I PK 345/02

Wyrok z dnia 2 września 2003 r.

I PK 345/02

1. Przez pozostawanie w dyspozycji pracodawcy jako element gotowości

do pracy w rozumieniu art. 81 § 1 k.p. należy rozumieć stan, w którym pracow-

nik może na wezwanie pracodawcy niezwłocznie podjąć pracę.

2. Zatrudnienie u innego pracodawcy nie przekreśla samo przez się goto-

wości do pracy w rozumieniu art. 81 § 1 k.p. Dotyczy to jednak sytuacji, w któ-

rej praca taka nie wyłącza dyspozycyjności pracownika, to jest nie uniemożli-

wia niezwłocznego podjęcia pracy, którą pracownik zobowiązał się wykonywać

na rzecz pracodawcy, ze strony którego doznał przeszkód w jej wykonywaniu.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Zbigniew Hajn (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2003 r.

sprawy z powództwa Stanisława W. przeciwko W. Urzędowi Wojewódzkiemu w P. o

zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 8 marca 2002 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lesznie wyrokiem z 21 stycznia 2002 r. oddalił

powództwo Stanisława W. o zapłatę i orzekł o kosztach procesu.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony w W. Urzędzie Wojewódzkim

na stanowisku dyrektora Wydziału Rolnictwa. Dnia 26 lutego 1998 r. Dyrektor Gene-

ralny pozwanego Urzędu rozwiązał z powodem stosunek pracy na podstawie art. 13

ust. 1 pkt 2 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, za

trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, ze skutkiem na 31 maja 1998 r. Od tej

decyzji powód wniósł odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z

wnioskiem o stwierdzenie nieważności. Ostatecznie 19 lutego 2001 r. Minister wydał

2

decyzję stwierdzającą nieważność decyzji z 26 lutego 1998 r. Od 1 czerwca 1998 r.

powód był zatrudniony u innego pracodawcy na podstawie umowy o pracę na czas

nieokreślony, która została rozwiązana za porozumieniem stron 17 stycznia 1999 r.

Od 18 stycznia 1999 r. powód pracował w Starostwie Powiatowym w L. Jako pod-

stawę swego roszczenia powód podał art. 81 § 1 k.p., twierdząc, że po ustaniu za-

trudnienia w Urzędzie Wojewódzkim był gotów do pracy w tym Urzędzie, jednakże

doznał przeszkód ze strony pracodawcy. Wskazał także, że stwierdzenie nieważno-

ści decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy z mianowanym urzędnikiem państwowym

ma charakter deklaratoryjny i skutek wsteczny, a więc reaktywuje rozwiązany w ten

sposób stosunek pracy. Należy zatem jego zdaniem uznać, że skoro przez cały ten

czas pozostawał w zatrudnieniu i był gotów do świadczenia pracy, a doznał w tym

przeszkód ze strony pracodawcy, to należy mu się za ten okres wynagrodzenie z art.

81 k.p.

Zdaniem Sądu Rejonowego, powód doznał przeszkód w świadczeniu pracy po

rozwiązaniu z nim umowy o pracę. Nie był jednak gotów do podjęcia pracy u pozwa-

nego ponieważ natychmiast po rozwiązaniu z nim umowy o pracę podjął pracę u in-

nego pracodawcy. Z tych względów powództwo zostało oddalone.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód. Wyrokiem z 8 marca 2002 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Poznaniu oddalił apelację i zasądził od powoda na rzecz

pozwanego koszty procesu. Sąd ten uznał ustalenia Sądu pierwszej instancji za pra-

widłowe, a okoliczności sprawy za bezsporne. Bezsporne było również, że powód po

ustaniu zatrudnienia u pozwanego podjął pracę u innego pracodawcy. Gotowości do

pracy powód w toku procesu nie wykazał, a byłoby to niemożliwe, ponieważ nowy

pracodawca miał siedzibę ok. 80 km od L. Sąd Okręgowy stwierdził także, że powód

oparł swoje żądanie na art. 81 k.p., a nie na art. 47 k.p., powołując w tym kontekście

wyrok Sądu Najwyższego z 19 sierpnia 1999 r., I PKN 210/99 (OSNAPiUS 2000 nr

23, poz. 854), stwierdzający, że mianowanemu urzędnikowi państwowemu, z którym

rozwiązano stosunek pracy z naruszeniem art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1982 r. o pra-

cownikach urzędów państwowych, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do

pracy, nie przysługuje przewidziane w art. 47 in fine k.p. wynagrodzenie za cały czas

pozostawania bez pracy. Tymczasem art. 81 dotyczy innych stanów faktycznych i

okoliczności w nim przewidziane nie zachodzą w sprawie. Sąd Okręgowy podkreślił

także, że powód nie przedstawił dowodu na okoliczność, że był gotowy do podjęcia

pracy.

