III PZP 6/03

Uchwała z dnia 25 lipca 2003 r.

III PZP 6/03

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 25 lipca 2003

r., z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, sprawy z po-

wództwa Marii K., Marity K., Ewy S.-C., Beaty D. przeciwko Gminie Miasta G., Por-

towemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej Spółce z o.o. w G. o dodatkowe wynagrodze-

nie roczne, zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 25

marca 2003 r. [...]

„Czy przepis art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki

zdrowotnej (Dz.U. Nr 91 poz. 408 ze zm.) stanowi lex specjalis w stosunku do prze-

pisu art. 231

Kodeksu pracy w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania likwido-

wanego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej, a w konsekwencji

czy uchwała organu założycielskiego o przejęciu zobowiązań i należności likwidowa-

nego SP ZOZ-u wydana na podstawie legitymacji zawartej w art. 60 ust. 4 bop. cit.

Ustawy wyłącza odpowiedzialność Niepublicznego ZOZ-u za zobowiązania SP ZOZ-

u wobec pracowników przejętych w trybie art. 231

Kodeksu pracy ?”

p o d j ą ł uchwałę:

1. Przepis art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach

opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.) ma bezpośrednie zastosowanie

w przypadkach całkowitej likwidacji samodzielnych publicznych zakładów

opieki zdrowotnej, a zatem nie jest przepisem szczególnym w stosunku do art.

231

KP.

2. Właściwy organ samorządu terytorialnego przejmuje odpowiedzial-

ność za zobowiązania i należności wynikające ze stosunków pracy realizowa-

nych w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej (art. 60 ust. 6

2

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej) także wówczas, gdy wynika to z czyn-

ności prawnych związanych z przekształceniem tych zakładów w niepubliczne

zakłady opieki zdrowotnej i nie podważa pracowniczych gwarancji określonych

w art. 231

KP.

U z a s a d n i e n i e

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało w następującym stanie faktycznym sprawy. Powódki: Maria K., Marita K.,

Ewa S.-C. i Beata D. domagały się zasądzenia od Gminy Miasta G. dodatkowego

wynagrodzenia rocznego za lata 1999-2000 oraz za okres od dnia 1 stycznia do dnia

28 lutego 2001 r., wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 kwietnia 2002 r. W uza-

sadnieniu swoich roszczeń powódki podały, iż były pracownikami Portowego Zakładu

Opieki Zdrowotnej w G., działającego w formie jednostki budżetowej. Z dniem 1

stycznia 1999 r. nastąpiło przekształcenie ich zakładu pracy w Samodzielny Publicz-

ny Zakład Opieki Zdrowotnej, który nie wypowiedział im umów o pracę. Nie utraciły

one zatem uprawnień do dochodzonego dodatkowego wynagrodzenia rocznego,

które przysługiwało im w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 lipca 1985 r. o

rocznych nagrodach z zakładowego funduszu nagród w państwowych jednostkach

organizacyjnych nie będących przedsiębiorstwami państwowymi (Dz.U. Nr 32, poz.

141 ze zm.), a następnie przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym

wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 60,

poz. 1080). W ocenie powódek zachowały one prawo do tego świadczenia za lata

1999 i 2000 oraz za okres od 1 stycznia do 28 lutego 2001 r., kiedy to Samodzielny

Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej został zlikwidowany. W ocenie powódek,

legitymacja bierna pozwanej Gminy Miasta G. wynikała z uregulowania zawartego w

art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, który

stanowił, iż zobowiązania i należności samodzielnego publicznego zakładu opieki

zdrowotnej stają się po jego likwidacji zobowiązaniami właściwej jednostki

samorządu terytorialnego.

W odpowiedzi na pozew Gmina Miasta G. wniosła o oddalenie powództwa,

wskazując, iż z dniem 1 marca 2001 r. Portowy Samodzielny Publiczny Zakład

Opieki Zdrowotnej został przekształcony w Portowy Zakład Opieki Zdrowotnej Spółkę

z o.o. w G., która „w znaczeniu przedmiotowym art. 231

k.p.” przejęła mienie i

3

pracowników, a przeto obarcza ją odpowiedzialność za zobowiązania powstałe u

poprzednika prawnego. W odpowiedzi na to stanowisko, powódki utrzymywały, iż

następstwo prawne pozwanej Gminy wynika z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia

1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, a ponadto z umowy z dnia 27 sierpnia 2001 r.

