II UK 122/03

Wyrok z dnia 28 października 2003 r.

II UK 122/03

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka,

Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2003 r.

sprawy z wniosku Pavla K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działowi w O. o ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji wnioskodawcy od wy-

roku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 4 grudnia 2002 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wyrokiem z

dnia 25 października 2001 r. oddalił odwołanie Pavla K. od decyzji Zakładu Ubez-

pieczeń Społecznych-Oddział w O. z dnia 9 maja 2001 r. o objęciu wnioskodawcy

obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym od dnia 1 stycznia 1999 r.

Wnioskodawca Pavlo K., obywatel Ukrainy, od 10 września 1996 r. posiada

kartę stałego pobytu na terenie Polski. Z dniem 21 kwietnia 1998 r. uzyskał wpis do

ewidencji działalności gospodarczej w zakresie handlu obwoźnego. Prowadzenie

działalności gospodarczej od dnia 17 kwietnia 1998 r. zgłosił Zakładowi Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddział w O. ZUS decyzją z dnia 27 maja 1998 r. stwierdził, że

jako obywatel obcego państwa wnioskodawca nie podlega ubezpieczeniu społecz-

nemu. W związku z przeprowadzoną kontrolą zatrudnienia przez Urząd Pracy uzy-

skał informację, iż powinien zgłosić się do ubezpieczenia społecznego, co też uczy-

nił. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. - Inspektorat w K.K. wydał w

dniu 9 maja 2001 r. decyzję o objęciu wnioskodawcy obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia 1

stycznia 1999 r., naliczając jednocześnie od tej daty składki na ubezpieczenie spo-

łeczne i Fundusz Pracy oraz odsetki z tytułu zwłoki w uiszczaniu należności. Zda-

niem Sądu decyzja organu rentowego była zgodna z prawem.

2

W apelacji od wyroku Sądu Okręgowego wnioskodawca zarzucając narusze-

nie prawa materialnego i procesowego, a mianowicie art. 37 i 38 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 2 i 8 Konstytucji RP

oraz art. 316 k.p.c. Według skarżącego strona pozwana powinna z urzędu objąć go

ubezpieczeniem społecznym stosownie do treści art. 37 i 38 powołanej ustawy,

zwłaszcza że w roku 1998 powzięła wiadomość o prowadzeniu przez niego działal-

ności gospodarczej. Wydana więc przez stronę pozwaną decyzja podważa zaufanie

do państwa i prawa. Poza tym to strona pozwana zobowiązana była do ustalenia

czy Ukraina ma zawartą z Polską umowę w dziedzinie ubezpieczeń społecznych,

nakazującą obcokrajowcowi przebywającemu stale w Polsce uiszczanie składek do

ZUS.

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2002 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we Wrocławiu oddalił apelację.

Z niespornego stanu faktycznego sprawy wynika, że wnioskodawca, prowa-

dzący od kwietnia 1998 r. pozarolniczą działalność gospodarczą, po dniu 31 grudnia

1998 r. nie złożył wniosku o objęcie go ubezpieczeniem społecznym stwierdzając,

że nie był zorientowany w zmianie od dnia 1 stycznia 1999 r. obowiązujących prze-

pisów prawnych. W miesiącu maju 1998 r. został poinformowany przez ZUS, że

jako obcokrajowiec jest wyłączony z ubezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu

okoliczność ta nie zwalnia wnioskodawcy od obowiązku zgłoszenia do ubezpiecze-

nia społecznego po zmianie ustawowych zasad podlegania ubezpieczeniu społecz-

nemu.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 135, poz. 887 ze zm.) obowiązkowo ubezpie-

czeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze

Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. Do

takich osób należy wnioskodawca, niezależnie od tego że jest obywatelem Ukrainy.

O objęciu go obowiązkowo ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym zadecydowało

posiadanie przez niego karty stałego pobytu. W myśl art. 5 ust. 2 powołanej ustawy

nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie tylko tacy oby-

watele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma

charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyploma-

tycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach

międzynarodowych, chyba że normy międzynarodowe stanowią inaczej. Niewątpli-

3

wie wnioskodawca nie jest żadną z osób wymienionych w tym przepisie, a w

przedmiocie ubezpieczeń społecznych między Ukrainą a Polską nie została zawarta

żadna umowa.

