I KZP 18/03

UCHWAŁA Z DNIA 21 PAŹDZIERNIKA 2003 R.

I KZP 18/03

Umowa licencyjna jest ze swej istoty stosunkiem zobowiązaniowym,

który z jednej strony określa uprawnienia udzielane na rzecz licencjobiorcy,

z drugiej zaś strony statuuje obowiązek zapłaty (prawo do wynagrodzenia)

na rzecz uprawnionego podmiotu, tj. licencjodawcy. W związku z tym, uży-

te w art. 116 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach

pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.) określenie „wbrew

warunkom uprawnienia” odnosi się tylko i wyłącznie do udzielonych mocą

licencji uprawnień do rozpowszechniania utworu, nie zaś do obowiązków

wynikających z umowy licencyjnej (np. prawo do wynagrodzenia, czy obo-

wiązek przedstawiania rozliczeń finansowych). Tak rozumiane pojęcie

„uprawnienia” odnosi się także do istniejącej przed nowelizacją „licencji

ustawowej”, z tą jednak różnicą, że źródłem „uprawnienia” nie była umowa

a jedynie ustawa.”

Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz.

Sędziowie SN: J. Sobczak (sprawozdawca), E. Strużyna.

Zastępca Prokuratora Generalnego: R. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Roberta W. i Jana W., po rozpoznaniu,

przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w T.,

postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2003 r., zagadnienia prawnego wymaga-

jącego zasadniczej wykładni ustawy:

„Czy użyte w art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie au-

torskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 80, poz. 904 ze zm.)

2

określenie „wbrew warunkom uprawnienia” obejmuje także zaniechanie

uiszczenia wynagrodzenia autorskiego i składania rozliczeń programowo-

finansowych do których nadający (operator sieci kablowych) zobowiązał się

w umowie licencyjnej z podmiotem uprawnionym (Stowarzyszenia Autorów

ZAiKS), czy też odnosi się ono tylko do technicznych ograniczeń rozpo-

wszechniania zawartych w tejże umowie?”.

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j.

UZASADNIENIE

Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne wyłoniło się

na tle następującej sytuacji procesowej.

Dnia 30 listopada 1994 r. zostały zawarte dwie umowy licencyjne,

których stronami były: Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w K. (licencjodawca)

oraz Spółka S. TAR TV Sp. z o.o. w T. (licencjobiorca). Pierwsza z zawar-

tych umów dotyczyła tzw. nadań własnych, zaś druga reemisji utworów. W

późniejszym okresie dokonano aneksu do umowy na nadanie własne i za-

warto nową umowę na reemisję utworów, stanowiącą kontynuację po-

przedniej. Umowy te w części wstępnej określały zasady rozpowszechnia-

nia, a w dalszych postanowieniach nakładały na nadającego m. in. obowią-

zek przedstawiania rozliczeń programowo finansowych i uiszczania wyna-

grodzenia autorskiego. W przedmiotowych umowach znalazł się zapis,

zgodnie z którym zezwolenie na nadawanie następuje w granicach i na wa-

runkach określonych w tychże umowach. Oskarżeni Robert W. i Jan W.,

jako reprezentujący nadającego, niewywiązywali się w pełni z ciążących na

nich obowiązków wynikających z umów, tj. przedstawiania rozliczeń oraz

wnoszenia opłat. W związku z powyższym w postępowaniu cywilnym za-

3

padły orzeczenia zasądzające należności wynikające z zawartych umów.

Wobec dalszego niewywiązywania się z obowiązków w zakresie rozliczeń i

uiszczania opłat, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS zawiadomiło prokuraturę

o popełnieniu przez oskarżonych przestępstwa określonego w art. 116

ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych i

po przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego został wniesiony

przeciwko nim akt oskarżenia.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 19 grudnia 2002 r., Robert

W. został uznany „za winnego tego, że jako Prezes PPHU S. STAR, póź-

niej (...) Telewizji Kablowej S. STAR oraz jako prezes Spółki z o.o. MTK S.