3

W kasacji powód zarzucił temu wyrokowi naruszenie prawa przez jego błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności art. 81 k.p. poprzez uzna-

nie, że przepis ten nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż dotyczy in-

nych stanów faktycznych. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania „w

postaci art. 382 kpc w związku z art. 102, 316 § 1; 233 § 1 i 4771

kpc” poprzez nie-

przeprowadzenie postępowania dowodowego celem zbadania gotowości powoda do

podjęcia pracy i bezpodstawne przyjęcie, że powód pracy nie podjął i nie starał się o

jej podjęcie; niezbadanie i nieustosunkowanie się do przedstawionego przez powoda

materiału dowodowego, a w szczególności do powołanych orzeczeń Sądu Najwyż-

szego oraz niezbadanie możliwości zastosowania art. 102 k.p.c. przy rozstrzygnięciu

o kosztach. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Alternatywnie powód wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy.

Uzasadniając kasację pełnomocnik powoda nie zgodził się z twierdzeniem

Sądu Okręgowego, że w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania art. 81 k.p.

Stwierdzenie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nieważności decyzji

Dyrektora Generalnego Urzędu Wojewódzkiego miało skutek wsteczny i reaktywo-

wało rozwiązany stosunek pracy. Zdaniem skarżącego sytuacja ta, zgodnie z poglą-

dem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z 14 grudnia 1999 r. (I PKN

407/99), w pełni odpowiada dyspozycji art. 81 k.p. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy

wskazał, że „stwierdzenie nieważności decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy z mia-

nowanym urzędnikiem państwowym ma charakter deklaratoryjny i skutek wsteczny,

a więc reaktywuje w ten sposób rozwiązany stosunek pracy, czyli należy uznać, że

pracownik przez cały czas pozostawał w zatrudnieniu i jeżeli był gotów do świadcze-

nia pracy, a doznał w tym przeszkód ze strony pracodawcy, to należy mu się za ten

okres wynagrodzenie z art. 81 k.p.”. Nieustosunkowanie się przez Sąd Okręgowy do

powyższych okoliczności i powołanego orzeczenia Sądu Najwyższego narusza art.

382 w związku z art. 316 i 233 k.p.c. Następnie skarżący stwierdził, że podjęcie

przez powoda pracy u innego pracodawcy w okresie od czerwca 1998 r. do stycznia

1999 r. nie wyłączało jego gotowości do pracy. Na uzasadnienie tego twierdzenia,

powołał się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 lutego 1996 r. (III APr

64/95), w którym Sąd ten uznał, że „do uznania gotowości pracy niezbędna jest dys-

pozycyjność pracownika względem zakładu pracy. Zostanie ona zachowana w razie

podjęcia innego, zastępczego zatrudnienia, gdy przeszkoda ma charakter trwały.

4

Przedłużająca się bowiem bezczynność pracownika, nie uzasadnia biernej jego po-

stawy również w tym zakresie.”. Dodał, również, że Sąd nie może oczekiwać, aby

powód pozostawał bez pracy i bez środków do życia przez cały czas od rozwiązania

umowy do wydania przez Ministra decyzji uchylającej decyzję o rozwiązaniu umowy.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania „w postaci art. 382 kpc w

związku z art. 316 § 1; 233 § 1 i 4771

kpc”, skarżący stwierdził, że żaden z Sądów nie

przeprowadził postępowania dowodowego na okoliczność gotowości powoda do

pracy, ani też Sądy nie zgromadziły w zasadzie żadnych materiałów, choć w oparciu

o art. 4771

k.p.c. Brak wniosków dowodowych nie zamyka drogi do przeprowadzenia

postępowania dowodowego przez sąd z urzędu. Zarzut naruszenia art. 102 k.p.c.

przez obciążenie powoda kosztami procesu skarżący umotywował tym, że skoro po-

wód traktuje dochodzenie swych roszczeń jako zadośćuczynienie za doznaną

krzywdę, to nawet gdyby uznać jego roszczenia za niezasadne, to z uwagi na roz-

bieżne stanowisko orzecznictwa w podobnych sytuacjach, istnieją słuszne podstawy

do zastosowania art. 102 k.p.c., a w ogóle możliwość zastosowania tego przepisu

powinna być przez sąd badana w każdej sprawie pracowniczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nietrafny jest zarzut naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 81 k.p. Z treści

tego przepisu wynikają dwie przesłanki nabycia prawa do wynagrodzenia: po pierw-

sze - gotowość pracownika do wykonywania pracy, po drugie - doznanie przeszkód z

przyczyn dotyczących pracodawcy (np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 1999 r.,

I PKN 60/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 577). Nie ulega wątpliwości, że powód

doznał przeszkód w świadczeniu pracy ze strony pracodawcy - W. Urzędu Woje-

wódzkiego, co spełnia drugą z wymienionych przesłanek. Nie był on jednak gotów do

wykonywania pracy w tym Urzędzie w okresie od 1 czerwca 1998 r. do 17 stycznia

1999 r., za który dochodzi wynagrodzenia. Cechami charakterystycznymi gotowości

pracownika do wykonywania pracy są: 1) zamiar wykonywania pracy, 2) faktyczna

zdolność do świadczenia pracy, 3) uzewnętrznienie gotowości do wykonywania

pracy oraz 4) pozostawanie w dyspozycji pracodawcy. Z ustaleń Sądu Rejonowego,

przyjętych przez Sąd Okręgowy, wynika, że powód nie pozostawał w dyspozycji pra-

codawcy. Przez pozostawanie w dyspozycji pracodawcy, jako element gotowości do

pracy w rozumieniu art. 81 § 1 k.p., należy rozumieć stan, w którym pracownik może

