V CK 228/02

Wyrok z dnia 2 października 2003 r., V CK 228/02

Zatwierdzona i ogłoszona w trybie określonym ustawą z dnia 10 kwietnia

1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze zm.) taryfa dla energii

cieplnej obowiązuje z upływem terminu określonego w art. 47 ust. 4 tej

ustawy, chyba że strony w umowie sprzedaży energii określiły inne warunki

wprowadzenia zmian w zakresie cen i stawek opłat lub inny sposób

rozliczenia.

Sędzia SN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Huty "C.", S.A w S. przeciwko

Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej w D.G. o zapłatę, po rozpoznaniu na

rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 2 października 2003 r. kasacji strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 2001 r.

zmienił zaskarżony wyrok i oddalił apelację oraz zasądził od pozwanego

Przedsiębiorstwa na rzecz powodowej Huty kwotę 2700 zł tytułem kosztów

postępowania apelacyjnego; zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz

powodowej Huty kwotę 8795 zł tytułem kosztów procesu za instancję kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo ustalając, że strony wiązała umowa

dostawy energii cieplnej z dnia 31 sierpnia 1993 r. Pozwane Przedsiębiorstwo

Energetyki Cieplnej nie zapłaciło należności za energię dostarczoną przez

powodową Hutę "C." w okresie od marca 1999 r. do grudnia 1999 r., stanowiącej

różnicę pomiędzy ceną wynikającą z powołanej umowy, a ceną ustaloną w

postępowaniu administracyjnym, zatwierdzoną przez Prezesa Urzędu Regulacji

Energetyki. Taryfa ta została opublikowana dnia 10 sierpnia 1999 r. w Dzienniku

Urzędowym Województwa Śląskiego. Ustalone ceny i opłaty wiążą – zdaniem Sądu

Okręgowego – stronę pozwaną.

W uwzględnieniu apelacji tej strony Sąd Apelacyjny – zaskarżonym

orzeczeniem – zmienił wyrok Sądu Okręgowego i powództwo oddalił.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że do oceny charakteru prawnego cen

ustalonych w taryfach mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, pozwalające

na przyjęcie, że są to ceny maksymalne w rozumieniu art. 538 k.c. Z odwołaniem

się do zasady wynikającej z art. 5 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo

energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze zm. – dalej: "Pr.energ."), że stosunki

prawne pomiędzy odbiorcami a przedsiębiorcami energetycznymi są stosunkami

umownymi, istnieje – w ocenie Sądu Apelacyjnego – uzasadniona podstawa do

przyjęcia, iż strony, w szczególności odbiorcy są uprawnieni do negocjowania cen

taryfowych. Zatwierdzenie i opublikowanie taryfy dla powódki nie stworzyło zatem

prawnych podstaw do przyjmowania automatyzmu jej obowiązywania dla

odbiorców.

Kasację złożyła powodowa Huta "C.". Skarżąca powołując się na podstawę z

art. 3931

pkt 1 k.p.c. zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3

pkt 17, art. 47 pkt 4 Pr.energ. przez przyjęcie, że termin wejścia w życie

zatwierdzonej w trybie art. 45 Pr.energ. taryfy dla ciepła określony w art. 47 pkt 4

Pr.energ. nie wiązał odbiorcy i był uzależniony od jego złożenia przez odbiorcę

pozytywnego oświadczenia woli o terminie obowiązywania taryfy.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 oraz art. 382 k.p.c. przez

sprzeczność istotnych ustaleń Sądu Apelacyjnego z zebranym materiałem

dowodowym przez ustalenie, że z umowy stron z dnia 31 sierpnia 1993 r., a w

szczególności § 13 i 16 wynika konieczność wyrażenia zgody przez pozwanego na

wejście w życie taryfy ustalonej w trybie decyzji administracyjnej.

Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku i

uwzględnienie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bezsporne jest, że powodowa Huta "C." jest przedsiębiorstwem

energetycznym mającym koncesję. Stosownie do art. 47 Pr.energ.,

przedsiębiorstwa energetyczne posiadające koncesje mają obowiązek ustalania

taryf, które podlegają zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Zatwierdzenie lub odmowa zatwierdzenia taryfy przez Prezesa następuje decyzją

administracyjną, która powinna być wydana w terminie 30 dni od dnia

przedstawienia taryfy do zatwierdzenia (art. 47 ust. 2). Odmowa zatwierdzenia

taryfy może nastąpić jedynie w razie stwierdzenia niezgodności taryfy z zasadami i

przepisami, o których mowa w art. 45 i 46 Pr.energ. Artykuł 45 stanowi, że taryfy dla

paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła powinny zapewnić pokrycie

uzasadnionych kosztów działalności przedsiębiorstw energetycznych w zakresie

wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania lub obrotu paliwami i

energią, kosztów modernizacji, rozwoju oraz ochrony środowiska a także zapewnić

ochronę interesów odbiorców przed nieuzasadnionym poziomem cen. Taryfa ma

zatem pokryć uzasadnione koszty działalności przedsiębiorstwa energetycznego i

zapewnić niezbędne środki do samofinansowania jego działalności. Potwierdzają to

liczne postanowienia ustawy obowiązujące przy ustalaniu taryfy i nałożenie na

Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki ustawowego obowiązku działania na rzecz

równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych oraz odbiorców paliw i

energii (art. 23 Pr.energ.). Przedsiębiorstwa energetyczne świadczą specyficzne

rodzaje usług, które zaspokajają elementarne potrzeby bytowe ludności i muszą być

dostępne powszechnie, bez względu na poziom zamożności społeczeństwa.