TAR w T. w okresie od września 1996 r. do października 1999 r. wbrew wa-

runkom uprawnienia w postaci umowy licencyjnej z dnia 1 lipca 1995 r. za-

wartej ze Stowarzyszeniem Autorów ZAiKS w K. na reemitowanie progra-

mów, a od lutego 1999 r. do października 1999 r. wbrew warunkom upraw-

nienia w postaci umowy licencyjnej z dnia 30 listopada 1994 r. na nadawa-

nie programów własnych, polegających na składaniu rozliczeń programo-

wo-finansowych i wnoszeniu opłat, rozpowszechniał utwory muzyczne,

słowne i słowno-muzyczne twórców zrzeszonych w ZAiKS w wersji orygi-

nalnej, albo w postaci nadania, opracowania, artystycznego wykonania,

fonogramu, wideogramu, naruszając tym interesy twórców reprezentowa-

nych przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, czyniąc z popełnienia prze-

stępstwa stałe źródło dochodu, to jest przestępstwo określone w art. 116

ust 1 i 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach po-

krewnych”. Tymże wyrokiem Jan W. został uznany „za winnego tego, że

jako Prezes (...) Telewizji Kablowej S. TAR TV Spółka z o.o. w T. w okresie

od października 1999 r. do lipca 2001 r. wbrew warunkom uprawnienia w

postaci umowy licencyjnej z dnia 30 listopada 1994 r. oraz aneksu z dnia

26 października 1999 r. do tej umowy zawartej ze Stowarzyszeniem Auto-

rów ZAiKS w K. na nadawanie programu własnego, wbrew warunkom

4

uprawnienia w postaci umowy licencyjnej z dnia 30 listopada 1994 r. i

umowy z dnia 1 lipca 1995 r. stanowiącej jej kontynuację na reemitowanie

programów innych nadawców, polegających na składaniu rozliczeń pro-

gramowo-finansowych rozpowszechniał utwory muzyczne, słowne i słow-

no-muzyczne twórców zrzeszonych w ZAiKS w wersji oryginalnej albo w

postaci nadania, opracowania artystycznego wykonania, fonogramu wi-

deogramu. naruszając tym interesy twórców reprezentowanych przez Sto-

warzyszenie Autorów ZAiKS czyniąc z popełnienia przestępstwa stałe źró-

dło dochodów, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 116 ust 1 i 3

ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych”.

Apelację od powyższego wyroku wnieśli obrońcy obydwu oskarżo-

nych.

Poza zarzutami podniesionymi w obu apelacjach, sprowadzającymi

się do błędnych ustaleń faktycznych oraz naruszeń prawa procesowego i

materialnego, obrońca Roberta W. w uzasadnieniu swej skargi wskazał m.

in., że „kwestia wywiązywania się z obowiązków finansowych (także w za-

kresie przesyłania rozliczeń finansowych) nie jest równoznaczna z rozpo-

wszechnianiem utworów wbrew warunkom zezwolenia. Odróżnienia wy-

magają warunki rozpowszechniania utworów, od warunków finansowych

umowy”.

Odpowiedź na apelacje obrońców oskarżonych złożył oskarżyciel po-

siłkowy, tj. Stowarzyszenie Autorów ZAiKS podnosząc, iż pokrzywdzony

udzielił zezwolenia na korzystanie z praw przez siebie chronionych na wa-

runkach wynikających z umowy. Te warunki, w rozumieniu oskarżyciela

posiłkowego, zobowiązywały nadawcę do określonych czynności oraz za-

płaty tantiem. Przy czym art. 21 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach

pokrewnych (dalej cyt. p.a.p.p) stanowił, iż organizacjom radiowym i telewi-

zyjnym wolno nadawać utwory słowne i słowno-muzyczne wyłącznie na

podstawie umowy zawartej z właściwą organizacją zbiorowego zarządza-

5

nia prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. Organizacja, która na

mocy ustawy zobowiązana została do pośrednictwa pomiędzy uprawnio-

nym a podmiotem korzystającym z praw chronionych ograniczona jest do-

datkowo, zgodnie z art. 106 ust. 2 omawianej ustawy, w decydowaniu o

odmowie udzielenia zezwolenia. Wobec czego wolą ustawodawcy było,

ażeby osoby rozpowszechniające utwór i działające wbrew warunkom li-

cencji były pociągnięte do odpowiedzialności karnej oraz to, by kwestia

niewykonywania obowiązków wynikających z zawartej umowy, nie była je-

dynie przedmiotem roszczeń cywilnoprawnych.

