II UK 386/02

Wyrok z dnia 20 sierpnia 2003 r.

II UK 386/02

Przepis art. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o

rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnospraw-

nych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) wiąże zaliczenie do stopnia niepełnospraw-

ności z niezdolnością do wykonywania zatrudnienia, a nie z niezdolnością do

pracy. Niepełnosprawność oznacza nie tylko naruszenie sprawności organi-

zmu, ale również utrudnienie, ograniczenie bądź niemożność wypełniania ról

społecznych jako elementu uczestnictwa w życiu społecznym.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk,

Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2003 r.

sprawy z wniosku Jerzego M. przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orze-

kania o Stopniu Niepełnosprawności w W. o ustalenie stopnia niepełnosprawności,

na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia

10 września 2002 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2000 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie Jerzego M. od orzeczenia Wojewódz-

kiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W. z dnia 11

grudnia 1999 r., którym odmówiono zaliczenia go do osób ze stopniem niepełno-

sprawności. Na podstawie opinii biegłych sądowych lekarzy okulisty i kardiologa Sąd

ustalił, że występująca u zainteresowanego krótkowzroczność wysoka obu oczu po-

2

zwala, przy użyciu szkieł korekcyjnych, na podjęcie pracy zgodnej z kwalifikacjami, w

związku z czym wnioskodawca nie jest osobą niepełnosprawną.

W apelacji od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił naruszenie przepi-

sów postępowania w zakresie treści uzasadnienia wyroku, niedopuszczenie przez

Sąd zgłoszonych dowodów oraz sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego ma-

teriału dowodowego, a także naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię

art. 1 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej

oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 10 września 2002 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Warszawie oddalił apelację. Zdaniem Sądu, podniesione w

apelacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie miały wpływu na treść wy-

roku względnie okazały się niezasadne, natomiast kwestia niepełnosprawności wnio-

skodawcy została trafnie rozstrzygnięta w oparciu o opinie biegłych lekarzy, specjali-

stów w zakresie orzecznictwa inwalidzkiego, którzy wydali miarodajne opinie o stanie

zdrowia w zakresie istnienia niepełnosprawności.

Kasacja wnioskodawcy została oparta na zarzucie naruszenia prawa mate-

rialnego, mianowicie art. 1 pkt 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 3 i w związku z art. 4

ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz art. 45 Konstytucji RP w

związku z ust. 6 § 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolno-

ści, a także na zarzucie naruszenia przepisów postępowania: art. 224 § 1 w związku

z art. 316 § 1 k.p.c., art. 227 w związku z art. 232 k.p.c., art. 386 w związku z art.

39319

k.p.c. W uzasadnieniu kasacji skarżący stwierdził, że postępowanie dowodowe

było prowadzone w niewłaściwym kierunku. Przewidziana w art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o

rehabilitacji zawodowej przesłanka zdolności do zatrudnienia, jest wymagana przy

ustalaniu znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie ma ona natomiast żadnego

znaczenia przy ocenie istnienia lekkiego stopnia niepełnosprawności. Sądy obu in-

stancji, badając zdolność wnioskodawcy do pracy, nie rozpoznały więc istoty sprawy.

Sąd Apelacyjny prowadząc postępowanie dowodowe oddalił wszystkie wnioski

dowodowe zgłaszane przez skarżącego. Dopuścił natomiast dowód z opinii biegłego

kardiologa, mimo że skarżący nie zgłaszał dolegliwości układu krążenia, a biegły w

ogóle nie odniósł się do kwestii niepełnosprawności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Obowiązujące przepisy prawa socjalnego posługują się zarówno pojęciem

niezdolności do pracy, jak i pojęciem niepełnosprawności. Ogólnie można powie-

dzieć, że pojęcie niezdolności do pracy występuje w przepisach prawa ubezpiecze-

nia społecznego, zwłaszcza w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych, natomiast pojęcie niepełnosprawności w przepisach dotyczących

innych świadczeń socjalnych, jak (pomijając ustawę o rehabilitacji zawodowej i spo-

