SNO 60/03

WYROK Z DNIA 21 PAŹDZIERNIKA 2003 R.

SNO 60/03

Przewodniczący: sędzia SN Piotr Hofmański.

Sędziowie SN: Marek Pietruszyński, Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie na rozprawie z

udziałem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego

oraz protokolanta po rozpoznaniu w dniu 21 października 2003 r. sprawy

sędziego Sądu Rejonowego w związku z odwołaniami obrońcy obwinionego i

Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 20 maja 2003 r., sygn. akt (...)

u c h y l i ł zaskarżony w y r o k i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu –

Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, wyrokiem z dnia 20 maja 2003 r.,

uznał sędziego Sądu Rejonowego za winnego popełnienia zarzucanego mu

czynu, polegającego na tym, że z dniem 1 stycznia 2001 r. podjął się pełnienia

funkcji Kanclerza Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji, którą

pełni nadal, co mogło osłabić zaufanie do jego bezstronności, naruszając w ten

sposób przepis art. 86 § 2 Prawa o ustroju sądów powszechnych, i za to

przewinienie służbowe z mocy przepisów art. 107 § 1 i art. 109 § 1 pkt 2 Prawa

o ustroju sądów powszechnych wymierzył mu karę dyscyplinarną nagany.

Sąd Dyscyplinarny ustalił, że obwiniony sędzia Sądu Rejonowego pełnił do

dnia 31 marca 2003 r. funkcję przewodniczącego Wydziału Gospodarczego

2

Upadłościowo-Układowego Sądu Rejonowego. Aktualnie orzeka w ramach

delegacji w Sądzie Okręgowym – Sądzie Antymonopolowym. Od 12 lat jest

Prezesem Oddziału Wojewódzkiego Zrzeszenia Prawników Polskich (dalej jako

ZPP), a aktualnie pełni także funkcję Prezesa Zarządu Głównego tego

Stowarzyszenia.

W 1997 r. z inicjatywy ZPP utworzona została Europejska Wyższa Szkoła

Prawa i Administracji (dalej jako EWSPiA). W Szkole tej obwiniony podjął

dodatkowe zatrudnienie (art. 86 u.s.p.) w charakterze pracownika

dydaktycznego. Senat EWSPiA uchwałą z dnia 18 grudnia 2000 r., doceniając

zasługi sędziego Sądu Rejonowego przy tworzeniu i funkcjonowaniu uczelni,

powołał go do pełnienia funkcji Kanclerza Honorowego EWSPiA. W statucie

uczelni nie jest przewidziana funkcja Kanclerza Honorowego, lecz funkcja

Kanclerza, jako jednoosobowego organu uczelni, wchodzącego w skład Senatu.

Kanclerz podejmuje decyzje dotyczące mienia, gospodarki, inwestycji i

finansów uczelni samodzielnie w ramach zwykłego zarządu, a w sprawach

przekraczających zwykły zarząd za zgodą Senatu. Kanclerz opracowuje plan

rzeczowo-finansowy określający gospodarkę finansową uczelni, kieruje

działalnością administracyjno-finansową uczelni i reprezentuje ją w tych

sprawach na zewnątrz, w szczególności zarządza finansami, procesami

administracyjno-logistycznymi, kadrą administracyjną uczelni, przyznaje

studentom stypendia i nagrody według zasad określonych przez Senat, wyraża

zgodę na przyjęcie darowizn, spadków i zapisów, zatwierdza regulamin pracy i

wynagradzania, decyduje o nawiązaniu i rozwiązaniu umów o pracę z

pracownikami nie będącymi nauczycielami akademickimi.

W dniu 1 stycznia 2001 r. sędzia Sądu Rejonowego upoważnił dyrektora

uczelni do reprezentowania uczelni w pełnym zakresie, łącznie z

podejmowaniem zobowiązań finansowych.

3

W listopadzie 2000 r. EWSPiA nabyła od (...) Banku S.A. żaglowiec. Bank

ten był jednym z wnioskodawców w sprawie o ogłoszenie upadłości „C.(...)”

S.A.

W grudniu 2001 r. Sąd Rejonowy w składzie orzekającym, którego

członkiem był sędzia tego Sądu ogłosił upadłość „C.(...)” S.A.

