I KZP 25/03

UCHWAŁA Z DNIA 30 WRZEŚNIA 2003 R.

I KZP 25/03

Nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania mandatowego, ani

postępowania przeprowadzonego na podstawie art. 101 Kodeksu postę-

powania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148) i zakończo-

nego wydaniem postanowienia o odmowie uchylenia mandatu karnego,

ponieważ orzeczenie to nie kończy prawomocnie postępowania sądowego

w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.s.w. w zw. z art. 540 § 1 in principio k.p.k.

Przewodniczący: sędzia SN F. Tarnowski.

Sędziowie SN: R. Sądej, J. Skwierawski (sprawozdawca).

Zastępca Prokuratora Generalnego: R.A. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Jolanty O. po rozpoznaniu, przekazanego

na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Apelacyjny w Ł., postanowie-

niem z dnia 10 czerwca 2003 r., zagadnienia prawnego wymagającego za-

sadniczej wykładni ustawy:

„Czy dopuszczalne jest wznowienie postępowania, przeprowadzonego na

podstawie art. 101 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w

sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148) i zakończonego orze-

czeniem?”

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j.

2

U Z A S A D N I E N I E

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło

się w następującej sytuacji procesowej.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. wydał w dniu 15 lip-

ca 2002 r. mandat karny kredytowany, którym nałożył na Jolantę O. grzyw-

nę w wysokości 250 zł za popełnienie wykroczenia określonego w art. 93

ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2000 r. Nr

106, poz. 1126 ze zm.), polegającego na użytkowaniu przez ukaraną, bez

wymaganego pozwolenia, lokalu jako biura radcy podatkowego.

Po pokwitowaniu odbioru mandatu, ukarana uiściła grzywnę w dniu

20 lipca 2002 r. W tym samym dniu Jolanta O. złożyła w Wydziale Grodz-

kim Sądu Rejonowego w Ł., na podstawie art. 101 k.p.s.w., wniosek „o

uchylenie prawomocnego mandatu oraz podjęcie czynności w celu spraw-

dzenia podstaw do uchylenia mandatu karnego”, twierdząc, że ukarana zo-

stała za czyn niezawiniony przez nią.

Postanowieniem z dnia 19 września 2002 r. Sąd ten odmówił uchyle-

nia prawomocnego mandatu stwierdzając, że ukarana, jako użytkownik

„przedmiotowego obiektu, wypełnia znamię podmiotowe wskazanego

przepisu”, a użyty w art. 101 § 1 k.p.w. zwrot: „czyn nie będący czynem za-

bronionym jako wykroczenie” wyłącza możliwość kontroli w trybie przewi-

dzianym w tym przepisie kwestii zasadności rozstrzygnięcia w przedmiocie

winy. Sąd zaprezentował pogląd, zgodnie z którym „uchylenie mandatu

może nastąpić jedynie wtedy, gdy grzywnę nałożono za czyn nie będący

czynem zabronionym jako wykroczenie, a więc za takie zachowanie, które

nie wypełnia znamion wykroczenia”.

W dniu 25 marca 2003 r. Jolanta O. złożyła wniosek o wznowienie

postępowania „z powodu wykrycia okoliczności faktycznych mogących

mieć wpływ na wynik sprawy”. Z pisma Wojewódzkiego Inspektora Nadzo-

3

ru Budowlanego w Ł., będącego odpowiedzią na jej skargę, wynika bo-

wiem – jak ukarana podkreśla – że nie ona, lecz inwestor obiektu budowla-

nego jest adresatem obowiązków, których naruszenie uznane zostało za

wykroczenie określone w art. 93 ust. 7 prawa budowlanego.

Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2003 r. w Sądzie Okręgowym w Ł.

odmówiono przyjęcia wniosku jako niedopuszczalnego z mocy ustawy, po-

nieważ – jak stwierdzono – „art. 540 § 1 k.p.k., na który powołuje się art.

113 § 1 k.p.w.” przewiduje możliwość wznowienia jedynie postępowania

sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, a w sprawie niniej-

szej nie toczyło się postępowanie sądowe.

