II UK 356/02

Wyrok z dnia 30 lipca 2003 r.

II UK 356/02

Pozew o jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej, skie-

rowany przeciwko pracodawcy, z mocy art. 123 § 1 k.c. przerywa bieg terminu

przedawnienia roszczeń określonych w art. 444 § 2 i 445 § 1 k.c., jeżeli wynikają

one z podstawy faktycznej powództwa (art. 4771

§ 1 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Beata Gudowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2003 r. sprawy z

powództwa Teresy L. przeciwko Krajowemu Centrum Hodowli Zwierząt w W. Dzia-

łowi W. następcy prawnymu Okręgowej Stacji Hodowli Zwierząt w K. Rejon W. i

Skarbowi Państwa - Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Warszawie o zadośćuczy-

nienie i rentę uzupełniającą, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyj-

nego we Wrocławiu z dnia 19 czerwca 2002 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu we

Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powódka wniosła o zasądzenie od Okręgowej Stacji Hodowli Zwierząt w W.

renty wyrównawczej, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz zwrotu kosztów

rehabilitacji i „adaptacji do niepełnosprawności” z tytułu narażenia jej na chorobę za-

wodową. W toku postępowania skierowała swoje roszczenia przeciwko następcy

prawnemu pracodawcy - Centrum Hodowli Zwierząt w W. Działowi W. - a ponadto do

udziału w sprawie po stronie pozwanej został wezwany Skarb Państwa reprezento-

wany przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.

2

Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2001 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych we Wrocławiu zasądził od pozwanego Centrum Hodowli Zwierząt

w W. Działu W. rentę uzupełniającą oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w

kwocie 20.000 zł, oddalił powództwo w pozostałej części w stosunku do tego pozwa-

nego i w całości w stosunku do Skarbu Państwa. Sąd ustalił, że powódka pracowała

u poprzednika prawnego pozwanego od 11 maja 1965 r. do 1980 r. jako zootechnik

mając kontakt ze zwierzętami chorymi na gruźlicę. W 1967 r. rozpoznano u niej gruź-

licę węzłów chłonnych szyjnych, a w 1975 r. toksoplazmozę i listeriozę. Choroba za-

wodowa została stwierdzona u powódki decyzją z dnia 22 stycznia 1993 r., a orze-

czeniem z dnia 29 czerwca 1993 r. została zaliczona do drugiej grupy inwalidów w

związku z chorobą zawodową. Jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawo-

dowej zostało wypłacone przez poprzednika prawnego pozwanego. Sąd uznał, że

następca prawny pracodawcy powódki odpowiada za szkodę poniesioną w wyniku

czynu niedozwolonego i powódce przysługują roszczenia określone w art. 444 § 2 i

445 § 1 k.c. Wysokość zadośćuczynienia została ustalona z uwzględnieniem jedno-

razowego odszkodowania, a renta uzupełniająca została określona w wysokości róż-

nicy między hipotetycznymi zarobkami a świadczeniami z ubezpieczenia społeczne-

go.

Po rozpoznaniu apelacji obu stron od tego wyroku Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu - uwzględniając apelację pozwanego - wy-

rokiem z dnia 19 czerwca 2002 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok w części zasądzają-

cej roszczenie oraz koszty procesu i oddalił powództwo oraz oddalił apelację powód-

ki. Sąd uznał za uzasadniony podniesiony przez pozwanego w apelacji zarzut

przedawnienia roszczeń. Roszczenia są bowiem przedawnione na podstawie art.

442 § 1 k.c. wobec upływu terminu trzyletniego od dowiedzenia się o szkodzie i oso-

bie zobowiązanej do jej naprawienia, a także upływu dziesięcioletniego terminu od

zdarzenia wyrządzającego szkodę. Zatrudnienie powódki w warunkach szkodliwych

ustało bowiem 17 września 1980 r., a pozew został wniesiony 3 sierpnia 1999 r. Sąd

uznał, że zarzut przedawnienia może być skutecznie zgłoszony w apelacji, przy czym

nie ma podstaw do przyjęcia, by skorzystanie z zarzutu przedawnienia pozostawało

w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Droga sądowa do dochodzenia

roszczeń odszkodowawczych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

była dopuszczalna od 1990 r., a od 1993 r. powódka była świadoma kwalifikacji

schorzeń jako chorób zawodowych. Nie było zatem przyczyn ze zwlekaniem z wyto-

3

czeniem powództwa do 1999 r. Istotą przedawnienia jest usunięcie niepewności w

stosunkach cywilnoprawnych, a instytucja z art. 5 k.c., jako hamująca skuteczność

zarzutu przedawnienia, może być stosowana tylko wyjątkowo. W niniejszej sprawie

brak jest przesłanek do jej zastosowania.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją powódka i wskazując jako podstawę kasacji na-

ruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 442 § 1 w związku z art. 5

k.c. i naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podsta-

wowych Wolności, polegające na powierzchownej analizie dowodów zgromadzonych

przez Sąd pierwszej instancji oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1

i 316 § 1 k.p.c. - wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Są-

dowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu ka-

sacji podniosła, że stwierdzenie przedawnienia roszczeń nastąpiło bez uwzględnie-

nia faktu powstania odrębnej szkody w postaci zachorowania w 1992 r. na polineuro-