zawartej pomiędzy Gminą Miasta G. a Portowym Zakładem Opieki Zdrowotnej

Spółką z o.o. z siedzibą w G., na mocy której doszło do sprzedaży części

przedsiębiorstwa. Z umowy tej wynikało, że za zobowiązania, „których w trakcie

likwidacji nie można było zaspokoić i należności SP ZOZ po jego likwidacji staną się

zobowiązaniami i należnościami Gminy Miasta G.”. Tymczasem pozwana Gmina

utrzymywała, iż art. 60 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej nie miał w

sprawie zastosowania, gdyż zobowiązania stanowiące podstawę żądań powódek w

dacie likwidacji SP ZOZ, stały się zobowiązaniami nowego pracodawcy z dniem 1

marca 2001 r. na podstawie art. 231

§ 1 KP. Natomiast powódki twierdziły, że ten

nowy pracodawca - Portowy Zakład Opieki Zdrowotnej Spółka z o.o. w G. - nie

przejął całego majątku byłego SP ZOZ, „gdyż nie nabył prawa własności

nieruchomości, którą to nieruchomość jedynie wydzierżawił”.

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2002 ., na wniosek pozwanej Gminy, Sąd

Pracy wezwał do udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej Portowy Zakład

Opieki Zdrowotnej Spółkę z o.o. z siedzibą w G.., która poparła stanowisko powódek

co do odpowiedzialności za dochodzone roszczenia pozwanej Gminy Miasta G.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2002 r. Sąd Pracy uwzględnił żądania powódek,

zasądzając na ich rzecz dodatkowe wynagrodzenia roczne za lata 1999-2000 od po-

zwanej Gminy Miasta G., natomiast w pozostałej części od pozwanego Portowego

Zakładu Opieki Zdrowotnej Spółki z o.o. w G. Sąd ten uznał, iż - pomimo zmian or-

ganizacyjnych po stronie pracodawcy - powódki zachowały prawo do dodatkowego

wynagrodzenia rocznego, które stało się treścią ich indywidualnych stosunków pracy.

Należności te za lata 1999 i 2000 stanowiły zobowiązanie Portowego Zakładu Opieki

Zdrowotnej w G., za które „aktualnie ponosi odpowiedzialność pozwana Gmina Mia-

sta G., zaś w odniesieniu do pozostałego okresu - roszczenie winno być zaspokojone

przez pozwaną spółkę”. W ocenie Sądu Pracy, pomimo przejęcia w całości zakładu

pracy przez pozwaną spółkę w trybie art. 231

KP, odpowiedzialność pozwanej Gminy

Miasta G. wynikała z art. 60 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, który sta-

nowi, iż zobowiązania i należności samodzielnego publicznego zakładu opieki zdro-

wotnej po jego likwidacji stają się zobowiązaniami i należnościami właściwej jednost-

4

ki samorządu terytorialnego. Sąd ten uznał, że w przyjętym przez Gminę Miasta G.

programie tworzenia niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej - Gmina ta „wska-

zała siebie jako podmiot, który przejmuje prawa i obowiązki likwidowanego SP ZOZ i

jednocześnie ograniczyła zakres odpowiedzialności powstałego NP ZOZ”. Decyzje w

tym zakresie zostały podjęte przed dniem 1 marca 2001 r. przejęcia przez pozwaną

spółkę zadań, majątku i pracowników Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Zdrowotnej. W konsekwencji pozwany Portowy Zakład Opieki Zdrowotnej Spółka z

o.o. w G. nie może ponosić odpowiedzialności za zobowiązania, „które nie stały się

jego zobowiązaniami z uwagi na określony decyzją organu założycielskiego zakres

praw i zobowiązań, jakie w dacie przejścia ciążyły na przejmowanym zakładzie

pracy”. Taka odpowiedzialność pozwanej spółki dotyczy jedynie dochodzonych na-

leżności za okres od 1 stycznia do 28 lutego 2001 r., gdyż prawo do wynagrodzenia

rocznego za 2001 r. powódki nabyły dopiero 31 grudnia 2001 r., a zatem zobowiąza-

nie to „nigdy nie było zobowiązaniem SP ZOZ, a co za tym idzie nie mogło obciążać

pozwanej Gminy Miasta G.”.