Rozpoznając apelacje obrońców Sąd Okręgowy w T. dostrzegł za-

gadnienie prawne, które przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnię-

cia.

Odnosząc się do tego zagadnienia Zastępca Prokuratora Generalne-

go wniósł o podjęcie następującej uchwały: „rozpowszechnianie wbrew wa-

runkom uprawnienia cudzego utworu w wersji oryginalnej albo w postaci

opracowania, artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu lub na-

dania, o którym mowa w art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o

prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904

ze zm.) polega na nieprzestrzeganiu ustalonych warunków rozpowszech-

niania, a nie obejmuje zaniechania uiszczania wynagrodzenia autorskiego i

składania rozliczeń programowo – finansowych wynikających z zawartej

umowy o rozpowszechnianie utworu”. W uzasadnieniu wniosku Zastępca

Prokuratora Generalnego argumentował, że zwrot „wbrew warunkom” jest

powiązany z rozpowszechnianiem a nie z wszystkimi elementami określa-

jącymi zobowiązania wynikające z przekazania uprawnienia do rozpo-

wszechniania; chodzi tu o warunki dotyczące rozpowszechniania utworu.

Wskazał także na obowiązujący w doktrynie pogląd, zgodnie z którym nie-

przestrzeganie ograniczeń w zakresie rozpowszechniania oznacza np.

przekroczenie ustalonego nakładu egzemplarzy.

6

Rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy

zważył, co następuje.

Formułując przedmiotowe zagadnienie prawne Sąd Okręgowy w T.

wskazał przepis art. 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych,

jako – jego zdaniem – wymagający zasadniczej wykładni ustawy. Nato-

miast z treści pytania, z sytuacji procesowej i prawnej, na tle której ono się

wyłoniło oraz uzasadnienia stanowiska Sądu Okręgowego jednoznacznie

wynika, że trudności interpretacyjne sprawia nie samo brzmienie przepisu

lecz istota licencji w rozumieniu prawa autorskiego i praw pokrewnych.

Na wstępie wypada zaznaczyć, że w telewizji kablowej należy wyróż-

nić dwie formy jej działalności. Pierwsza polega na tworzeniu i rozpo-

wszechnianiu przez operatorów (zarządzających sieciami kablowymi łą-

czącymi ich studia z poszczególnymi abonentami) programów tzw. „wła-

snych”, w odniesieniu do których sami decydują o tym jak będzie wyglądał

emitowany przez nich program, tzn. z jakich audycji (np. filmów fabularnych

audycji publicystycznych, informacyjnych, rozrywkowych, reklam) będzie

się on składał, zaś druga forma działania operatorów polega na „równo-

czesnym i integralnym rozpowszechnianiu” w ich sieciach kablowych pro-

gramów tworzonych i nadawanych przez inne organizacje telewizyjne tzw.

reemisjach (zob. A. Matlak: Równoczesne i integralne rozpowszechnianie

kablowe na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych,

ZNUJ, Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej, 1997, z.

69, s. 76). Definicja reemisji została wprowadzona ustawą z dnia 28 paź-

dziernika 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrew-

nych (Dz. U. Nr 197, poz. 1662). Zgodnie z art. 6 ust 5 p.a.p.p. przez ree-

mitowanie utworu należy rozumieć jego rozpowszechnianie przez inny

podmiot niż pierwotnie nadający, drogą przejmowania w całości i bez

zmian programu organizacji radiowej lub telewizyjnej oraz równoczesnego i

integralnego przekazywania tego programu do powszechnego odbioru.

