SNO 63/03

WYROK Z DNIA 17 PAŹDZIERNIKA 2003 R.

SNO 63/03

Przewodniczący: sędzia SN Andrzej Deptuła.

Sędziowie SN: Mirosław Bączyk (sprawozdawca), Jerzy Kuźniar.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Apelacyjnego oraz protokolanta po

rozpoznaniu w dniu 17 października 2003 r. sprawy dyscyplinarnej sędziego

Sądu Okręgowego w związku z odwołaniem Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego w z dnia 13 czerwca 2003 r., sygn. akt (...)

I. z m i e n i ł zaskarżony w y r o k i na podstawie art. 109 § 1 pkt 1

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) wymierzył obwinionemu sędziemu karę

dyscyplinarną upomnienia;

II. kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążył Skarb Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 13 czerwca 2003 r.

uznał obwinionego sędziego Sądu Okręgowego za winnego oczywistej i rażącej

obrazy przepisów prawa w zakresie sprawności postępowania poprzez

nierozpoznanie wniosków o zabezpieczenie kosztów utrzymania rodziny (w

czterech sprawach wyszczególnionych w pkt I. 1 wyroku) oraz poprzez

pozostawienie trzech spraw bez biegu (określonych w pkt I. 2 wyroku). Uwolnił

natomiast obwinionego od zarzutu oczywistej i rażącej obrazy przepisów w

2

pozostałych sprawach, sformułowanego we wniosku Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego dla Sądu Apelacyjnego z dnia 17 kwietnia 2003 r. Popełnione

przewinienie dyscyplinarne przez obwinionego przewidziane zostało w art. 107

§ 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.

U. Nr 98, poz. 1070 ze zm., cyt. dalej jako u.s.p.). Sąd Apelacyjny uznał

przewinienie dyscyplinarne obwinionego za noszące cechy przewinienia

mniejszej wagi i na podstawie art. 109 § 5 u.s.p. odstąpił od wymierzenia

obwinionemu kary dyscyplinarnej.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego odwołanie złożył

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego i zaskarżył ten wyrok w zakresie uznania,

że przypisane obwinionemu przewinienie dyscyplinarne, określone w art. 107 §

1 u.s.p., stanowi przewinienie mniejszej wagi, co spowodowało odstąpienie od

wymierzenia kary dyscyplinarnej. Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych

przyjętych za podstawę orzeczenia dyscyplinarnego i niesłuszne zastosowanie

art. 109 § 5 u.s.p. (art. 428 ust. 3 i 4 k.p.k.). W konsekwencji wnosił o zmianę

zaskarżonego orzeczenia w punkcie I.2 i wymierzenie obwinionemu kary

dyscyplinarnej nagany (art. 109 § 1 pkt 2 u.s.p.), eliminując możliwość

zastosowania art. 109 § 5 u.s.p.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Słusznie wskazano w odwołaniu, że w przepisach u.s.p. wprowadzono

możliwość uznania przez Sąd dyscyplinarny określonego przewinienia

dyscyplinarnego za przewinienie mniejszej wagi, co oznacza dopuszczalne

stopniowanie szkodliwości przewinienia wobec służby sędziowskiej (art. 109 §

5 u.s.p.). Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał, że przewinienie

dyscyplinarne obwinionego zakwalifikować można jako przewinienie mniejszej

wagi w rozumieniu art. 109 § 5 u.s.p. i starał się uzasadnić taką ocenę

okolicznościami wskazanymi przede wszystkim na s. 13 – 15 uzasadnienia

zaskarżonego wyroku. Wziął pod uwagę m.in.: charakter rozpoznawanych przez

3

obwinionego spraw rodzinnych, okres bezczynności obwinionego (przypadający

na lata 2000 – 2002), niesprawny sposób prowadzenia spraw rodzinnych przez

obwinionego sędziego (nie zawsze podporządkowany zasadzie koncentracji

materiału dowodowego i sprawności postępowania cywilnego), decernat

obwinionego, znaczną mobilizację obwinionego w zakresie sprawności

rozpoznawania spraw po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego (z racji