łecznej) świadczenia pomocy społecznej, świadczenia z funduszu alimentacyjnego,

zasiłki pielęgnacyjne i inne. Na gruncie obowiązującego prawa nie ma podstaw do

utożsamiania wymienionych pojęć, względnie negowania występowania między nimi

różnic. Różnice występują zarówno w płaszczyźnie definicyjnej (pojęcie niezdolności

do pracy, zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z FUS jest inne niż pojęcie nie-

pełnosprawności, zawarte w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób nie-

pełnosprawnych), jak i w zakresie orzekania o każdym z tych stanów (orzekanie o

niezdolności do pracy należy do lekarzy orzeczników ZUS, orzekanie o stopniu nie-

pełnosprawności - do powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o

stopniu niepełnosprawności). Są one też przesłanką do przyznania innego rodzaju

świadczeń (uprawnień).

W tej pierwszej płaszczyźnie różnice między pojęciem niezdolności do pracy,

a pojęciem niepełnosprawności doznały osłabienia przez to, że stosownie do art. 5

ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej w określonym zakresie orzeczenie le-

karza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy jest traktowane na równi z orzecze-

niem o stopniu niepełnosprawności. Według art. 5 ustawy orzeczenie o całkowitej

niezdolności do pracy i o niezdolności do samodzielnej egzystencji traktowane jest

na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1), orzeczenie

o całkowitej niezdolności do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiar-

kowanym stopniu niepełnosprawności (ust. 2), a orzeczenie o częściowej niezdolno-

ści do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełno-

sprawności (ust. 3). Nie dotyczy to już jednak sytuacji, kiedy osoba ubiegająca się o

zaliczenie do określonego stopnia niepełnosprawności nie dysponuje orzeczeniem

lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy o eme-

ryturach i rentach z FUS. O tym, że nie w każdym przypadku niepełnosprawność w

rozumieniu ustawy o rehabilitacji zawodowej pokrywa się z niezdolnością do pracy w

rozumieniu przepisów rentowych świadczy, po pierwsze, że ustawa o rehabilitacji

zawodowej w brzmieniu obowiązującym w momencie orzekania wiąże zaliczenie do

4

stopnia niepełnosprawności ze zdolnością do wykonywania zatrudnieni,a a nie z

niezdolnością do pracy w rozumieniu przepisów rentowych, a po drugie, że niepełno-

sprawność oznacza nie tylko naruszenie sprawności organizmu, ale również utrud-

nienie, ograniczenie bądź niemożliwość wypełniania ról społecznych, jako elementu

uczestnictwa w życiu społecznym (art. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy o rehabilita-

cji zawodowej i społecznej).

Sądy obu instancji rozpoznając spór ograniczyły się wyłącznie do ustalenia,

czy zainteresowany był osobą niezdolną do pracy, pomijając dalszy kontekst niepeł-

nosprawności związany z możliwością wypełniania ról społecznych. Uzasadniało to

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do po-

nownego rozpoznania.

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej podlegała po 1997 r. wielu

zmianom. Dalsze liczne zmiany miały miejsce po 1999 r. Zmierzały one między in-

nymi do sprecyzowania zasad ustalania niepełnosprawności, w tym także zasad zali-

czenia do niepełnosprawności w stopniu lekkim. Dokonując zmian ustawodawca nie

określił w przepisach przejściowych, w oparciu o które przepisy należy orzekać o

niepełnosprawności w zakresie spraw wszczętych przed wprowadzonymi zmianami.

Ustawa w art. 67 (który nie został znowelizowany) stanowi jedynie, że sprawy, które

zostały wszczęte, a nie zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają

rozpoznaniu według przepisów tej ustawy. Wobec braku w dokonywanych noweliza-

cjach dotyczących ustalania stopnia niepełnosprawności przepisów przejściowych,

które normalnie decydują o tym jakie przepisy należy stosować do spraw wszczętych

pod rządami przepisów dawniejszych, należy przyjąć, iż rozstrzygając sprawę sąd

opiera się na przepisach prawa materialnego obowiązujących w chwili wyrokowania

(art. 316 k.p.c.).

========================================