7

Wskazany powyżej podział jest szczególnie istotny z punktu widzenia

odpowiedzialności karnej na podstawie art. 116 ustawy o prawie autorskim

i prawach pokrewnych.

Zgodnie z treścią przepisu art. 24 ust. 3 tejże ustawy w brzmieniu

sprzed nowelizacji wprowadzonej przez ustawę z dnia 28 października

2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U.

Nr 197, poz. 1662) – operatorom sieci kablowych wolno było rozpowszech-

niać utwory nadawane przez inne organizacje radiowe lub telewizyjne do-

stępne na danym obszarze, jeżeli rozpowszechnianie w sieciach kablo-

wych miało charakter równoczesny i integralny z nadaniem pierwotnym

(podkreśl. SN). Uprawnionym do utworów przysługuje prawo do wynagro-

dzenia. Powyższy przepis statuował licencję ustawową (podkreśl. SN) na

tzw. przekaz symultaniczny programów telewizyjnych. Innymi słowy dzia-

łalność operatora telewizji kablowej mieszcząca się w treści przepisu art.

24 ust. 3 p.a.p.p. została, według wówczas obowiązującego stanu prawne-

go, objęta licencją ustawową, na podstawie której operator mógł korzystać

z utworów i wszystkich przedmiotów praw pokrewnych w ściśle określonym

zakresie, w zamian za uiszczanie na rzecz podmiotów uprawnionych od-

powiedniego wynagrodzenia. W związku z powyższym prawa przyznane:

autorom, artystom wykonawcom, organizacjom radiowym lub telewizyjnym

oraz producentom fonogramów i wideogramów ograniczone zostały na

gruncie obowiązującego wówczas stanu prawnego: jeśli chodzi o autorów

– na podstawie cytowanego wyżej art. 24 ust. 3 p.a.p.p., zaś jeśli chodzi o

pozostałe wymienione podmioty – na podstawie art. 24 ust. 3 p.a.p.p. w

zw. z art. 100 p.a.p.p. Należy więc stwierdzić, iż licencja ustawowa wynika-

jąca wprost z przepisu art. 24 ust. 3 p.a.p.p. zwalniała operatorów sieci ka-

blowych od potrzeby uzyskiwania zgody na eksploatację nadawanych

przez inną organizację radiową i telewizyjną chronionych utworów, wyko-

nań, programów (nadań), jeśli ta eksploatacja polegała na: rozpowszech-

8

nianiu w sieciach kablowych, a rozpowszechnianie miało charakter równo-

czesny i integralny z nadaniem pierwotnym oraz rozpowszechniany był sy-

gnał pochodzący od organizacji radiowych lub telewizyjnych dostępnych na

danym obszarze (zob. J. Barta, R. Markiewicz, A. Matlak: Telewizja kablo-

wa i prawo, Warszawa, 1997, s. 44).

Ponadto należy zauważyć, że licencja ustawowa została przyznana

„operatorom sieci”, zaś zgodnie z poglądami wyrażanymi w literaturze

przedmiotu „operator sieci” może nadawać własne programy, albo rozpo-

wszechniać dalej, czyli dokonywać reemisji utworów nadawanych przez

inne organizacje. Operatorem sieci jest więc, w rozumieniu prawa autor-

skiego, podmiot, który decyduje o zawartości rozpowszechnianego pro-

gramu, zaś zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i

telewizji (Dz. U. Nr 101, poz. 1114), rozprowadzanie programów w sieciach

kablowych podlega zgłoszeniu, z wyjątkiem rozprowadzania programów

publicznego radia i telewizji lub programów krajowych nadawców odbiera-

nych za pomocą odbiorników powszechnego użytku. Rejestr rozprowadza-

nia programów w sieciach kablowych prowadzony jest zgodnie z § 2 roz-

porządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 13 sierpnia 1993 r.

w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia rejestracji i rozprowadzania

programów w sieciach kablowych, wzoru rejestru i opłat za wpis do rejestru

(Dz. U. Nr 79, poz. 375), wydanego na podstawie art. 42 ust. 2 i art. 46

ustawy o radiofonii i telewizji. (zob. J. Sobczak: Radiofonia i telewizja. Ko-

mentarz, Kraków 2001, s. 469).