przyjęcia przez obwinionego obecnie skuteczniejszej metody prowadzenia

spraw), zakres obciążenia obwinionego sprawami w relacji do innych sędziów

(dwukrotnie większe od notowanych w innych sądach), konieczność liczenia się

z możliwościami psychofizycznymi sędziów wyrażającą się w umiejętności i

sprawności organizowania obowiązków zawodowych, zagadnienie wzmocnienia

obsady personalnej wydziału, w którym pracuje obwiniony (czego domagała się

przewodnicząca i wizytatorzy), związek między stworzeniem obwinionemu

sędziemu odpowiednich warunków do orzekania przy obciążeniu ilością

powierzonych sędziemu spraw i niepowodzeniami w działalności orzeczniczej.

Zarzucając w odwołaniu zaskarżonemu wyrokowi „błąd w ustaleniach

faktycznych stanowiących podstawę orzekania” (art. 438 pkt 3 k.p.k.), Zastępca

Rzecznika Dyscyplinarnego zmierzał z pewnością do wykazania, że Sąd

pierwszej instancji przekroczył jednak granice swobodnej oceny dowodów przy

ocenie tego, czy przewinienie dyscyplinarne obwinionego mieściło się w

kategorii przewinienia mniejszej wagi, określonego w art.109 § 5 u.s.p.

Dokonane w postępowaniu dyscyplinarnym ustalenie faktyczne, obejmujące

okres pracy orzeczniczej obwinionego sędziego (2000 – 2002 r.),

wyeksponowane w uzasadnieniu odwołania Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego, dają wystarczającą i przekonywującą podstawę do

sformułowania oceny, iż przewinienie dyscyplinarne obwinionego należało

jednak zaliczyć do grupy przewinień dyscyplinarnych innych niż przewidziane

w art. 109 § 5 u.s.p. Szkodliwość przewinienia obwinionego, wbrew ocenie

4

dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, nie była zatem niewielka dla wymiaru

sprawiedliwości.

Słusznie bowiem w odwołaniu zwrócono uwagę na to, że w trzech

sprawach rodzinnych (sygn. akt: X RC 619/01; X RC 1031/99; X RC 289/00)

nierozpoznanie wniosków o zabezpieczenie kosztów utrzymania rodziny

obejmowało okresy odpowiednio 13 miesięcy, 9 miesięcy, 3,5 miesiąca. Te

okresy rozpoznawania spraw określonych w art. 443 k.p.c., z racji ich

szczególnego charakteru, muszą budzić zdecydowaną dezaprobatę w

odniesieniu do pracy orzeczniczej obwinionego. Wymagały one przecież

rozstrzygnięć pilnych, a w każdym razie – dokonywanych w rozsądnych

granicach czasowych, zdeterminowanych okolicznościami każdej sprawy

rodzinnej. Co więcej, trudno by twierdzić, że sprawy te odznaczają się jakimś

szczególnym stopniem trudności w zakresie dokonywania poprawnych

merytorycznie rozstrzygnięć. Nie bez racji stwierdzono w odwołaniu Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego, że sprawy rozwodowe dotyczą najistotniejszych

problemów życiowych małżonków i ich dzieci, stąd wymagana jest tu

szczególna troska o ich sprawne i skuteczne prowadzenie. Dotyczy to także

wniosków o zabezpieczenie kosztów utrzymania rodziny i takie wnioski

powinny być rozpatrywane bez zbędnej zwłoki (art. 732 § 2 k.p.c. w zw. z art.

443 k.p.c.).

Za rażące uchybienia w zakresie sprawności orzekania zwrócono

obwinionemu uwagę dwukrotnie: po raz pierwszy w trybie art. 32 § 3 ustawy z

dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (jedn. tekst:

Dz. U. z 1994 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) w dniu 24 stycznia 2001 r. (akta osobowe

– k. 185), a po raz drugi w trybie art. 37 § 4 u.s.p. w dniu 16 maja 2002 r. (akta

osobowe k. 193). Wytknięcie uchybień obwinionemu sędziemu nastąpiło zatem

w okresie objętym wnioskiem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego o

rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej.