W zażaleniu na to zarządzenie Jolanta O. utrzymuje, że Sąd dokonu-

jący kontroli przewidzianej w art. 101 k.p.s.w. przeprowadza postępowanie

sądowe, skoro jest uprawniony (art. 101 § 2 in fine k.p.s.w.) do „zarządze-

nia stosownych czynności w celu sprawdzenia podstaw do uchylenia man-

datu karnego”. Sąd czynności takich – mimo wskazywanej przez ukaraną

potrzeby – nie przeprowadził, a zaniechanie Sądu nie może pogarszać sy-

tuacji prawnej wnoszącego o wznowienie postępowania.

Sąd Apelacyjny w Ł., rozpoznając zażalenie, powziął wyrażoną w

sformułowanym pytaniu wątpliwość, wynikającą z „możliwości przeciw-

stawnych interpretacji zwrotu: postępowanie prawomocnie zakończone w

trybie niniejszego kodeksu (art. 113 § 1 k.p.w.)”. Przedstawiający zagad-

nienie stwierdza – uwzględniając treść tego zwrotu – możliwość wznowie-

nia postępowania mandatowego, „gdyby kierować się jedynie wykładnią

językową”. Wskazuje jednak, że obowiązek odpowiedniego stosowania m.

in. art. 540 k.p.k. oraz przewidziany w art. 101 k.p.s.w. „odrębny tryb uchy-

lenia mandatu karnego (...) wykluczają dopuszczalność wznowienia postę-

powania zakończonego prawomocnym mandatem, od którego nie został

złożony nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci wniosku”, określone-

go w tym ostatnim przepisie. Z treści dalszych rozważań Sądu Apelacyjne-

4

go wynika, że dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego

orzeczeniem sądu działającego w trybie art. 101 k.p.s.w. sprzeciwiają się

jednak „ważne względy celowościowe i systemowe”. Do takich ważnych

względów zalicza Sąd: dobrowolną zgodę sprawcy na poddanie się karze

w postępowaniu mandatowym i rezygnację zarówno z prawa do rozpozna-

nia sprawy przez sąd, jak i z prawa do zaskarżenia mandatu karnego, brak

„racjonalnego uzasadnienia dla mnożenia podstaw do kwestionowania te-

go, co się świadomie zaaprobowało”, oraz – podkreślając granice prawa do

odwołalności oświadczeń procesowych – niemożność akceptowania stanu

„odżywania prawa do sądu w tej samej sprawie w wyniku zmiany stanowi-

ska osoby, która tego prawa w drobnej – obiektywnie – sprawie, bo o wy-

kroczenie, się zrzekła”. W takiej sytuacji, „mimo świadomości wiodącej roli

wykładni językowej, Sąd Apelacyjny opowiada się za udzieleniem nega-

tywnej odpowiedzi” na przedstawione pytanie.

Prokurator Krajowy, ustosunkowując się do przedstawionego zagad-

nienia, złożył wniosek o podjęcie uchwały wyrażającej pogląd, iż „postano-

wienie sądu w przedmiocie uchylenia prawomocnego mandatu karnego

(art. 101 § 1 k.p.s.w.) nie jest postanowieniem prawomocnie kończącym

postępowanie w sprawach o wykroczenie i w związku z tym nie ma do tego

postępowania zastosowania art. 113 § 1 k.p.s.w.”. Postępowanie to jest

postępowaniem szczególnym w sprawach o wykroczenie, prowadzonym

przez organ pozasądowy, a postanowienie sądu zapadłe w przedmiocie

uchylenia prawomocnego mandatu karnego nie kończy postępowania są-

dowego i jest jedynie wyrazem ograniczonej co do zakresu kontroli zasad-

ności mandatu karnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Możliwość udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie zależy w