Rejestracja jest więc warunkiem legalności działania z punktu widze-

nia prawa publicznego. Statuowała też, zdaniem Sądu Najwyższego, orze-

kającego w niniejszej sprawie, przyznanie z mocy ustawy licencji do roz-

powszechniania utworów w sieciach kablowych, jeżeli rozpowszechnianie

miało charakter symultaniczny. W związku z powyższym operator sieci ka-

blowej, z mocy art. 24 ust. 3 p.a.p.p., został wyłącznie zobowiązany do za-

9

warcia z uprawnionymi do rozpowszechnianych utworów umowy określają-

cej wysokość wynagrodzenia i ewentualnie sposób jego przekazywania.

Taka umowa mogła zostać zawarta zarówno bezpośrednio pomiędzy ope-

ratorem a podmiotem dysponującym odpowiednimi prawami, jak i za po-

średnictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub

pokrewnymi (zob. J Barta, R. Markiewicz, A. Matlak: Telewizja kablowa i

prawo ..., op. cit. s. 39). Umowa taka nie mogła być, w żaden sposób,

uznana za umowę licencyjną albowiem nie przenosiła autorskich praw ma-

jątkowych, ani też nie określała sposobu korzystania z utworów.

Należy więc z całą stanowczością stwierdzić, iż Stowarzyszenie Au-

torów ZAiKS nie było uprawnione do udzielenia licencji operatorom sieci

kablowej na symultaniczne rozpowszechnianie utworów, a jedynie do za-

warcia umowy określającej, jak już wspomniano, wysokość wynagrodzenia.

Tak więc, art. 24 ust. 3 p.a.p.p. był przepisem szczególnym i ograniczają-

cym działanie art. 105 ust. 1 p.a.p.p., zawierającego domniemanie, że or-

ganizacja zbiorowego zarządzania jest uprawniona do zarządzania i

ochrony pól eksploatacji objętych zbiorowym zarządzaniem. Organizacja

zbiorowego zarządzania posiadała uprawnienia do zawierania umów od-

noszących się wyłącznie do wynagrodzenia z tytułu reemisji. W tej sytuacji

wobec faktu, że w momencie objętym aktem oskarżenia obowiązywała li-

cencja ustawowa koniecznym było rozważenie legitymacji ZaiKS-u do wy-

stępowania w sprawie, w charakterze oskarżyciela posiłkowego.

Powyższy stan prawny obowiązywał od wejścia w życie ustawy z

dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, do dnia 22

lipca 2000 r. kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 9 czerwca 2000 r. o

zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 53,

poz. 637) nowelizująca treść art. 21 p.a.p.p. Zgodnie z brzmieniem ust. 4

art. 21 p.a.p.p. nadanym powyższą ustawą, operatorom sieci kablowych

wolno reemitować w sieciach kablowych utwory nadawane w programach

10

organizacji radiowych i telewizyjnych wyłącznie na podstawie umowy za-

wartej z właściwą organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi

lub prawami pokrewnymi. Należy zauważyć, iż pojęcie reemisji, we wpro-

wadzonym nowelą ust. 4 art. 21 p.a.p.p. jest w doktrynie uważane za rów-

noznaczne z pojęciem „równoczesnego i integralnego nadawania utworu z

utworem pierwotnym”, używanym na tle stanu prawnego przed noweliza-

cją. Jednocześnie powołana powyżej nowela prawa autorskiego nie wykre-

śliła art. 24 ust 3 p.a.p.p., co niewątpliwie stanęło w sprzeczności z nowo

wprowadzonym art. 21 ust 4 p.a.p.p., który miał na celu dostosowanie pol-

skiego prawa autorskiego do prawa Unii Europejskiej, w odniesieniu do re-

emisji kablowej programów radiowych i telewizyjnych. Dyrektywa Rady Unii

nr 93/83 z 27 września 1993 r. zabraniała bowiem stosowania licencji po-

zaumownych w odniesieniu do równoczesnego rozpowszechniania kablo-

wego programów radiowych i telewizyjnych. W rezultacie do dnia 1 stycz-

nia 2003 r. ustawa zawierała dwie różne i sprzeczne ze sobą regulacje te-

go samego zjawiska – tj. art. 21 ust 4 p.a.p.p. i art. 24 ust 3 p.a.p.p. Stan

ten został zmieniony po wejściu w życie ustawy z dnia 28 października

2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. (Dz.