5

Trafnie wskazano w odwołaniu Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego, że

w sprawie sygn. akt XR 619/01 obwiniony (jako referent) rozpoznał wniosek

o zabezpieczenie kosztów utrzymania rodziny dopiero w wyniku interwencji

wizytatora i licznych skarg kierowanych przez stronę (pismo wiceprezesa Sądu

Apelacyjnego z dnia 7 lutego 2002 r.; k. 5-6 akt sprawy dyscyplinarnej). W

piśmie tym wyrażono zdanie, że długotrwała bezczynność obwinionego

(wniosek powódki złożony został w marcu 2002 r., natomiast dopiero w

październiku 2002 r. wydane zostało zarządzenie o wezwaniu do przedłożenia

zaświadczenia o zarobkach, w dodatku dopiero po skierowaniu do sędziego

polecenia rozpoznania wniosku o zabezpieczenie kosztów rodziny) może być

zakwalifikowana jako przewinienie służbowe w rozumieniu przepisu art. 107 §

1 u.s.p. (k. 6 akt sprawy dyscyplinarnej). Należy podkreślić, że taką ocenę

sformułowano już w kontekście załatwiania jednej tylko sprawy przez

obwinionego sędziego.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego domagał się wymierzenia obwinione-

mu kary dyscyplinarnej nagany przewidzianej w art. 109 § 1 pkt 2 u.s.p. Przy

wymiarze kary należało jednak wziąć pod uwagę także istotne okoliczności

wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego.

Już wszczęcie postępowania dyscyplinarnego spowodowało wzmożoną

mobilizację i aktywność obwinionego sędziego w zakresie sprawności

orzekania. Okazuje się więc, że obwiniony wykazuje nie tylko odpowiednią

sprawność psychofizyczną, ale także odpowiednie kompetencje i umiejętności w

zakresie sprawności wykonywania działalności orzeczniczej. Nie można też nie

mieć na uwadze faktu znacznego jednak obciążenia obwinionego sprawami

wyznaczonymi mu do rozpoznania (obciążenie dwukrotnie wyższe od obciążeń

notowanych w innych sądach). Przewodnicząca Wydziału (w którym pracuje

obwiniony), a także sędziowie wizytatorzy dostrzegali potrzebę wzmocnienia

sędziowskiej obsady tego Wydziału w celu usprawnienia rozpoznawania spraw.

6

Z akt sprawy wynika, że czas bezczynności obwinionego i wadliwości w

organizowaniu działalności orzeczniczej przypadła na okres 2000 – 2002 r.

Jeżeli weźmie się pod uwagę dobrą wydajność pracy obwinionego,

zadowalającą terminowość w zakresie sporządzania uzasadnień, brak zastrzeżeń

co do sposobu prowadzenia powierzonych mu spraw i w rezultacie powołanie

go (w 1997 r.) na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego, a następnie ponowną,

znaczną mobilizację (po 2002 r.) w zakresie rozpoznawanych spraw i

zadawalające wyniki jego pracy obecnie, pojawiają się usprawiedliwione

podstawy do przyjęcia przypuszczenia, że niefortunny okres pracy zawodowej w

latach 2000 – 2002 nie powinien się już powtórzyć. Za wnioskiem takim

przemawia także nabyte przez obwinionego długoletnie doświadczenie i

praktyka sędziowska.

Mając na względzie przedstawione okoliczności, Sąd Najwyższy – Sąd

Dyscyplinarny zmienił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego i na podstawie art. 109 § 1 pkt 1 u.s.p. wymierzył

obwinionemu karę dyscyplinarną upomnienia jako najbardziej adekwatną do

stwierdzonego przewinienia dyscyplinarnego (art. 438 pkt 3 i 4 w zw. z art. 128

u.s.p.).