Wyrok Sądu Pracy zaskarżyli obaj pozwani. Gmina Miasta G. zarzuciła naru-

szenie art. 231

KP i art. 60 ust. 6 ustawy z zakładach opieki zdrowotnej, wskazując na

przekształcenie z dniem 1 marca 2001 r. SP ZOZ w niepubliczną spółkę z o.o., która

przejęła mienie i pracowników swojego poprzednika prawnego ze wszystkimi konse-

kwencjami wynikającymi z art. 231

KP, który nadto jest przepisem szczególnym wo-

bec art. 60 ustawy z zakładach opieki zdrowotnej. Oznacza to, że pozwana Gmina

nie odpowiada za zobowiązania, które z mocy prawa (art. 231

KP) przeszły na nowe-

go pracodawcę. Odpowiedzialność gminy obejmuje tylko takie zobowiązania, które z

mocy prawa nie przeszły na inny podmiot. Natomiast Portowy Zakład Opieki Zdro-

wotnej Spółka z o.o. w G. zarzucił Sądowi Pracy naruszenie art. 60 ust. 6 ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej, utrzymując, iż stanowi on podstawę wyłącznej odpo-

wiedzialności pozwanej Gminy Miasta G. także za roszczenia powódek dotyczące

dochodzonego świadczenia za styczeń i luty 2001 r.

Taki przebieg sprawy wymagał - w ocenie Sądu Okręgowego - wyjaśnienia

wątpliwości dotyczących relacji art. 231

KP do art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia

1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm., powoływanej

dalej jako ustawa o zakładach opieki zdrowotnej). W ocenie tego Sądu, nie budzi

wątpliwości zachowanie przez powódki uprawnień do dodatkowego wynagrodzenia

rocznego za okresy objęte żądaniami pozwu, skoro poprzednio były one z dniem 1

5

stycznia 1999 r. przejęte Portowy Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej

w G. w trybie art. 231

KP, który nie dokonał wypowiedzenia zmieniającego w zakresie

tego uprawnienia. Nie nasuwają wątpliwości także ustalenia Sądu Pracy, że z dniem

1 marca 2001 r. ten zakład pracy został przejęty w całości przez pozwanego Portowy

Zakład Opieki Zdrowotnej Spółkę z o.o. w G. W sekwencji takich przekształceń orga-

nizacyjnych po stronie pracodawcy, kwestia odpowiedzialności za zobowiązania wy-

nikające ze stosunków pracy, powstałe przed dokonaniem przejścia zakładu pracy w

całości na nowego pracodawcę, jest jednoznacznie uregulowana w art. 231

KP, który

obarcza odpowiedzialnością zawsze kolejnego (nowego) pracodawcę, niezależnie od

woli stron umów cywilnoprawnych oraz stron stosunku pracy. Powyższe „musiałoby

prowadzić do jednoznacznego wniosku, że w przedmiotowej sprawie za powstałe

przed dniem 1 marca 2001 r. zobowiązania ze stosunków pracy odpowiedzialność

ponosi niepubliczny zoz, jakim jest pozwany ad. 2 Portowy Zakład Opieki Zdrowotnej

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. i ku temu stanowisku skłania się

skład orzekający w niniejszej sprawie”.

Z drugiej strony - w ocenie Sądu Okręgowego przedstawiającego do rozpo-

znania zagadnienie prawne - nie można pominąć wątpliwości dotyczących wzajem-

nych relacji pomiędzy art. 231

KP i art. 60 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowot-

nej, który zawiera szczegółowe unormowania dotyczące praw i obowiązków organu

założycielskiego zakładu opieki zdrowotnej, jakim dla Portowego Samodzielnego Pu-

blicznego ZOZ-u była Gmina miasta G. W tym zakresie Sąd Pracy trafnie wskazał, że

„pomiędzy publicznym zakładem opieki zdrowotnej i organem, który go tworzył ist-

nieje ścisłe powiązanie wynikające z faktu gospodarowania przez zakład przekazaną

w zarząd częścią mienia komunalnego, prawa organu założycielskiego do pozbawie-

nia zakładu opieki zdrowotnej składników przydzielonego lub nabytego mienia, a

także istnienia po stronie organu założycielskiego obowiązku pokrycia ujemnego wy-

niku finansowego ZOZ”. Realizując swoje uprawnienia Rada Miasta G. podjęła

uchwałę o zaakceptowaniu programu tworzenia niepublicznych zakładów opieki

zdrowotnej, a także uchwałę z dnia 22 listopada 2002 r. o likwidacji „Samodzielnego