U. Nr 197, poz. 1662), która wykreśliła treść ust. 3 w art. 24 (zob. J. Barta,

M. Czajkowska – Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R Markiewicz, E Traple:

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych – komentarz, Warszawa

2001, s. 247).

Jednocześnie zgodnie z art. 2 ust 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2000 r.

o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 53,

poz. 637), jak i art. 2 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o zmianie

ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 197, poz.

1662), jeżeli rozpoczęte przed dniem wejścia w życie ustawy korzystanie z

artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu, programu radiowego

lub telewizyjnego oraz pierwszego wydania albo wydania krytycznego lub

11

naukowego było według przepisów dotychczasowych dozwolone, nato-

miast z dniem wejścia w życie ustawy wymaga zezwolenia, to może być

dokończone, pod warunkiem że uprawniony otrzyma stosowne wynagro-

dzenie. Zdaniem Sądu Najwyższego „dozwolenie” to dotyczy w szczegól-

ności licencji ustawowej.

Reasumując, należy stwierdzić, iż ustawodawca, skreślając ustawą z

dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i pra-

wach pokrewnych ust. 3 w art. 24 p.a.p.p., i ponownie nowelizując treść art.

21 p.a.p.p., usunął z tekstu ustawy tzw. „licencję ustawową” dla operatorów

kablowych na rozpowszechnianie w sieci kablowej utworów nadawanych

przez inne organizacje radiowe lub telewizyjne. Tak więc, kwestia upraw-

nień operatorów kablowych do dokonywania reemisji utworów została osta-

tecznie ustalona treścią ustawy z dnia 28 października 2002 r. o zmianie

ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W ust. 3 ponownie zno-

welizowanego art. 21 przyznano operatorom sieci kablowych uprawnienie

do reemitowania w sieciach kablowych utworów nadawanych w progra-

mach organizacji radiowych i telewizyjnych wyłącznie na podstawie umowy

zawartej z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.

Odnośnie co do odpowiedzialności karnej, kształtującej się na tle art.

116 p.a.p.p. oraz powziętej przez Sąd Okręgowy wątpliwości co do użytych

w powyższym przepisie słów „wbrew warunkom uprawnienia”, należy

stwierdzić, iż kluczem do rozstrzygnięcia przedmiotowego zagadnienia jest

pojęcie licencji ustawowej, jak i umownej. Zarówno w przypadku licencji

ustawowej, jak i licencji umownej, mamy do czynienia ze stosunkiem zo-

bowiązaniowym, w którym z jednej strony przyznane jest uprawnienie dla

operatora sieci kablowej do reemitowania w sieciach kablowych utworów

nadawanych w programach organizacji radiowych i telewizyjnych, zaś z

drugiej strony obowiązek uiszczania określonego wynagrodzenia za reemi-

sję. Jedyna różnica polega na tym, iż w przypadku licencji ustawowej

12

uprawnienie do symultanicznego rozpowszechniania utworów (reemisji)

wynikało wprost z ustawy, zaś w przypadku umowy licencyjnej uprawnienie

to wynika z umowy zawartej z organizacją zbiorowego zarządzania pra-

wami autorskimi. W myśl art. 116 ust. 1 p.a.p.p., kto bez uprawnienia albo

wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór w wersji oryginalnej

albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram

lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozba-

wienia wolności do lat 2. Dla bytu tego przestępstwa jest więc konieczne,

aby sprawca działał bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom. W grę