W okresie listopad – grudzień ukazały się publikacje w „Życiu Warszawy,

„Polityce” i „Tygodniku NIE” sugerujące istnienie powiązań między sędzią

Sądu Rejonowego a (...) Bankiem S.A.

Sąd Dyscyplinarny uznał, że podjęcie przez obwinionego sędziego funkcji

kanclerza EWSPiA, będącego jednoosobowym organem uczelni, zarządzającym

jej finansami, traktować należy – zważywszy na stałość, ciągłość i

powtarzalność praw i obowiązków przypisanych kanclerzowi – za podjęcie

innego zajęcia w rozumieniu art. 86 § 2 u.s.p. Oceny tej nie zmienia

okoliczność, że obwiniony funkcję kanclerza pełni honorowo w tym znaczeniu,

że nie pełni faktycznie czynności przypisanych kanclerzowi. Udzielone w tym

zakresie pełnomocnictwo dyrektorowi uczelni, nie pozbawia kanclerza

obowiązków i praw, jakie wynikają z pełnienia tej funkcji.

Sąd Dyscyplinarny uznał, że podjęcie przez obwinionego funkcji kanclerza

mogło osłabić zaufanie do jego bezstronności, o czym świadczą publikacje

prasowe. W ocenie tego Sądu przesłanka „osłabienia zaufania do bezstronności

sędziego” została spełniona, skoro obwiniony był członkiem składu

orzekającego Sądu, który ogłosił w grudniu 2001 r. upadłość spółki „C.(...)” na

wniosek banku, od którego EWSPiA rok wcześniej nabyła żaglowiec. Sąd

Dyscyplinarny „marginalnie” zauważył, że sędzia Sądu Rejonowego nie

powiadomił prezesa Sądu Okręgowego ani o zamiarze, ani o podjęciu funkcji

kanclerza w EWSPiA.

Przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej Sąd Dyscyplinarny miał na

względzie to, że popełnione przewinienie związane jest z naruszeniem naczelnej

4

zasady wymiaru sprawiedliwości, a mianowicie zasady zaufania do

bezstronności sędziego.

Jako okoliczność łagodzącą Sąd Dyscyplinarny uznał fakt, że powierzenie

funkcji kanclerza stanowiło wyraz uznania dla zasług sędziego dla uczelni. Za

taką okoliczność uznał także niepobieranie przez sędziego wynagrodzenia z

tytułu pełnionej funkcji, a także udzielenie przez obwinionego pełnomocnictwa

dyrektorowi uczelni w celu faktycznego wypełniania obowiązków kanclerza.

Od tego wyroku wniesione zostały odwołania Ministra Sprawiedliwości

oraz obwinionego sędziego.

Sędzia Sądu Rejonowego zaskarżył wyrok w całości. Wnosząc o zmianę

zaskarżonego wyroku i uniewinnienie od przypisanego mu przewinienia

służbowego, zarzucił naruszenie art. 86 § 2 w zw. z art. 107 § 1 u.s.p. przez jego

błędną wykładnię i nieuwzględnienie, że przewinienie dyscyplinarne musi być

społecznie szkodliwe, a stopień szkodliwości powinien być wartościowany

również w kategoriach znikomości. Zdaniem skarżącego Sąd Dyscyplinarny

dokonał błędnej oceny w zakresie istnienia związku przyczynowego między

faktem nabycia przez EWSPiA żaglowca od (...) Banku a sugerowaną

obwinionemu stronniczością przy orzekaniu na wniosek tego Banku o upadłości

spółki „C.(...)”. Zarzucił także naruszenie art. 109 § 5 u.s.p przez jego

niezastosowanie.

Odwołanie Ministra Sprawiedliwości zaskarżające wyrok w części

dotyczącej orzeczenia o karze, oparte zostało na zarzucie rażącej

niewspółmierności kary w stosunku do przypisanego obwinionemu przewinienia

dyscyplinarnego. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez

wymierzenie sędziemu Sądu Rejonowego kary dyscyplinarnej złożenia sędziego

z urzędu.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

5

Zaskarżonym wyrokiem sędzia Sądu Rejonowego uznany został za

winnego popełnienia przewinienia służbowego polegającego na tym, że z dniem

1 stycznia 2001 r. podjął się pełnienia funkcji Kanclerza Europejskiej Wyższej

Szkoły Prawa i Administracji, którą pełni nadal, co mogło osłabić zaufanie do

jego bezstronności (art. 86 § 2 Prawa o ustroju sądów powszechnych).