pierwszej kolejności od rozpoznania treści wypowiedzi zamieszczonej w

art. 113 § 1 k.p.s.w. Gdyby bowiem okazało się, że treść tego przepisu –

5

jak, nie bez racji, dostrzega na wstępie Sąd Apelacyjny – dopuszcza moż-

liwość wznowienia każdego rodzaju postępowania „prawomocnie zakoń-

czonego w trybie przepisów” k.p.s.w., niezależnie zatem od podmiotu, który

postępowanie prowadził, to odpowiadając na pytanie tego Sądu, niemożli-

we byłoby pominięcie rozważań w tej kwestii. Co więcej, w wypadku po-

twierdzenia dopuszczalności wznowienia postępowania mandatowego,

zbędne byłyby rozważania związane z uwarunkowaniami wynikającymi z

zastosowania instytucji określonej w art. 101 k.p.s.w., skoro okazałyby się

one wówczas nieistotne dla przedstawionego zagadnienia. Z tego powodu

rozważanie na wstępie, okoliczności związanych bezpośrednio z pytaniem

Sądu, zakłócałoby logikę wywodu. Niezależnie bowiem od sposobu roz-

strzygnięcia w przedmiocie pytania odniesionego do szczególnej konfigu-

racji procesowej, nie można uchylić się od rozpoznania kwestii związanych

z konfiguracją podstawową – i to w sytuacji, w której – być może – ów

szczególny układ procesowy nie ma dla kwestii wznowienia postępowania

znaczenia przypisanego mu przez formułującego pytanie.

Przepis art. 113 § 1 k.p.s.w., z wyjątkiem jedynie kwestii uregulowa-

nych odrębnie (i inaczej niż w rozdziale 56 Kodeksu postępowania karne-

go) w dalszych przepisach tego artykułu, recypuje do odpowiedniego sto-

sowania przepisy Kodeksu postępowania karnego o wznowieniu postępo-

wania. Istotę interesującej tu problematyki wyznacza już na wstępie fakt, iż

w odróżnieniu od art. 540 in principio k.p.k., a więc przepisu, który ma być

stosowany odpowiednio, przepis odsyłający nie zawiera ograniczenia wyni-

kającego z użytego w art. 540 k.p.k. określenia „sądowe” dla scharaktery-

zowania postępowania, które może ulec wznowieniu. W miejsce użytego w

art. 540 k.p.k. zwrotu, iż wznawia się „postępowanie sądowe zakończone

prawomocnym orzeczeniem”, art. 113 § 1 k.p.s.w. dopuszcza możliwość

wznowienia „postępowania prawomocnie zakończonego w trybie przepi-

sów” Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. W literaturze

6

przedmiotu wskazano przy tym, że kodeks ten „recypuje w całości do od-

powiedniego stosowania przepisy Kodeksu postępowania karnego o pod-

stawach (podkreśl. SN) wznowienia postępowania, a także procedurę

(podkreśl. SN) w przedmiocie wznowienia, modyfikując jedynie właściwość

sądu w tej materii i jego skład” (T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania w

sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2002, s. 378). Stwierdze-

nie to zdaje się sugerować, że nie recypuje, bo określa autonomicznie za-

kres postępowań i kończących je rozstrzygnięć, które mogą być objęte

wznowieniem postępowania. Autor komentarza w następnym zdaniu

stwierdza wprawdzie, że „wznowienie postępowania dotyczy wznowienia

procesu sądowego”, lecz stwierdzenie to, nie nawiązując do faktu pominię-

cia w art. 113 k.p.s.w. określenia „sądowego”, może budzić wątpliwości –

zwłaszcza, iż zdaniem tego Autora „przy interpretacji norm recypowanych

należy wykładać je w sprawach o wykroczenia podobnie jak w postępowa-

niu karnym, z uwzględnieniem jednak specyfiki postępowania objętego

k.p.w. i odrębności tu istniejących” (vide: Postępowanie szczególne w

sprawach o wykroczenia w: PiP, 2002, z. 1, s. 38). Nie sposób zaprzeczyć,

że specyfiką tego postępowania i oczywistą odrębnością jest w tym zna-

czeniu i w interesującym tu zakresie właśnie postępowanie mandatowe, w

którym organ pozasądowy w postępowaniu zastępczym, którego przedmio-

tem jest odpowiedzialność karna za wykroczenie, rozstrzyga – tak jak wy-

rokiem – mandatem karnym, będącym jedną ze wskazanych w art. 32 § 1

k.p.s.w. postaci rozstrzygnięć zapadających w sprawach o wykroczenia.