Publicznego Portowego ZOZ-u”. W związku z tą ostatnią uchwałą, przepisy ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej zobowiązywały organ założycielski między innymi do

otwarcia i likwidacji, sposobu i trybu zadysponowania składnikami materialnymi i

niematerialnymi oraz wskazania podmiotu, który przejmie prawa i obowiązki likwido-

wanego zakładu. Wykonując te powinności pozwana Gmina Miasta G. wskazała

6

podmiot, który przejął prawa i obowiązki likwidowanego SP ZOZ, „stanowiąc w pro-

gramie tworzenia niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej, iż tworzony niepublicz-

ny zakład (spółka) nie przejmuje zobowiązań i należności likwidowanego SP ZOZ, a

zobowiązania te i należności stają się zobowiązaniami i należnościami Gminy”. Za-

wierająca taki program uchwała miała przy tym „oparcie w przepisie art. 60 ust. 4b i 6

ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, co mogłoby uza-

sadniać koncepcję Sądu pierwszej instancji, iż "regulacja ta stanowi lex specialis w

stosunku do norm zawartych w Kodeksie pracy”. W konsekwencji prawidłowe byłoby

stanowisko, iż pozwana Gmina Miasta G. przejęła odpowiedzialność za zobowiąza-

nia w zakresie dochodzonych roszczeń z tytułu dodatkowych rocznych wynagrodzeń

powódek powstałe przed datą przejścia ich zakładu pracy na nowego pracodawcę, „a

co za tym idzie z mocy upoważnienia ustawowego (art. 60 ust. 6 Ustawy) ograniczo-

ny zostałby zakres odpowiedzialności powstałego NP ZOZ”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione do rozpoznania zagadnienie prawne zostało sformułowane w

sposób nie do końca precyzyjny i mało identyfikowalny (zwłaszcza w drugiej jego

części), oraz w oderwaniu od rozeznania pełnego stanu faktycznego i prawnego roz-

poznawanej sprawy. Pomimo to Sąd Najwyższy uznał za celowe podjęcie uchwały

ze względu na istotne praktyczne znaczenie spraw ujętych w treści zagadnienia

prawnego, dostosowując odpowiedź do okoliczności faktycznych i prawnych

ważnych z punktu widzenia prawidłowego osądu rozpatrywanej sprawy.

W istocie rzeczy zagadnienie prawne stawia dwie kwestie, wstępną - zawie-

rającą się w pytaniu, czy art. 60 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej stanowi

lex specialis w stosunku do art. 231

KP, i drugą - „czy uchwała organu założycielskie-

go o przejęciu zobowiązań i należności likwidowanego SP ZOZ-u wydana na pod-

stawie delegacji zawartej w art. 60 ust. 4 bop. cit. Ustawy wyłącza odpowiedzialność

Niepublicznego ZOZ-u za zobowiązania SP ZOZ-u wobec pracowników przejętych w

trybie art. 231

Kodeksu pracy”.

Wątpliwości w pierwszej kwestii dotyczą rozważenia koncepcji dopuszczalno-

ści wyłączenia lub co najmniej zastąpienia reguł prawnych normujących skutki

prawne przejścia w całości zakładu pracy na nowego pracodawcę (art. 231

KP) -

przez inną ustawową regulację normatywną zawartą w art. 60 ust. 6 ustawy o zakła-

7

dach opieki zdrowotnej. Ten ostatni przepis stanowi, że zobowiązania i należności

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej po jego likwidacji stają się

zobowiązaniami i należnościami Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu

terytorialnego. Nie może być wątpliwości, że taka ustawowa regulacja ma samo-

dzielną i autonomiczną wartość normatywną, między innymi dla pracowników samo-

dzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, w przypadkach całkowitej (fizycz-

nej i prawnej) likwidacji podmiotów (pracodawców) o takim statusie prawnym. W ta-

kich przypadkach nie występuje sukcesja prawna (częściowa ani całkowita) po stro-

nie pracodawcy w rozumieniu art. 231

KP, przeto zobowiązania i należności ze sto-

sunku pracy powstałe przed likwidacją pracodawcy, które nie zostaną zaspokojone w

postępowaniu likwidacyjnym, stają się - na zasadzie art. 60 ust. 6 ustawy o zakła-

dach opieki zdrowotnej - zobowiązaniami i należnościami właściwej jednostki samo-

rządu terytorialnego (organu założycielskiego zlikwidowanego samodzielnego pu-

blicznego zakładu opieki zdrowotnej). Powyższe oznacza, że tylko w razie całkowitej

likwidacji samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej omawiany przepis

stanowi jedyną (wyłączną) podstawę dochodzenia niezaspokojonych w postępowa-

niu likwidacyjnym roszczeń pracowniczych. W tego rodzaju przypadkach nie wystę-

puje bowiem w ogóle możliwość rozważania relacji art. 60 ust. 6 ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej do art. 231