Kasacja ubezpieczonego od wymienionego wyroku została oparta na zarzu-

cie naruszeni art. 3 ust. 1 i 3, art. 37 i art. 38 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz naruszeniu art. 378 k.p.c. Zdaniem skar-

żącego, obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia istnieje jedynie w stosunku do

osób, które rozpoczęły działalność gospodarczą po dniu 1 stycznia 1999 r. lub też

po tej dacie rozpoczęły działalność wcześniej zawieszoną względnie podjęły dzia-

łalność na nowo, po likwidacji działalności prowadzonej wcześniej, nie dotyczył na-

tomiast skarżącego, który działalność gospodarczą prowadził nieprzerwanie od

kwietnia 1998 r. Zgodnie z art. 37 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w

przypadku niedokonania zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego - zgłoszenia do-

konuje z urzędu Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W myśl art. 38 ust. 2 powołanej

ustawy Zakład wydaje decyzję o objęciu ubezpieczeniami społecznymi, w razie gdy

zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych nastąpiło przez Zakład. W sytuacji, kiedy w

obrocie prawnym pozostawała decyzja organu rentowego z dnia 27 maja 1998 r. o

niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, na organie rentowym spo-

czywała powinność wydania decyzji zmieniającej i zgłoszenia wnioskodawcy do

ubezpieczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o sus obowiązkowo ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowemu podlega osoba fizyczna, która na obszarze Rzeczypo-

spolitej Polskiej m. in. prowadzi pozarolniczą działalność. Dotyczy to również oby-

wateli państw obcych, których pobyt na obszarze RP ma charakter stały (art. 5 ust.

2 ustawy). Posiadanie karty stałego pobytu jest równoznaczne z uzyskaniem ze-

zwolenia na stałe zamieszkanie na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (art. 4 pkt 4

ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach, Dz.U. Nr 114, poz. 739). Wnio-

skodawca posiada kartę stałego pobytu, co oznacza, iż podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym.

Każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym

podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych (art. 36 ust. 1 ustawy o s.u.s.).

4

Kolejne ustępy 2 do 9 art. 36 określają tryb zgłaszania do ubezpieczenia. W sto-

sunku do osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1-4, obowiązek zgłoszenia do ubez-

pieczenia należy do płatnika składek, którym w tych przypadkach zasadniczo jest

pracodawca. W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność, tzn. rów-

nież w przypadku wnioskodawcy, obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia społecz-

nego należy do tych osób (art. 36 ust. 3). Zgłoszeń do ubezpieczenia społecznego

dokonuje się w jednostce organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w ter-

minie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.

Regulacja prawna ubezpieczenia społecznego cechuje się tym, że z datą

określoną w przepisach prawa, bądź z momentem wynikającym z ogólnych zasad

obowiązywania przepisów prawa w czasie, z mocy ustawy powstają określone

uprawnienia bądź obowiązki, względnie zmieniana jest dotychczasowa sytuacja

prawna określonej osoby, nawet jeśli została ona określona wcześniej decyzją ad-

ministracyjną organu rentowego, np. o niepodleganiu ubezpieczeniu. Decyzje orga-

nu rentowego mają bowiem zasadniczo charakter deklaratoryjny, tzn. jedynie

stwierdzają, że w świetle obowiązujących przepisów zaistniała określona sytuacja

prawna i zmiana stanu prawnego może skutkować tym, iż tracą one moc.

W rozpoznawanej sprawie organ rentowy, a następnie Sądy obu instancji,

trafnie przyjęły, że w okolicznościach sprawy, które nie są sporne, wnioskodawca,

prowadzący działalność gospodarczą z dniem 1 stycznia 199 r. został objęty obo-

wiązkiem ubezpieczenia i że ciążył na nim obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia.

Skarżący natomiast sprzecznie z zasadami wykładni literalnej i systemowej oraz

bez uwzględnienia charakteru przepisów ubezpieczenia społecznego twierdzi, że

zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego w gruncie rzeczy dla wnioskodawcy nie

miało charakteru obowiązkowego, obarczył natomiast tym obowiązkiem organ ren-

towy, który, zgodnie ze stanowiskiem skarżącego, działając z urzędu miałby wyszu-

kiwać osoby, które nie zgłosiły się do ubezpieczenia i dokonywać ich zgłoszenia.

Z przytoczonych motywów, w oparciu o art. 39312

k.p.c., orzeczono jak w

sentencji.

========================================