Mandat karny jest więc– obok jedynie wyroku – postacią rozstrzygnięcia

merytorycznego o głównym przedmiocie postępowania, to jest odpowie-

dzialności karnej za wykroczenie – co może stanowić argument uzasadnia-

jący dopuszczalność wznowienia postępowania mandatowego.

Treść art. 113 § 1 k.p.s.w. zdaje się zatem dopuszczać możliwość

wznowienia każdego prawomocnie zakończonego postępowania, skoro

7

jedynym wskazanym w nim ograniczeniem tej możliwości jest wymaganie,

aby było to postępowanie prawomocnie zakończone „w trybie przepisów”

tego kodeksu. Jest to spostrzeżenie o tyle istotne, że kodeks ten, regulując

zarówno postępowanie sądowe, jak i postępowanie prowadzone przez or-

gany pozasądowe – czego nie mógł nie dostrzegać ustawodawca – nie

stanowi w art. 113 § 1 k.p.s.w. żadnego ograniczenia ze względu na rodzaj

postępowania. W istniejącej sytuacji należałoby oczekiwać – gdyby zamia-

rem ustawodawcy było ograniczenie dopuszczalności wznowienia jedynie

do postępowania sądowego – wyraźnego zapisania takiego ograniczenia.

Ustawodawca, precyzując w art. 113 § 1 k.p.s.w. zakres postępowań pod-

legających wznowieniu, nie ograniczył jednak tego zakresu, ani przez

wskazanie, iż możliwość wznowienia obejmuje jedynie postępowanie są-

dowe (podkreśl. SN), ani przez dodanie w innym miejscu, że dotyczy po-

stępowania zakończonego prawomocnie orzeczeniem (podkreśl. SN).

Przyjęcie jednego z tak określonych ograniczeń pozwalałoby twierdzić –

bez potrzeby dodatkowego objaśniania treści przepisu – że postępowanie

zakończone prawomocnie w trybie przepisów rozdziału 17 k.p.w. nie pod-

lega wznowieniu. Paradoksalnie, stwierdzenie to byłoby w pełni uzasad-

nione także wtedy, gdyby zakres odniesienia do przepisów k.p.k. nie został

w art. 113 § 1 k.p.s.w. w ogóle sprecyzowany i wyrażał się jedynie zwro-

tem: „do wznowienia postępowania stosuje się odpowiednio przepisy”

(wymienione w art. 113 § 1 k.p.s.w.), ponieważ pozwalałoby to w drodze

prostego zabiegu interpretacyjnego przyjąć, że wznowieniu podlega wy-

łącznie postępowanie sądowe w sprawach o wykroczenia. Przyjęcie takie-

go wniosku jest natomiast – uwzględniając treść art. 113 § 1 k.p.s.w. i re-

zultat samej tylko wykładni językowej – niemożliwe, skoro przepis ten do-

puszcza możliwość wznowienia każdego (lege non distinguente) postępo-

wania zakończonego prawomocnie „w trybie przepisów” Kodeksu postę-

powania w sprawach o wykroczenia.