KP, który nie jest stosowany w przypadkach całkowitej

likwidacji samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej prowadzącej do

utraty bytu faktycznego i prawnego (bez następstwa prawnego) przez takiego praco-

dawcę.

Inaczej należy spojrzeć na przypadki realizacji programów polegających na

tworzeniu niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej w oparciu o składniki majątko-

we i pracowników samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, w których

„likwidacja” samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej polegała na ich

zastąpieniu przez niepubliczne jednostki medyczne, które korzystały „ze składników

majątkowych i pracowników” dotychczasowych publicznych zakładów opieki zdro-

wotnej. W przedmiotowej sprawie proces taki był realizowany w granicach uchwały

Rady Miasta Gminy z dnia 23 sierpnia 2000 r. w sprawie przyjęcia programu tworze-

nia niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej w służbie zdrowia na terenie Gminy

G. W załączniku nr 1 do tej uchwały przewidziano jednak nie tyle likwidację wszyst-

kich samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej lecznictwa otwartego,

dla których Gmina G. była organem założycielskim, ale ich przekształcenie w niepu-

8

bliczne jednostki służby zdrowia, działające w formach spółek z ograniczoną odpo-

wiedzialnością „na bazie składników majątkowych będących w ewidencji SPZOZ z

dnia zamknięcia ich likwidacji oraz w oparciu o skład osobowy załóg SPZOZ”. W pro-

gramie tym przewidziano między innymi, iż „pracownicy likwidowanych SPZOZ na

zasadach określonych w art. 23 (1) kodeksu pracy staną się pracownikami NPZOZ

Spółka z o.o., co gwarantuje zachowanie ciągłości zatrudnienia”, a równocześnie, że

„tworzony NPZOZ (spółka) nie przejmuje zobowiązań i należności likwidowanego

SPZOZ. Zobowiązania i należności SPZOZ po jego likwidacji stają się zobowiąza-

niami i należnościami gminy (art. 60 ust. 6 ustawy o ZOZ)”. Wstępnie warto wskazać,

iż - wbrew sugestiom Sądu Okręgowego - zawartym w sformułowanym zagadnieniu

prawnym (w wersji napisanej drukiem), omawiana uchwała nie była wydana „na pod-

stawie legitymacji zawartej w art. 60 ust. 4bop. cit. Ustawy”. Taki sposób wyartykuło-

wania przepisu (ustawa o zakładach opieki zdrowotnej nie zawiera wskazanej jed-

nostki redakcyjnej: „art. 60 ust. 4bop.”), jak i nazwanie aktu prawnego („op.cit.

Ustawy”) są mało czytelne. Nie wiadomo, czy Sądowi Okręgowemu chodziło o art. 60

ust. 4 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, który w obowiązującym brzmieniu „or-

gan, który stworzył publiczny zakład opieki zdrowotnej, z uwzględnieniem ust. 2, po-

krywa ujemny wynik finansowy ze środków publicznych i może określić formę dal-

szego finansowania zakładu na zasadach określonych w art. 35c”, nie zawiera „legi-

tymacji” do wydania sygnalizowanej uchwały Rady Miasta G. Uchwała ta - jako jedną

z podstaw prawnych wydania tego aktu prawa miejscowego - wskazywała wprost na

art. 36 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, stanowiący, iż „tworzenie, przekształ-

cenie i likwidacja publicznego zakładu opieki zdrowotnej następuje w drodze rozpo-

rządzenia właściwego organu administracji rządowej albo w drodze uchwały właści-

wego organu jednostki samorządu terytorialnego, chyba że przepisy ustawy lub

przepisy odrębne stanowią inaczej, uwzględniając w szczególności sprawy

wskazane w art. 38 i 43 ustawy”. Bardziej prawdopodobne, że Sąd Okręgowy miał na

myśli art. 60 ust. 4b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (tak jest w wersji pisanej