5

niezwłocznie, na wezwanie pracodawcy podjąć pracę. Pracownik pozostający w dys-

pozycji pracodawcy oczekuje na możliwość podjęcia pracy na terenie zakładu pracy

lub w innym miejscu wskazanym przez pracodawcę, ewentualnie w miejscu wskaza-

nym przez siebie i podanym pracodawcy, jeżeli pracodawca bezprawnie nie dopusz-

cza go do pracy. Sąd Okręgowy przyjął słusznie, że powód nie wykazał gotowości do

pracy w zakresie pozostawania w dyspozycji pracodawcy, a gotowość ta byłaby na-

wet niemożliwa, ze względu na podjęcie w tym czasie pracy w innym zakładzie

pracy, odległym ok. 80 km od L. Fakt ten obiektywnie wykluczał możliwość nie-

zwłocznego podjęcia pracy. Sąd Rejonowy trafnie ocenił, że argument powoda, iż

może on natychmiast powrócić do pracy w Urzędzie Wojewódzkim niewiele znaczy,

gdyż w rzeczywistości zależało to od zgody pracodawcy, u którego w okresie od 1

czerwca 1998 r. do 17 stycznia 1999 r. powód pracował. Co prawda praca w innym

zakładzie nie przekreśla sama przez się gotowości do pracy w rozumieniu art. 81 § 1

k.p. (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 maja 1976 r., OSNCP

1976 nr 9, poz. 187), odnosi się to jednak do sytuacji, w której praca taka nie wyłącza

dyspozycyjności pracownika, a tym samym jego gotowości do pracy, tj. nie uniemoż-

liwia niezwłocznego podjęcia pracy, którą pracownik zobowiązał się wykonywać na

rzecz pracodawcy, ze strony którego doznał przeszkód w jej wykonywaniu. Podobne

stanowisko wyraził już Sąd Najwyższy w wyroku z 7 lipca 2000 r., I PKN 721/99

(OSNAPiUS 2002 nr 2, poz. 37). Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela

natomiast poglądu wyrażonego w powołanym przez skarżącego wyroku Sądu Apela-

cyjnego w Katowicach z 16 lutego 1996 r. (III APr 64/95), jako wykraczającego poza

pojęcie dyspozycyjności pracownika składające się na pojęcie gotowości do pracy w

rozumieniu art. 81 § 1 k.p.

Bezpodstawny jest zarzut kasacji naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 382

k.p.c. w związku z art. 316 § 1; 233 § 1 i 4771

k.p.c. Skarżący stwierdza, że „w zakre-

sie gotowości do pracy, ani sąd I Instancji, ani sąd II instancji nie zgromadziły w za-

sadzie żadnych materiałów”. Należy jednak przypomnieć, że, zgodnie z art. 232

k.p.c. to strony są obowiązane wskazywać dowody, z których wywodzą skutki

prawne. Wprawdzie przepis ten stanowi, że sąd może dopuścić dowód nie wskazany

przez stronę, jednakże jest to tylko możliwość, a nie obowiązek (wyrok Sądu Najwyż-

szego, V CKN 406/00, Prokurator i Prawo 2002 nr 4, poz. 45). Dalej autor kasacji

przyznaje, że strona powodowa nie składała wniosków dowodowych w tym zakresie,

ale wskazuje, że „w oparciu o art. 4771

k.p.c. brak wniosków dowodowych nie zamy-

6

ka drogi do przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z urzędu”. Art.

4771

k.p.c. powołany w kasacji w całości, dotyczy wszakże kilku różnych kwestii, a

Sąd Najwyższy, działając jako sąd kasacyjny, nie jest uprawniony do samodzielnego

konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu

dotyczy podstawa kasacji (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2002 r.,

III CKN 760/00). Ponieważ skarżący opisał jednak ogólnie treść jednego z przepisów

art. 4771

k.p.c., którego niezastosowanie zarzuca, to należy wskazać, że § 11

tego

artykułu, który odpowiada temu opisowi, dotyczy wyłącznie postępowania dowodo-

wego w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy. Wbrew zarzutom kasacji

Sądy wszechstronnie i prawidłowo rozważyły zebrany materiał. W szczególności w

pełni prawidłowo został uznany za niewiele znaczący argument powoda, że może on

natychmiast powrócić do pracy w Urzędzie Wojewódzkim. Z tych względów bezpod-

stawny jest także zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

Nie można również zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 102 k.p.c. Fakt, że

pracownik traktuje dochodzenie swoich roszczeń jako zadośćuczynienie za krzywdę

nie stanowi sam w sobie szczególnie uzasadnionego wypadku, dającego, w myśl art.

102 k.p.c., podstawę do zasądzenia od strony przegrywającej tylko części kosztów

albo w ogóle nieobciążania jej kosztami.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

k.p.c., orzekł

jak w sentencji.

========================================