8

Nic istotnego nie wynika w tej kwestii z posłużenia się w art. 113 § 1

k.p.s.w. pojęciem „postępowanie”, ponieważ nie eliminuje to postępowania

uregulowanego i wskazanego już w tytule rozdziału 17 Kodeksu postępo-

wania w sprawach o wykroczenia. Argument, iż nie należy ono do postę-

powań wymienionych w art. 2 § 1 k.p.s.w., nie ma istotnego znaczenia,

skoro przepis ten nie wskazuje wszystkich postępowań uregulowanych w

tym Kodeksie lecz jedynie te, które kończą się wydaniem orzeczenia. Bez

znaczenia też – z tego punktu widzenia – pozostaje kwestia odrębności te-

go postępowania i jego specyfiki, zwłaszcza, że znaczenia takiego nie do-

strzegł również ustawodawca w redakcji art. 113 § 1 k.p.s.w. Nie trzeba

dodawać, że postępowanie mandatowe – obok wymienionych w art. 2 § 1

k.p.s.w. postępowań: przyspieszonego i nakazowego – jest jednym z po-

stępowań szczególnych uregulowanych z punktu widzenia systematyki te-

go Kodeksu równorzędnie w dziale IX. Wprawdzie trafnie podkreśla się, iż

z art. 2 § 2 k.p.s.w. wynika, że „nakładanie grzywny w drodze mandatu

karnego nie jest orzekaniem w sprawach o wykroczenia w rozumieniu art. 2

§ 1 k.p.s.w.” (patrz: J. Lewiński: Komentarz do kodeksu postępowania w

sprawach o wykroczenia z 2001 r., Warszawa 2002, s. 14), lecz istotny jest

przecież fakt, że art. 113 § 1 k.p.s.w. nie formułuje w ogóle warunku istnie-

nia orzeczenia jako przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania.

Postępowanie mandatowe nie może więc pozostawać z tego powodu poza

desygnatami pojęcia „postępowanie” w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.s.w.

W opisanej sytuacji zwrot precyzujący zakres odniesienia do przepi-

sów rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego wyraża nolens volens

zamiar objęcia przepisami o wznowieniu postępowania sądowego, także

niesądowego postępowania mandatowego, ponieważ i ono jest postępo-

waniem, które staje się prawomocne „w trybie przepisów” Kodeksu postę-

powania w sprawach o wykroczenia. Nie sposób zatem wykluczyć a priori

możliwości, że ustawodawca zamierzał zakwestionować wszystkie dotych-

9

czasowe regulacje postępowania w sprawach o wykroczenia w tym zakre-

sie i wprowadzić jako novum dopuszczalność wznowienia postępowania

mandatowego. Niezasadny byłby wówczas podniesiony, także przez Sąd

Apelacyjny, argument wskazujący na istnienie odrębnego, przewidzianego

w art. 101 k.p.s.w., trybu uchylania prawomocnego mandatu karnego –

zwłaszcza, że przewidziano w nim niezwykle wąską co do zakresu kontrolę

decyzji o nałożeniu mandatu (zgodność czynu „przypisanego” ze znamio-

nami czynu zabronionego jako wykroczenie), a zakres tej kontroli nie pełni

funkcji stanowiącej istotę instytucji wznowienia postępowania. Należy rów-

nież podkreślić, że w warunkach wyznaczonych treścią art. 113 § 1 k.p.s.w.

nieuzasadniony byłby w płaszczyźnie językowej wniosek, iż skoro przepi-

sem odniesienia jest przepis regulujący wznowienie postępowania sądo-

wego, to przepis odsyłający – wbrew zamieszczonej w nim treści – do-

puszcza niejako automatycznie możliwość wznowienia jedynie postępowa-

nia sądowego w sprawach o wykroczenia. W tym też znaczeniu nie można

zgodzić się z wyrażonym, m. in. w uzasadnieniu przedstawionego zagad-

nienia, poglądem, zgodnie z którym o możliwości wznowienia jedynie po-

stępowania sądowego zakończonego orzeczeniem przesądza treść prze-

pisu odniesienia (art. 540 § 1 in principio k.p.k.), a wznowienie postępowa-

nia mandatowego „nie wchodzi w rachubę”, mimo sprzecznej z pierwotnym

zakresem odniesienia treści przepisu odsyłającego (art. 113 § 1 k.p.s.w.).

Jeżeli bowiem przepis odsyłający precyzuje zakres odniesienia, jak to jest

w wypadku art. 113 § 1 k.p.s.w., to nie można treści tego przepisu pomi-

nąć, bo on właśnie wyznacza przedmiot, który poddaje regulacji przepisu

odniesienia. Należy natomiast, w wypadku uzasadnionych – jak w niniej-

szej sprawie – wątpliwości co do granic zakresu odniesienia, sięgnąć do

innych metod wykładni.