„ręcznie”), stanowiący, iż „uchwała organu, który stworzył zakład opieki zdrowotnej, o

likwidacji winna zawierać - między innymi - wskazanie podmiotu, który przejmie

prawa i obowiązki likwidowanego zakładu, oraz określenie zakresu tych praw i

zobowiązań” (pkt 4 tego przepisu), tyle że także ten przepis trudno uznać za

„legitymację” postawionej przez Sąd Okręgowy sugestii w drugiej części zagadnienia

prawnego, jakoby uchwała organu założycielskiego mogła wyłączyć

9

„odpowiedzialność Niepublicznego ZOZ-u za zobowiązania SP ZOZ-u wobec

pracowników przejętych w trybie art. 231

Kodeksu pracy”.

Ponadto uchwała Rady Miasta G. z dnia 23 sierpnia 2000 r. w sprawie przyję-

cia programu tworzenia niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej w służbie

zdrowia na terenie Gminy G. wytyczała jedynie ogólne kierunki programu tworzenia

niepublicznych zakładów opieki zdrowotne, ujmując możliwe relacje prawne

podmiotu założycielskiego publicznych zakładów opieki zdrowotnej w stosunku do

niepublicznych jednostek medycznych, które miały powstać wskutek przekształcenia

dotychczasowych publicznych zakładów opieki zdrowotnej w niepubliczne zakłady

opieki zdrowotnej, działające w formach organizacyjnych spółek z ograniczoną

odpowiedzialnością. Takie treści tej uchwały nie pozwalały kwalifikować jej w

kategoriach źródeł prawa pracy wymienionych w art. 9 KP, zwłaszcza że pochodziła

ona od podmiotu nie mającego statusu strony stosunków pracy w służbie zdrowia na

terenie Gminy G. ani nie określała praw i obowiązków pracowników i pracodawców.

Ponadto założone w tym programie ograniczenie normatywnego oddziaływania art.

231

KP jedynie do gwarancji „zachowania ciągłości zatrudnienia” przejętych

pracowników było nieważne już dlatego, że akt prawa miejscowego wydany przez

podmiot nie będący stroną stosunku pracy (uchwała rady miasta) na ogół nie daje się

zakwalifikować jako jedno ze źródeł prawa pracy w rozumieniu art. 9 KP. Gdyby

wyjątkowo było inaczej (organ samorządu terytorialnego miał status strony

stosunków pracy realizowanych w służbie zdrowia), to taki akt nie mógłby naruszać

(podważać) bezwzględnie obowiązujących ustawowych regulacji prawa pracy i

zmierzać do ograniczenia pracowniczych gwarancji wynikających z art. 231

KP. W

obszarze prawa pracy - postanowienia takiej uchwały mniej korzystne dla pracownika

niż przepisy prawa pracy byłyby z mocy prawa nieważne (art. 18 § 2 KP), zamiast

nich stosowałby się pełen zakres normatywnego oddziaływania art. 231

KP.

Potwierdza to koncepcję Sądu Okręgowego, że w przedmiotowej sprawie za

zobowiązania ze stosunku pracy powstałe przed dniem 1 marca 2001 r., tj. w czasie

zatrudnienia powódek w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej-

Portowym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w G., odpowiedzialność przejął - na

zasadach określonych w art. 231

KP - jego następca prawny, tj. strona pozwana -

Portowy Zakład Opieki Zdrowotnej Spółka z o.o. w G. Dotyczy to także

dochodzonych należności za okres od 1 stycznia do 28 lutego 2001 r., obciążających

istniejącego do tej daty poprzedniego pracodawcę powódek - Samodzielny Publiczny

10

Zakład Opieki Zdrowotnej-Portowy Zakład Opieki Zdrowotnej w G., za który - na

podstawie art. 231

KP - odpowiada pozwany Portowy Zakład Opieki Zdrowotnej

Spółka z o.o. w G.

Powyższe rozważania prowadziły do wniosku, że art. 60 ust. 6 ustawy o za-

kładach opieki zdrowotnej jest bezpośrednio stosowany w przypadkach całkowitej

likwidacji samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej i nie jest przepisem

szczególnym w stosunku do art. 231

KP . Poza tym powinno być oczywiste, że akt

prawa miejscowego, który - nie określa konkretnych praw i obowiązków pracowników

i pracodawców oraz pochodzi od organu samorządu terytorialnego nie mającego

statusu prawnego strony konkretnych stosunków pracy - nie może wyłączać ani

ograniczać pracowniczych gwarancji prawnych określonych w art. 231

KP.