wchodzi zatem świadome działanie sprawcy bez odpowiedniego zezwole-

nia (w przedmiotowej sprawie – licencji ustawowej albo umownej), pocho-

dzącego od twórcy lub innego uprawnionego podmiotu albo też naruszenie

przez sprawcę warunków określonych w posiadanym przez niego zezwole-

niu. W analizowanym przepisie art. 116 ust. 1 p.a.p.p. ustawodawca wy-

raźnie wskazuje, iż warunkiem koniecznym i kształtującym odpowiedzial-

ność karną jest właśnie brak uprawnienia lub działanie wbrew niemu. Po-

nieważ, jak wskazano wyżej, zarówno licencja ustawowa, jak i umowna

(udzielona na reemisję w sieciach kablowych utworów nadawanych w pro-

gramach organizacji radiowych i telewizyjnych) jest stosunkiem zobowią-

zaniowym – zdaniem Sądu Najwyższego nie można utożsamiać pojęcia

uprawnienia do rozpowszechniania utworu z pojęciem obowiązku uiszcza-

nia odpowiedniego wynagrodzenia za to rozpowszechnianie. Odpowiada-

jąc wprost na pytanie Sądu Okręgowego należy stwierdzić, iż gdyby w ist-

niejącym, w chwili formułowania pytania, stanie prawnym ustawodawca

przewidział odpowiedzialność karną w art. 116 ust. 1 p.a.p.p. „za zanie-

chanie uiszczania wynagrodzenia i składania rozliczeń finansowych”, po-

służyłby się sformułowaniem „wbrew warunkom umowy”, a nie „wbrew wa-

runkom uprawnienia”.

13

Na tle poprzednio obowiązującego stanu prawnego, sprzed noweli-

zacji wprowadzonej ustawą z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o

prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 53, poz. 637), nie było

możliwe popełnienie przestępstwa określonego w art. 116 ust. 1 p.a.p.p.

przez osoby reprezentujące operatora telewizji kablowej (np. prezesa za-

rządu) o ile – jak już wspomniano – dopełniony został obowiązek zgłosze-

nia rozprowadzania programów (art. 41 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o

radiofonii i telewizji w zw. z § 2 rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i

Telewizji z 13 sierpnia 1993 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadze-

nia rejestracji i rozprowadzania programów w sieciach kablowych, wzoru

rejestru i opłat za wpis do rejestru), albowiem uprawnienie do reemisji wy-

nikało wprost z ustawy, tj. z art. 24 ust. 3 p.a.p.p. Tak więc, warunkiem ko-

niecznym do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej na tle poprzednio

obowiązującego stanu prawnego było niezarejestrowanie określonego ope-

ratora telewizji kablowej, albowiem tylko w tym przypadku operator taki nie

był objęty licencją ustawową.

W przypadku tworzenia i nadawania przez operatora sieci kablowej

tzw. programów własnych, w której to sytuacji operator jest organizacją te-

lewizyjną (nadawcą w rozumieniu ustawy o radiofonii i telewizji), w grę

wchodzą ogólne zasady wynikające z prawa autorskiego. Zarówno na

gruncie poprzednio obowiązującego art. 21 p.a.p.p., jak i w brzmieniu na-

danym przez ustawę z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy (...),

na operatora telewizji kablowej został nałożony obowiązek zawarcia umo-

wy z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi na nadawa-

nie opublikowanych utworów muzycznych, słownych i słowno-muzycznych.

Od przedstawionej powyżej zasady wspomniana nowelizacja z dnia 28

października 2002 r. wprowadziła jeden wyjątek odnoszący się do sytuacji,

gdy prawo do nadawania utworów zamówionych przez organizację radiową

lub telewizyjną przysługuje jej na podstawie odrębnej umowy. W obecnie

14

obowiązującym stanie prawnym twórca i artysta wykonawca nie mogą

zrzec się pośrednictwa organizacji zbiorowego zarządzania prawami autor-

skimi w zarządzaniu ich prawami, natomiast umową z organizacją radiową

lub telewizyjną mogą wyłączyć kompetencję w tym zakresie odpowiedniej

organizacji w odniesieniu do oznaczonego utworu lub artystycznego wyko-

nania lub w odniesieniu do całości repertuaru eksploatowanego w danej

stacji. Jest przy tym oczywiste, że uprawniony w takiej sytuacji powinien

zawiadomić organizację zbiorowego zarządzania, której jest członkiem.