Przede wszystkim, dla wyczerpania problematyki wynikającej z treści

art. 113 § 1 k.p.s.w. rozważyć trzeba, czy ograniczenie możliwości wzno-

10

wienia postępowania w sprawach o wykroczenia wyłącznie do postępowa-

nia sądowego w tych sprawach nie wynika z samej istoty legislacyjnego

zabiegu odesłania, odzwierciedlonego w tym przepisie zwrotem: „do

wznowienia postępowania prawomocnie zakończonego w trybie przepisów

niniejszego kodeksu stosuje się odpowiednio art. 540-542, 544 § 2 i 3 oraz

art. 545-548 kodeksu postępowania karnego”. Jest to odesłanie do wszyst-

kich niemal przepisów rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego, bo

pomija jedynie przepisy: art. 543 k.p.k. (dotyczy kwestii bezprzedmiotowej

na gruncie prawa o wykroczeniach) oraz art. 544 § 1 k.p.k., skoro jego ma-

terię uregulowano w art. 113 k.p.s.w. inaczej. W rezultacie, wszystkie wy-

mienione w art. 113 § 1 k.p.s.w. przepisy Kodeksu postępowania kanrego

regulujące podstawy wznowienia oraz skład, procedowanie i rodzaje orze-

czeń sądu wznowieniowego, a także przepisy wymienione w art. 545 § 1 i 2

k.p.k., znajdują odpowiednie zastosowanie do wznowienia postępowania w

sprawach o wykroczenia. Mechanizm odesłania ma jednak określone regu-

ły i ograniczenia.

Warunkiem racjonalności zabiegu odesłania jest określony stopień

przedmiotowej i instytucjonalnej bliskości materii normatywnej stanowiącej

zakres odniesienia, i tej, którą regulują przepisy mające być odpowiednio

stosowane. Spełnienie wymogów przedmiotowej relewantności i pojęciowej

jednorodności istotne jest zwłaszcza wtedy, kiedy przepis nakazuje odpo-

wiednie stosowanie szczególnej i precyzyjnie uregulowanej w innej usta-

wie, całej instytucji procesowej, jak ma to miejsce w wypadku art. 113 § 1

k.p.s.w. Przepisy rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego, regulujące

instytucję wznowienia postępowania sądowego, posługują się konstruk-

cjami, pojęciami i kategoriami właściwymi jedynie temu postępowaniu. Te

właśnie stwierdzenia prowadzą do wniosku, że wskazane w art. 113 § 1

k.p.s.w. przepisy Kodeksu postępowania karnego mogą być odpowiednio

stosowane jedynie do postępowania sądowego w sprawach o wykroczenia.

11

Inaczej natomiast w wypadku postępowania mandatowego.

Uwzględnienie tych cech tego postępowania, które decydują o jego specy-

fice, całkowitej odrębności i nieprzystawalności do podstawowych nawet

zasad, reguł i pojęć właściwych postępowaniu sądowemu, wyklucza możli-

wość odpowiedniego stosowania do tego postępowania przepisów rozdzia-

łu 56 Kodeksu postępowania karnego. Nie ma potrzeby dokonywania

szczegółowej analizy i konfrontacji przepisów tego rozdziału i rozdziału 17

Kodeksu postępowania karnego dla wykazania, że zastosowanie ogromnej

większości zarówno przepisów normujących podstawy wznowienia postę-

powania, jak i nakazujących odpowiednie stosowanie reguł postępowania

odwoławczego (art. 545 k.p.k.), a więc przepisów o najistotniejszym, bo

„materialnym” charakterze, byłoby – w wypadku postępowania mandato-

wego – bezprzedmiotowe. Odrębny, zastępczy w stosunku do postępowa-

nia przed sądem charakter postępowania mandatowego prowadzonego

przez organ pozasądowy, uwarunkowania tego postępowania, a zwłaszcza

dobrowolność poddania się karze i rezygnacja przez sprawcę wykroczenia

z prawa do rozpoznania sprawy przez sąd, czy brak orzekania w przed-

miocie procesu, to niektóre tylko, najistotniejsze właściwości tego postępo-

wania podkreślane w literaturze (J. Lewiński – op. cit., s. 14, a także: T.

Grzegorczyk – op. cit., s. 64).