Inna ocena prawna programu przekształcania publicznych zakładów opieki

zdrowotnej w niepubliczne jednostki lecznicze na terenie Gminy G., który zakładał,

że powstałe w ten sposób niepubliczne jednostki służby zdrowia nie przejmują

zobowiązań i należności „likwidowanego SPZOZ”, które „po jego likwidacji staną się

zobowiązaniami i należnościami gminy (art. 60 ust. 6 ustawy o ZOZ)” - wymagała

wstępnej sygnalizacji, że program ten zawierał jedynie ogólne (ramowe) zapisy

dotyczące szczególnej postaci procesu „likwidacji” rozumianego jako

„przekształcenie samodzielnych Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej” w

niepubliczne jednostki służby zdrowia. Tego rodzaju „postępowanie likwidacyjne”

otworzyć mogła „odrębna uchwała Rady Miasta o likwidacji Samodzielnych

Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej (SPZOZ)”, w której istotne znaczenie miały

dalsze okoliczności, takie jak: „ustalenie (inwentaryzacja) składników majątku

SPZOZ i ich wartości; ustalenie stanu zobowiązań i ich spłata; określenie składników

majątku, jakie będą do dyspozycji gminy. Czynności likwidacyjne prowadzić będzie

dyrektor SPZOZ w ścisłej współpracy z organem założycielskim”.

Tymczasem w przedstawionych przez Sąd Okręgowy ustaleniach faktycznych

zabrakło wskazania jaką formę i zakres przyjęły „działania likwidacyjne” podjęte

przez Gminę Miasta G. w stosunku do Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Zdrowotnej-Portowego Zakładu Opieki Zdrowotnej w G. Sąd Okręgowy podniósł, że

publiczny zakład opieki zdrowotnej został z dniem 1 marca 2001 r. przejęty w trybie

art. 231

KP przez stronę pozwaną - Portowy Zakład Opieki Zdrowotnej Spółkę z o.o.

w G. oraz zasygnalizował reakcję powódek na odpowiedź na pozew Gminy Miasta

G., które wskazywały, iż pomiędzy Gminą Miasta G. a Portowym Zakładem Opieki

11

Zdrowotnej Spółką z o.o. w G. została zawarta umowa z dnia 27 kwietnia 2001 r., na

mocy której „doszło do sprzedaży części przedsiębiorstwa. Z umowy tej wynika, że

zobowiązania, których w trakcie likwidacji nie można było zaspokoić i należności SP

ZOZ po jego likwidacji, staną się zobowiązaniami i należnościami Gminy Miasta G.”.

Równocześnie podjęta przez Radę Miasta G. inna uchwała z dnia 22 listopada 2000

r. o likwidacji Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej - Portowego

Zakładu Opieki Zdrowotnej w G., która została wydana między innymi z odwołaniem

się do art. 60 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz do realizacji wyżej

omówionego programu tworzenia niepublicznych zakładów służby zdrowia na terenie

Gminy G., ograniczała się wyłącznie do likwidacji z dniem 28 lutego 2001 r. tego pu-

blicznego zespołu opieki zdrowotnej oraz przyrzeczenia jego pacjentom dalszego

świadczenia usług medycznych przez nowotworzony Portowy Zakład Opieki Zdro-

wotnej Spółkę z o.o. w G. - niepubliczny zakład opieki zdrowotnej. Rozstrzygnięcie

przedmiotowej sprawy nie jest zatem możliwe bez rozważenia wszystkich tych aktów,

a także postanowień notarialnej umowy sprzedaży z dnia 27 kwietnia 2001 r. „części

przedsiębiorstwa - zespołu składników majątkowych i niemajątkowych w rozumieniu

art. 551

Kodeksu cywilnego, zorganizowaną jako samodzielnie sporządzający bilans:

Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej z siedzibą w G. - Spółce Portowy

