoznania

sprawy przez niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 6 ust. 1 Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 2 ust. 8 dyrektywy

Rady Wspólnot Europejskich z dnia 21 grudnia 1989 r., 89/665/EWG). Trafnie

jednak Sąd Okręgowy zauważył, że uprawnienie uczestnika do wniesienia skargi

nie zostało w ustawie uregulowane w odniesieniu do sytuacji, w której nie brał on

udziału w postępowaniu przed zespołem arbitrów. Ma to związek z niejednorodnym

charakterem przepisów ustawy o zamówieniach publicznych. Postępowanie

dotyczące wyboru ofert oraz postępowanie odwoławcze wywołane wniesieniem

protestu są zbliżone do postępowania nieprocesowego. O proteście zawiadamia się

wszystkich uczestniczących dostawców i wykonawców (art. 83 ust. 1 u.z.p.). Mogą

oni w terminie trzech dni przystąpić do protestu pod rygorem utraty niektórych

zarzutów, zawsze jednak są uczestnikami postępowania (art. 83 ust. 2 i 3 u.z.p.). W

tej fazie postępowania zamawiający występuje w roli „decydenta”.

Postępowanie odwoławcze przed zespołem arbitrów ma inny charakter, bliski

postępowaniu procesowemu. Ma ono charakter dwustronny i stosują się do niego

odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego o sądzie polubownym (art.

87 u.z.p.). Postępowanie toczy się przed organem usytuowanym w roli zbliżonej do

sądu polubownego, natomiast uczestnikami są odwołujący się i zamawiający.

Określenie kręgu uczestników postępowania odwoławczego ma znaczenie

także dla późniejszego postępowania skargowego, przede wszystkim dla

stwierdzenia legitymacji do wniesienia skargi. W roli uczestników ustawa sytuuje

tylko odwołującego się i zamawiającego, którzy współdecydują o wyborze arbitrów

do składu orzekającego; im udziela się głosu na rozprawie i tylko im doręczany

zostaje z urzędu wyrok z uzasadnieniem, warunkujący wniesienie skargi do Sądu

Okręgowego w Warszawie (art. 88 ust. 1, art. 89 ust. 1, art. 89a i 90 ust. 3 u.z.p.

oraz § 1, 10, 14 ust. 2 i § 25 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i

Administracji z dnia 14 czerwca 2002 r. w sprawie regulaminu postępowania przy

rozpatrywaniu odwołań w sprawach o udzielanie zamówień publicznych, Dz.U. Nr

85, poz. 772).

Przepis art. 92a u.z.p. stanowi, że na wyrok zespołu arbitrów przysługuje

skarga, którą wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu w terminie 14 dni od

dnia doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Niewskazanie w tym przepisie osoby

legitymowanej do wniesienia skargi jest pozorne, skoro ma tu miejsce wskazanie

„odbierającego" wyrok z uzasadnieniem; w tej roli występuje wyłącznie odwołujący

się i zamawiający (por. § 25 rozporządzenia wykonawczego). O legitymacji do

wniesienia odwoławołania będzie też – z przyczyn oczywistych – decydował interes

prawny w zaskarżeniu konkretnego wyroku. Należy nadmienić, że legitymowanym

do wniesienia skargi, na szczególnych zasadach, jest Prezes Urzędu Zamówień

Publicznych (art. 92b u.z.p.).

Z przedstawionych przyczyn wykonawca, nie będący uczestnikiem

postępowania odwoławczego przed zespołem arbitrów, nie jest samodzielnie

legitymowany do wniesienia skargi na podstawie art. 92a u.z.p.. Podstawą prawną

takiej legitymacji nie może być również art. 79 ust. 1 u.z.p., upoważniający

dostawców lub wykonawców, których interes prawny doznał uszczerbku w wyniku

naruszenia przez zamawiającego określonych w ustawie zasad udzielania

zamówień, do złożenia środków odwoławczych i skargi. Wzmianka o skardze

została dodana do tego przepisu ustawą nowelizującą z dnia 22 czerwca 2001 r. w

sposób przypadkowy, nieadekwatny do jego treści, jest bowiem oczywiste, że

przesłanką skargi nie są uchybienia zamawiającego, lecz wadliwość wyroku

zespołu arbitrów.

Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne zakotwiczone

zostało w konkretnej sytuacji procesowej, w której interes prawny w zaskarżeniu

wyroku zespołu arbitrów na korzyść zamawiającego upoważnił wykonawcę, nie

będącego uczestnikiem, do zgłoszenia interwencji ubocznej połączonej z

wniesieniem skargi. Należy uznać, że wykonawca jest uprawniony do takiego

działania. Skarga jest środkiem odwoławczym wszczynającym postępowanie

sądowe, do którego stosuje się przepisy o apelacji (art. 92a u.z.p.), a więc nie tylko

przepisy apelacyjne w sensie ścisłym (art. 367-391 k.p.c.), lecz również – przez

dalsze odesłanie (art. 391 § 1 k.p.c.) – przepisy o postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji. Już postępowanie przed zespołem arbitrów wykazuje

podobieństwo do postępowania procesowego, tym bardziej zatem do postępowania

sądowego w sprawach o zamówienie publiczne będą miały zastosowanie przepisy

procesowe (art. 13 § 2 k.p.c.). Możliwe jest więc posłużenie się w tym postępowaniu

instytucją interwencji ubocznej (art. 76-83 k.p.c.), której zgłoszenie można połączyć

z wniesieniem skargi na wyrok zespołu arbitrów (art. 77 § 2 k.p.c.). Obowiązuje

również termin do zgłoszenia interwencji (art. 76 k.p.c.).

Od momentu zgłoszenia interwencji ubocznej należy doręczać interwenientowi

korespondencję sądową na zasadach właściwych dla strony (art. 80 k.p.c.). Nie

dotyczy to jednak sytuacji, w której obowiązek doręczenia powstał przed

zgłoszeniem interwencji. W świetle wykładni przyjętej w doktrynie i judykaturze,

zgłoszenie interwencji ubocznej w czasie biegu terminu dla strony, do której

interwenient przystąpił, termin ten obowiązuje interwenienta (por. orzeczenie Sądu

Najwyższego z dnia 17 lutego 1955 r., III CR 163/54, OSN 1956, nr 1, poz. 11). Nie

ma racjonalnych przyczyn, dla których powyższy pogląd należałoby zweryfikować

przy obliczaniu terminu do wniesienia skargi przez interwenienta ubocznego w

postępowaniu o zamówienie publiczne, prowadziłoby to bowiem do kolizji z

przepisem ustawy (art. 92a ust. 2 u.z.p.) i stwarzałoby zagrożenie

nieuprawomocnienia się wyroku zespołu arbitrów w czasie nieokreślonym.

Profesjonalizm dostawców i wykonawców – przy współdziałaniu z

zamawiającym – stwarza gwarancje zabezpieczenia ich interesów w postępowaniu

o zamówienie publiczne. W postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Warszawie

funkcjonuje instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej

(art. 92f u.z.p.), odnosząca się również do interwenienta ubocznego (por. art. 79

k.p.c.).

Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione

zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).