Przyjąć także należy, wobec wyraźnego brzmienia art. 21 ust 1 p.a.p.p. –

nieskuteczność zobowiązań organizacyjnych zakazujących swoim człon-

kom zawierania umów określonych w tym przepisie (zob. J. Barta, R. Mar-

kiewicz: Zmiany w ustawie o Prawie autorskim, Mon. Prawn. 2003, z. 2,

s.58). Niezależnie od kręgu podmiotów, z którymi operator sieci kablowej

winien zawrzeć umowę na nadawanie utworów, problem odpowiedzialności

karnej z art. 116 ust 1 p.a.p.p. kształtuje się podobnie jak w przypadku re-

emisji, tzn. należy odwołać się do cywilistycznego pojęcia zobowiązania. Z

istoty umowy licencyjnej, czy też umowy o przeniesienie autorskich praw

majątkowych wynika, że umowy takie mają charakter umów odpłatnych

(art. 43 ust. 1 p.a.p.p.). Tak jak w przypadku reemisji, odpłatność umowy

nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności karnej, albowiem owa odpłat-

ność jest tylko jedną częścią umowy zobowiązaniowej. Innymi słowy, umo-

wa licencyjna, z jednej strony nadaje podmiotowi chcącemu rozpowszech-

niać utwór uprawnienie do jego rozpowszechniania, zaś z drugiej strony

nakłada na niego obowiązek zapłaty określonego wynagrodzenia. Tak

więc, niewywiązywanie się w pełni z obowiązku zapłaty na rzecz określo-

nego w umowie podmiotu rodzi jedynie po stronie tego podmiotu możliwość

dochodzenia swoich praw wyłącznie w procesie cywilnym.

Określenie „wbrew warunkom uprawnienia”, należy zatem rozumieć

wyłącznie jako nieprzestrzeganie przez sprawcę nałożonych w tym zakre-

15

sie ograniczeń, w szczególności co do: terminu udzielonego zezwolenia,

liczby egzemplarzy, nadań lub wykonań czy też sposobu realizacji (zob. J.

Barta, M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R Markiewicz, E Traple:

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych ..., op. cit. s. 689).

Reasumując całość powyższych rozważań, Sąd Najwyższy stwier-

dza, że umowa licencyjna jest stosunkiem zobowiązaniowym, który z jednej

strony określa uprawnienia udzielane na rzecz licencjobiorcy (np. określe-

nie warunków rozpowszechniania utworu, tj. terminu udzielonego zezwole-

nia, liczby egzemplarzy, ewentualnie nadań lub wykonań czy sposobu rea-

lizacji), z drugiej zaś strony statuuje obowiązek zapłaty (prawo do wyna-

grodzenia) na rzecz uprawnionego podmiotu, tj. licencjodawcy. W związku

z tym, użyte w art. 116 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i

prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 80, poz. 904 ze zm.) określenie

„wbrew warunkom uprawnienia” odnosi się tylko i wyłącznie do udzielonych

mocą licencji uprawnień do rozpowszechniania utworu, nie zaś do obo-

wiązków z niej wynikających (takich jak np. prawo do wynagrodzenia czy

obowiązek przedstawiania rozliczeń finansowych). Tak rozumiane pojęcie

„uprawnienia” odnosi się także do istniejącej przed nowelizacją „licencji

ustawowej”, z tą jednak różnicą, iż źródłem „uprawnienia” nie była umowa,

a jedynie ustawa.

Na marginesie należy stwierdzić, iż z pojęciem reemisji, tj. symulta-

nicznego czyli równoczesnego oraz integralnego nadawania z nadaniem

pierwotnym nie należy utożsamiać pojęcia retransmisji (Sąd Okręgowy

używał tych pojęć niejako równoważnie). Pojęcie retransmisji nie jest poję-

ciem ustawowym.