Zabieg odesłania może wprawdzie powodować, poza zmianą same-

go tylko zakresu odniesienia przepisu stosowanego odpowiednio (w tym

wypadku w art. 540 § 1 in principio k.p.k.) także zmiany w jego pozostałej

części, lecz w literaturze wyraża się w tej kwestii następujący pogląd:

„Zmiany te nie mogą być zbyt daleko idące, by przepis stosowany nie utra-

cił swego «zasadniczego charakteru». Gdyby bowiem ustawodawca chciał

uregulować daną materię w sposób znacznie odbiegający od treści przepi-

su odniesienia, uczyniłby to w sposób nie pozostawiający wątpliwości”, a

także, iż ingerencja w dyspozycję przepisu odniesienia „polegać może

12

przede wszystkim na zastąpieniu pewnych elementów występujących w

tym przepisie na «zastępowalne» elementy materii przepisu odsyłającego”

(A. Błachnio-Parzych, Przepisy odsyłające systemowo, PiP 2003, z. 1, s.

49).

Przedstawiona argumentacja wskazuje, że jakościowa rozbieżność

modelu postępowania sądowego i mandatowego uzasadniałaby całkowicie

odrębną regulację wznowienia postępowania mandatowego, wobec nie-

możności racjonalnego posłużenia się techniką odesłania. Kodeks postę-

powania w sprawach o wykroczenia nie zawiera takiej regulacji, co przeko-

nuje, że ustawodawca nie dopuszcza możliwości wznowienia postępowa-

nia mandatowego. Wniosek ten potwierdza nadto fakt, iż dalsze przepisy

art. 113 k.p.s.w. normują inaczej niż w Kodeksie postępowania karnego

niektóre kwestie dotyczące wznowienia postępowania, jednakże żadna z

nich nie dotyczy postępowania mandatowego.

W konkluzji, redakcja art. 113 § 1 k.p.s.w. w części określającej za-

kres odniesienia nie jest precyzyjna, czego wyrazem jest fakt, iż rezultat

wykładni językowej tego przepisu pozostaje w sprzeczności z rzeczywistym

zakresem odniesienia, a przepis wymaga – dla odtworzenia przedmiotu

zawartej w nim regulacji – zasadniczej wykładni. Jednakże mimo takiej re-

dakcji przepisu nie wymaga on zmiany, skoro dostępne metody wykładni

pozwalają objaśnić treść wypowiedzi ustawodawcy. Dokonanie takiej wy-

kładni w niniejszej sprawie wynika zarówno ze ścisłego związania jej pro-

blematyki z treścią, a zwłaszcza uzasadnieniem pytania, jak i z jego for-

malnej natury. Odpowiedź, ograniczona wyłącznie do rozstrzygnięcia w

przedmiocie charakteru czynności sądu orzekającego w trybie art. 101

k.p.s.w., pomijałaby bowiem całkowicie leżącą u podstaw tego pytania kon-

trowersyjną kwestię dopuszczalności wznowienia postępowania mandato-

wego – a kwestia ta, ze względu na efekt wykładni językowej art. 113 § 1

k.p.s.w. i nieprzekonująco przełamującą tę wykładnię argumentację Sądu

13

Apelacyjnego, aktualizowałaby się w niniejszej sprawie w wypadku braku

jasnej wypowiedzi. Brak ten mógłby bowiem rodzić sugestię, że gdyby

wniosek o wznowienie postępowania dotyczył prawomocnie nałożonego

mandatu, to byłby dopuszczalny.

Przedstawione przez Sąd Apelacyjny pytanie powstało nie tyle nawet

w kontekście – jak przekonuje uzasadnienie pytania, i co wynika z wypo-

wiedzi Prokuratora Krajowego – ile w ścisłym związku z kwestią dopusz-

czalności wznowienia postępowania mandatowego.