Zrozumiała jest zatem regulacja przez właściwe organy ceny i tym samym

ograniczenie zysku przedsiębiorcy, mimo że usługi te mają charakter komercyjny.

Artykuł 3 pkt 17 Pr.energ. określa taryfę jako zbiór cen i opłat oraz warunków ich

stosowania, opracowany przez przedsiębiorstwo energetyczne i wprowadzony jako

obowiązujący dla określonych w nim odbiorców w sposób określony ustawą.

Oczywiste jest, że przepisy ani odmowa odbiorcy nie mogą prowadzić do

wymuszenia prowadzenia przez przedsiębiorstwo energetyczne działalności

gospodarczej ze stratą. Ustawa, nakładając obowiązek zatwierdzenia taryf,

przewiduje także obowiązek ich stosowania (art. 56 ust. 1 pkt 5), oraz sankcje za

stosowanie cen i taryf wyższych od zatwierdzonych (art. 56 ust. 1 pkt 6).

Naruszenie przepisów o taryfach stanowi naruszenie określonych przepisami prawa

warunków wykonywania koncesjonowanej działalności gospodarczej w rozumieniu

art. 22 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz.U.

Nr 101, poz. 1178 ze zm.).

Bezprzedmiotowe są rozważania o możliwości stosowania przez

przedsiębiorstwo energetyczne, w indywidualnie negocjowanych umowach, cen

niższych niż przewidziane w taryfie, ponieważ w przedmiotowej sprawie spór nie

dotyczył w ogóle wysokości ustalonych opłat, a wyłącznie terminu zastosowania

nowej taryfy. Pozwany wskazywał, że nie kwestionuje ustalonych cen, lecz

wyłącznie termin wejścia w życie taryfy. Zapatrywanie Sądu Apelacyjnego, że sama

taryfa nie stwarzała podstaw prawnych do przyjmowania automatyzmu jej

obowiązywania dla odbiorców, którzy są uprawnieni do negocjowania cen

taryfowych odnieść zatem należy, w bezspornych okolicznościach sprawy, do

terminu wejścia w życie taryfy. Warunkami obowiązywania taryfy, których spełnienia

pozwany nie kwestionował, są ogłoszenie zatwierdzonej taryfy we właściwym

miejscowo wojewódzkim dzienniku urzędowym i upływ co najmniej 14 dni od czasu

publikacji tej taryfy.

Strony pozostawały w stosunku zobowiązaniowym o charakterze ciągłym

nawiązanym na podstawie wieloletniej umowy z dnia 31 sierpnia 1993 r. Umowa

stron nie przewiduje, że zmiana wysokości opłat wymaga powiadomienia odbiorcy z

odpowiednio dłuższym wyprzedzeniem, co pozwala na wnioskowanie, iż ustawowy

wymóg publikacji taryfy, stanowiący warunek wprowadzenia jej w życie był

wystarczający dla odbiorcy. (...) Nie można zatem zasadnie zarzucać, że

wprowadzenie nowej taryfy nastąpiło bez uprzedniego poinformowania o tym

odbiorców, w tym także pozwanego Przedsiębiorstwa. Trafnie zatem powodowa

Huta odwoływała się w toku postępowania, także w instancji kasacyjnej, do

postanowienia § 16 umowy, pominiętego przez Sąd Apelacyjny. Stanowi ono, że

wszelkie zmiany dotyczące wytwarzania energii cieplnej, jej przesyłania i

sprzedaży, wynikające z przepisów ogólnie obowiązujących lub zarządzeń i

wytycznych właściwych władz, wiążą strony w dacie ich wprowadzenia i stanowią

odpowiednią zmianę umowy bez potrzeby jej wypowiadania i zawierania nowej

umowy.

Pozwany pozostaje nadal w ciągłym stosunku zobowiązaniowym z Hutą,

pobiera od powódki energię cieplną i dowodzi, że ekonomicznie uzasadnione

koszty pozyskania tej energii ustalone w taryfie mogą być zastosowane dopiero po

uzyskaniu akceptacji co do terminu ich wejścia w życie przez odbiorcę ciepła. Takie

zapatrywanie nie znajduje potwierdzenia zarówno w treści powołanej umowy

wiążącej strony, jak i przepisach Prawa energetycznego. Zatwierdzona i ogłoszona

w trybie określonym ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne taryfa

dla energii cieplnej obowiązuje z upływem terminu określonego w art. 47 ust. 4 tej

ustawy, chyba że strony w umowie sprzedaży energii określiły inne warunki

wprowadzenia zmian w zakresie cen i stawek opłat lub sposób rozliczenia.

Autonomia decyzyjna stron nie została w tym zakresie wyłączona ani ograniczona,

co potwierdza art. 5 ust. 2 Pr.energ., który wśród obligatoryjnych składników umowy

o dostarczenie energii wymienia obowiązek włączenia do jej treści postanowień

dotyczących cen i stawek opłat oraz warunków wprowadzenia w nich zmian.

Z tego wynika, że kasacja powódki oparta na naruszeniu prawa materialnego

okazała się uzasadniona. Wykładnia oświadczenia woli należy do kwestii prawnych,

gdyż stwierdzone w tym zakresie wadliwości stanowią naruszenie przepisów prawa

materialnego przez błędną ich wykładnię. Istniały więc podstawy do orzeczenia co

do istoty sprawy (art. 39315

k.p.c.).