Zakład Opieki Zdrowotnej w G. - Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z

siedzibą w G.”. Wymaga to potrzeby szczegółowego rozważenia charakteru

prawnego postanowień tej umowy transferowej dotyczących uprawnień pracowników

„zlikwidowanego” publicznego zakładu opieki zdrowotnej. W szczególności

konieczna jest analiza i wykładnia treści: § 4 ust. 1, który przewidywał, że „spółka

przejmuje wszystkich pracowników zatrudnionych w SP ZOZ Portowy Zakład Opieki

Zdrowotnej z siedzibą w G. na zasadach określonych w art. 231

Kodeksu pracy; § 4

ust. 2, że „gmina Miasta G. pokryje świadczenia finansowe należne pracownikom,

którzy zgodnie z art. 231

§ 5 Kodeksu pracy odmówią przejścia do Spółki”; oraz § 7

ust. 2 tej umowy, który stanowił, że „zobowiązania, których w trakcie likwidacji nie

można było zaspokoić i należności SP ZOZ Portowy Zakład Opieki Zdrowotnej z

siedzibą w G. po jego likwidacji stają się zobowiązaniami i należnościami Gminy

Miasta G.”. Te postanowienia dotykają kwestii prawa pracy, a przeto mogą i powinny

być przedmiotem oceny w przedmiotowym postępowaniu w zakresie, w jakim mogły

wpływać na prawa pracowników likwidowanego publicznego zakładu opieki

zdrowotnej, pod warunkiem przesądzenia, że odpowiednie postanowienia są bardziej

12

korzystne dla pracowników niż powszechnie obowiązujące przepisy prawa pracy.

Warto też zbadać, czy odpowiednich postanowień regulujących sytuację prawną

„przejmowanych” pracowników nie zawierała umowa spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością, w ramach której działa niepubliczny Portowy Zakład Opieki

Zdrowotnej w G. - Spółkę z o.o. z siedzibą w G. (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 11 czerwca 1997 r., I PKN 201/97, OSNAPiUS 1998 nr 10, poz. 296).

W tym zakresie zagadnienie prawne zostało sformułowane w oderwaniu od

niezbędnych ustaleń faktycznych, których Sąd Najwyższy nie może ostatecznie do-

ciekać w postępowaniu mającym na celu rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnie-

nia prawnego. W tej sytuacji Sąd Najwyższy ogranicza się do ogólnych sygnalizacji,

że art. 231

§ 1 KP ma podstawowe znaczenie prawne w zakresie nienaruszalności

stosunków pracy przejmowanych pracowników, co nie wyklucza komplementarnych

lub dodatkowych gwarancji nienaruszalności ich warunków pracy lub płacy w przy-

padkach sukcesji prawnej po stronie pracodawcy. Wyłączenie lub ograniczenie

unormowań zawartych w art. 231

KP mogłoby mieć miejsce tylko na zasadzie wyraź-

nej derogacji lub modyfikacji przez późniejszy przepis rangi ustawowej (zaliczany do

domeny prawa pracy), który zawierałby regulacje korzystne dla pracowników ze

względu na podstawową zasadę prawa pracy równości prawa z tytułu jednakowego

wypełniania takich samych obowiązków (art. 112

KP), zasadę niedyskryminacji pra-

cowników (art. 113

KP), a także obowiązek przestrzegania standardów europejskiego

prawa wspólnotowego dotyczących ochrony pracowników w razie podmiotowej suk-

cesji po stronie pracodawcy, co najmniej w zakresie określonym przez art. 231

KP.

Bezwzględnie obowiązujący charakter prawny reguł zawartych w art. 231

KP pozwa-

lałby zatem na akceptację stanowiska, że - po „likwidacji” samodzielnych zakładach

opieki zdrowotnej - również właściwy organ samorządu terytorialnego został obar-

czony - na podstawie art. 60 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej - odpowie-

dzialnością za zobowiązania i należności wynikające ze stosunków pracy realizowa-

nych w tych „zlikwidowanych” zakładach pracy, co stanowi dodatkową gwarancję

zaspokojenia wierzytelności pracowniczych, niezależnie od odpowiedzialności nowe-

go pracodawcy wynikającej z art. 231

KP (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1

lutego 2000 r., III ZP 20/99, OSNAPiUS 2000 nr 13, poz. 501). W tej koncepcji -

norma art. 60 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej obarcza właściwy organ

samorządu terytorialnego odpowiedzialnością za zobowiązania i należności wynika-

jące ze stosunków pracy realizowanych w samodzielnych publicznych zakładach

13

opieki zdrowotnej także wówczas, gdy wynika to z czynności prawnych związanych z

przekształcaniem tych zakładów w niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej i nie pod-

waża pracowniczych gwarancji określonych w art. 231

KP.

========================================