Nie budzi wątpliwości, że wniosek o uchylenie mandatu jest szcze-

gólnym, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, skoro może być wniesiony

jedynie od prawomocnej decyzji o nałożeniu mandatu. Oznacza to, że sąd

działający w trybie art. 101 k.p.s.w. jest sądem rozpoznającym nadzwy-

czajny środek zaskarżenia kwestionujący prawomocne już rozstrzygnięcie,

i może jedynie uchylić prawomocny mandat karny (wtedy kwestia wzno-

wienia postępowania mandatowego w ogóle nie powstaje) albo nie

uwzględnić wniosku (wznowienie postępowania mandatowego jest wów-

czas niedopuszczalne), a postanowienie tej treści nie narusza wówczas

prawomocności decyzji o nałożeniu mandatu.

Sąd Apelacyjny, rozważając możliwość wznowienia postępowania

prowadzonego w trybie art. 101 k.p.s.w. twierdzi, że czynności podjęte w

tym trybie przez sąd kończą postępowanie sądowe wydaniem prawomoc-

nego orzeczenia. Należy jednak podkreślić, że o tym, czy postępowanie

sądowe zakończone zostało prawomocnie orzeczeniem wydanym w po-

stępowaniu nadzwyczajnokontrolnym decyduje treść orzeczenia. Jeżeli

orzeczenie nie uwzględnia nadzwyczajnego środka zaskarżenia, to nie na-

rusza prawomocności orzeczenia, które podlegało kontroli, a samo nie jest

orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w sprawie poddanej kon-

troli w trybie nadzwyczajnym. W takiej sytuacji – gdyby dopuszczalne było

wznowienie postępowania mandatowego – wniosek o wznowienie postę-

14

powania musiałby wskazywać rozstrzygnięcie w postaci prawomocnego

nałożenia mandatu. Jest to sytuacja analogiczna do objętej następującym

komentarzem do art. 544 k.p.k.: „Nie jest orzeczeniem kończącym postę-

powanie sądowe orzeczenie Sądu Najwyższego wydane w trybie kasacji,

jeśli orzeczeniem tym kasację oddalono. W takim układzie procesowym nie

dochodzi bowiem do wzruszenia prawomocności orzeczenia, które zostało

kasacją zaskarżone”. (P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postę-

powania karnego. Komentarz, Warszawa 1999, t. II, s. 890).

Uzasadniając stanowisko przeciwstawne, dopuszczające możliwość

wznowienia postępowania prowadzonego w trybie art. 101 k.p.s.w., Sąd

Apelacyjny twierdzi: „może być wniesiona i rozpoznana kasacja od meryto-

rycznego orzeczenia zapadłego po wznowieniu postępowania, i odwrotnie;

może być wznowione postępowanie w sprawie, w której rozpoznano kasa-

cję”, a ponadto: „Kodeks nie wyklucza zatem sięgania po różne nadzwy-

czajne środki zaskarżenia orzeczenia wydanego w tej samej sprawie”. Ar-

gumenty te, niewątpliwie trafne, nie dotyczą jednak konfiguracji procesowej

powstałej w niniejszej sprawie. Czynnikiem różnicującym opisane sytuacje

jest bowiem fakt, iż to nie orzeczenie sądu wydane w trybie art. 101

k.p.s.w. kończy prawomocnie postępowanie w rozumieniu art. 540 § 1 in

principio k.p.k., lecz fakt uiszczenia nałożonej mandatem grzywny lub po-

kwitowanie odbioru mandatu – co sprawia, że mandat staje się prawomoc-

ny w postępowaniu pozasądowym.

Pozostałe przedstawione w uzasadnieniu stanowiska Sądu Apelacyj-

nego argumenty natury celowościowej i systemowej pozostać muszą poza

niniejszymi rozważaniami, ponieważ przyczyny udzielenia negatywnej od-

powiedzi czynią ich analizę bezprzedmiotową.

W podsumowaniu przedstawionych rozważań należy wyrazić pogląd,

zgodnie z którym nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania manda-

towego, ani postępowania przeprowadzonego na podstawie art. 101

15

k.p.s.w. i zakończonego wydaniem postanowienia o odmowie uchylenia

mandatu karnego, ponieważ orzeczenie to nie kończy prawomocnie postę-

powania sądowego w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.s.w. w zw. z art. 540 § 1

in principio k.p.k.