Orzekając o winie obwinionego oraz wymierzając karę za przypisany

sędziemu czyn Sąd Dyscyplinarny kierował się postępowaniem sędziego Sądu

Rejonowego, które nie mieści się w zakresie tego czynu. W uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku przesłanka „osłabienia zaufania do bezstronności

sędziego” powiązana została nie tyle z „podjęciem funkcji Kanclerza

Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji”, lecz z innym

zachowaniem sędziego, jakim był udział sędziego w składzie orzekającym Sądu,

który ogłosił upadłość spółki „C.(...)” na wniosek banku, od którego wcześniej

Europejska Wyższa Szkoła Prawa i Administracji nabyła żaglowiec. Sąd

Dyscyplinarny zaznaczył, że nabycie żaglowca nastąpiło – według publikacji

prasowych – na korzystnych dla Szkoły warunkach. Z rozważań Sądu

Dyscyplinarnego jednoznacznie zatem wynika, że w ocenie tego Sądu osłabienie

zaufania do bezstronności obwinionego powstało nie wskutek podjęcia funkcji

kanclerza, lecz w następstwie orzekania w sprawie z wniosku (...) Banku S.A.

oraz – sugerowanych w publikacjach prasowych – powiązań pomiędzy

obwinionym a tym Bankiem [str. 6 uzasadnienia: „…może – w odczuciu

społecznym – osłabiać zaufanie do jego bezstronności, czego dowodem są

zaliczone do materiału dowodowego sprawy publikacje prasowe, sugerujące

istnienie powiązań pomiędzy obwinionym a (...) Bankiem S.A.”].

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wątek dotyczący orzekania sędziego

Sądu Rejonowego w sprawie upadłości spółki „C.(...)” (str. 5, 6, 7) w istocie

stanowi podstawę oceny z punktu widzenia winy oraz wymierzonej kary.

Pomiędzy rozstrzygnięciem przyjętym w zaskarżonym wyroku a jego

6

uzasadnieniem brak jest zatem spójności. W istocie sprawa nie została

rozpoznana w granicach przedstawionego zarzutu, lecz z jej przekroczeniem.

Okoliczność, że w toku czynności dyscyplinarnych Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego w Sądzie Okręgowym – odpowiadając na zarządzenie Prezesa

Sądu Apelacyjnego, w którym zwrócona została uwaga na występującą w

sprawie rozbieżność między opisem czynu zarzucanego sędziemu Sądu

Rejonowego, a uzasadnieniem wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej –

wydał w dniu 11 marca 2003 r. postanowienie o wyłączeniu z niniejszej sprawy

do odrębnego postępowania materiałów dotyczących sprawy prowadzonej przez

sędziego Sądu Rejonowego przeciwko spółce „C.(...)” o ogłoszenie upadłości –

wskazuje, że zachowanie sędziego w sprawie upadłościowej będzie

przedmiotem odrębnej oceny.

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

powinien pamiętać, że ocena z punktu widzenia winy i kary nie może wykraczać

poza granice wyznaczone czynem, jaki został postawiony obwinionemu, chyba

że w toku tego postępowania wpłynęłoby nowe oskarżenie przeciwko sędziemu

Sądu Rejonowego. Na ewentualne powstanie takiej sytuacji wskazywać może

wspomniane wydzielenie przez Rzecznika Dyscyplinarnego określonych

materiałów do odrębnego postępowania. Ewentualna nowa sprawa powinna być

połączona z niniejszą w celu łącznego rozpoznania.

Wobec tego, że zaskarżony wyrok zapadł z wykazanymi wyżej

uchybieniami, kontrola instancyjna w zakresie prawidłowości przyjętego w nim

rozstrzygnięcia, nie była możliwa. Należało więc uchylić zaskarżony wyrok i

przekazać sprawę Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do

ponownego rozpoznania (art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p).