patię prob. postmedicamentosa, będącego następstwem stosowanych leków, które

to zdarzenie wyznacza nowy termin przedawnienia przewidzianego w art. 442 § 1

k.c. Pominięcie tych okoliczności faktycznych uzasadnia także zarzut naruszenia

powołanych przepisów postępowania. Ponadto podniosła, że zwłoka z wytoczeniem

powództwa została spowodowana przewlekłością w postępowaniu administracyjnym

w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, trudnościami w ustaleniu następcy

prawnego pracodawcy, przewlekłością postępowania sądowego przy rozpatrywaniu

pozwu wniesionego w 1995 r. o jednorazowe odszkodowanie. Bezczynność powódki

była więc w pełni usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami i podniesienie przez

pozwanego zarzutu przedawnienia należy uznać za nadużycie prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Określony w art. 442 § 1 k.c. termin przedawnienia roszczeń jest trzyletni i li-

czy się od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowią-

zanej do jej naprawienia. W zdaniu drugim przepis ten przewiduje możliwość

przedawnienia roszczeń w terminie krótszym niż trzy lata od dowiedzenia się o szko-

dzie lub osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Roszczenie ulega przedawnieniu

nawet wówczas, gdy od dnia dowiedzenia się o szkodzie termin trzyletni jeszcze nie

upłynął lecz od daty zdarzenia wyrządzającego szkodę upłynął termin dziesięcioletni.

Na datę początkową biegu tego dziesięcioletniego terminu przedawnienia nie ma

4

wpływu brak możliwości dochodzenia roszczeń cywilnych z tytułu wypadku przy

pracy w czasie obowiązywania wyłączającego taką możliwość przepisu art. 40

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych. Dziesięcioletni termin przedawnienia liczony jest zawsze od

daty zdarzenia, nawet jeżeli dochodzenie roszczeń z tego tytułu było w ciągu dzie-

sięciu lat z niezależnych od poszkodowanego przyczyn niemożliwe. Takie stanowi-

sko zajął Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29 listopada

1996 r., III PZP 3/96 (OSNAPiUS 1997 nr 14, poz. 249), stwierdzając, że dziesięcio-

letni termin przedawnienia z art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. dla dochodzenia zadość-

uczynienia z tytułu choroby zawodowej spowodowanej zatrudnieniem biegnie od daty

ustania zatrudnienia.

Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował tę zasadę w odniesieniu do szkody

spowodowanej zdarzeniem mającym miejsce w czasie trwania zatrudnienia, to jest

wykonywaniem pracy w warunkach narażających na chorobę zawodową. Jednakże

rozważania te nie odnoszą się do szkody wskazywanej przez powódkę w toku postę-

powania spowodowanej wystąpieniem w 1992 r. nowego schorzenia, które to zda-

rzenie powódka wiąże z zawinionym działaniem pozwanego. Oddalenie powództwa z

powodu przedawnienia roszczeń z tytułu tej nowej szkody mogłoby nastąpić w przy-

padku upływu trzyletniego terminu przedawnienia od daty dowiedzenia się powódki o

tej szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Data ta nie została dokładnie

ustalona, a Sąd Apelacyjny ograniczył się do stwierdzenia, że od 1993 r. powódka

była świadoma kwalifikacji schorzeń jako chorób zawodowych w okresie, gdy doszło

już do istotnego pogorszenia stanu zdrowia. W związku z tym, że w dacie wniesienia

pozwu - 3 sierpnia 1999 r. - roszczenie było już zdaniem Sądu Apelacyjnego

przedawnione, Sąd ten nie zajmował się oceną zdarzenia, które spowodowało nową

szkodę, ani też kwestią odpowiedzialności pozwanego za następstwa tego zdarze-

nia. Jednakże pominięty został fakt, że 30 maja 1995 r. powódka wystąpiła przeciwko

pozwanemu z pozwem o odszkodowanie [...] i sprawa ta była rozpoznawana w za-

kresie świadczeń określonych w ustawie wypadkowej. Zgodnie z art. 4771

§ 1 k.p.c.

sąd wydając wyrok w sprawach ze stosunku pracy orzeka o roszczeniach, które wy-

nikają z faktów przytoczonych przez pracownika także wówczas, gdy roszczenie nie

było objęte żądaniem pracownika. Skoro podstawą faktyczną powództwa było zawi-

nione przez pozwanego narażenie powódki na chorobę zawodową, to z faktów tych

wynikała także odpowiedzialność na podstawie art. 444 § 2 i 445 § 1 k.c. Pozew o

5

jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej przerywał więc na podsta-

wie art. 123 § 1 k.c. bieg przedawnienia roszczeń odszkodowawczych wynikających

ze zdarzenia, które według twierdzeń powódki wystąpiło w 1992 r. Zgodnie z art. 124

§ 2 k.c. przedawnienie biegnie na nowo od zakończenia postępowania.

Przepisy art. 123 § 1 i 124 § 2 k.c. miałyby zastosowanie, gdyby roszczenia,

wynikające z nowego zdarzenia, w dacie wniesienia pozwu w sprawie [...] nie były

przedawnione lub gdyby były podstawy do uznania zarzutu przedawnienia za

sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Dokonanie oceny tych

okoliczności przez Sąd Najwyższy jest niemożliwe wobec braku ustalenia daty, od

której określony w art. 442 § 1 k.c. trzyletni termin przedawnienia rozpoczął bieg.

Brak w zaskarżonym wyroku oceny zebranego przez Sąd pierwszej instancji mate-

riału dowodowego w tym zakresie uzasadnia podniesiony w kasacji zarzut narusze-

nia art. 233 § 1 k.p.c.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c. uchylił za-

skarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponow-

nego rozpoznania.

========================================