II UK 154/03

Wyrok z dnia 4 listopada 2003 r.

II UK 154/03

Od dnia 24 grudnia 1999 r. (ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyj-

nego z dnia 20 grudnia 1999 r., K 4/99, Dz.U. Nr 106, poz. 1215) do dnia 1 stycz-

nia 2001 r. (uchwalenie nowej regulacji zasad wypłaty emerytur wojskowych -

art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicz-

nej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, Dz.U. Nr

122, poz. 1313) przepis art. 40 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 1994 r. Nr 10, poz.

36 ze zm.) powinien być stosowany w brzmieniu, jakie miał w dniu 31 grudnia

1998 r.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Krystyna Bednarczyk, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2003 r.

sprawy z wniosku Wacława M. przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w W. o

wysokość emerytury wojskowej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2003 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wojskowe Biuro Emerytalne w W., dokonując zmiany zasad wypłaty emerytur

od dnia 1 stycznia 1999 r. w związku z art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162,

poz. 1118 ze zm.), decyzją z dnia 25 stycznia 1999 r., wydaną na podstawie art. 103

ust. 2 tej ustawy, ustaliło prawo Wacława M. do pobierania emerytury w pełnej wyso-

2

kości, niezależnie od osiągania zarobków z tytułu zatrudnienia, jako przysługujące

osobie, która ukończyła 65 rok życia.

Po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999

r., K 4/99 (Dz.U. z dnia 24 grudnia 1999 r. Nr 106, poz. 1215), w decyzji z dnia 11

maja 2000 r., obejmującej wypłatę emerytury w roku 2000, organ emerytalny stwier-

dził, że na wypadek osiągania wynagrodzenia lub dochodu wysokość świadczenia

będzie ograniczona według zasad wynikających z art. 40 ustawy z dnia 10 grudnia

1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z

1994 r. Nr 10, poz. 36 ze zm.).

W odwołaniu o tej decyzji Wacław M. zarzucił, że na skutek błędnej interpreta-

cji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, wojskowy organ emerytalny pominął

utratę mocy obowiązującej przepisu art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żoł-

nierzy zawodowych oraz ich rodzin. Twierdził, że nastąpiło usunięcie tego przepisu z

porządku prawnego, które spowodowało lukę w prawie, a ta może być wypełniona

jedynie przez dalsze stosowanie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym do-

magał się wypłacania emerytury wojskowej bez obniżenia, z wyrównaniem świad-

czenia od dnia 1 czerwca 2000 r. do dnia 31 grudnia 2000 r. z odsetkami.

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2001 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie odwołanie oddalił.

Apelacja wnioskodawcy, oparta na argumentach przytoczonych w odwołaniu,

została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia

2003 r. Także ten Sąd nie podzielił jego stanowiska, że po stwierdzeniu niezgodności

z Konstytucją art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren-

tach, przestał obowiązywać przepis art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żoł-

nierzy zawodowych oraz ich rodzin w brzmieniu pierwotnym, oraz że w stanie praw-

nym powstałym po orzeczeniu Trybunału należy stosować przepis art. 103 ust. 2

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w związku z art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej. W ocenie prawnej

Sądu Apelacyjnego, Trybunał Konstytucyjny nie uchylił przepisu art. 40 tej ustawy,

lecz tylko przepis art. 159 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach, wprowadzający jego

zmianę, wobec czego art. 40 obowiązuje nadal, i w roku 2000 reguluje wypłatę eme-

rytur wojskowych na dotychczasowych zasadach.

3

Kasacja wnioskodawcy została oparta na podstawie zarzutu błędnego zasto-

sowania art. 40 wojskowej ustawy emerytalnej o niezmienionej treści i niezastosowa-

niu art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu-

szu Ubezpieczeń Społecznych, z uzasadnieniem, że do przywrócenia dawnego

brzmienia art. 40 ustawy emerytalnej Trybunał Konstytucyjny nie miał uprawnień. W

ramach podstaw kasacyjnych wnioskodawca zarzucił także naruszenie art. 217 § 1 i

art. 233 § 1 k.p.c. przez „zbyt ogólne zajęcie stanowiska oraz niedokonanie oceny

wiarygodności i mocy dowodów z opinii prof. dr hab. M. Markiewicza, Biura Legisla-

cyjnego Sejmu oraz Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, przedstawio-

nych przez wnioskodawcę w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Ocenę zasadności podstaw kasacji, związaną zarazem z rozstrzygnięciem

wskazanego w niej istotnego zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy rozpoczął od

stwierdzenia, że niezmieniona sytuacja faktyczna, polegająca na pobieraniu emerytu-

ry wojskowej i osiąganiu dochodów przez emerytów wojskowych, regulowana była

zmieniającymi się przepisami, wyznaczającymi sankcję zawieszenia prawa do eme-

rytury. Kwestię tę pierwotnie regulował przepis art. 40 ustawy z dnia 10 grudnia 1993

r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 1994 r.

Nr 10, poz. 36), przewidujący na wypadek osiągania przez emerytowanego wojsko-

wego wynagrodzenia lub dochodu z tytułu pracy, który łącznie z emeryturą w danym

roku przekraczał w stosunku miesięcznym kwotę podstawy wymiaru emerytury -

ograniczenie świadczenia o kwotę tego przekroczenia, nie więcej niż o 25% świad-

czenia. Od dnia 1 stycznia 1999 r. wspomniany przepis otrzymał, z mocy art. 159 pkt

2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, brzmienie, według którego do emerytów osiągających dochody z tytułu

stosunku pracy, służby, innej pracy zarobkowej lub prowadzenia pozarolniczej dzia-

łalności, którzy nie ukończyli 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni), stosuje się art.

103-106 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w

brzmieniu Dz.U. Nr 162, poz. 1118). W związku z tą zmianą następowało zawiesze-

nie prawa do emerytury w razie osiągania dochodu w kwocie wyższej niż 130%

przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogło-

szonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego lub zmniejszenie świad-

4

czenia o odpowiednią kwotę przekroczenia, gdy dochód jest wyższy od kwoty 70%

tak ustalonego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Zmiana prawa dokonana

przepisem art. 159 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, została - ze względu na zawartą w nim treść normatywną - uznana wy-

rokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r., K. 4/99 za niezgodną z

zasadami wynikającymi z art. 2 (zasadą ochrony zaufania do państwa) i art. 32 Kon-

stytucji (zasadą równości).

Po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie mógł być stosowany art.

40 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodo-

wych i ich rodzin w brzmieniu nadanym przez art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia z dnia 12 czerwca 2002 r., II UKN 419/01, OSNAPiUS

2002 nr 23, poz. 580, z dnia 27 września 2002 r., II UKN 581/01, OSNAPiUS 2002 nr

23, poz. 581 oraz wyrok z dnia 20 sierpnia 2003 r., II UK 394/02, niepublikowany),

nierozstrzygnięte pozostawało natomiast zagadnienie, w jakim brzmieniu stosować

przepis art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich

rodzin w miejsce jego treści nadanej przez art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i uchylonej

orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Ta kwestia, pojawiająca się w niniejszej

sprawie, została rozstrzygnięta w drodze wykładni orzeczenia podjętej w trybie art.

74 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. W postanowieniu z dnia 21 marca 2000 r., K

4/99 (OTK 2000, poz. 65) Trybunał Konstytucyjny usunął wątpliwości co do treści

swego wyroku, wyjaśniając, że dotyczy on przepisu art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za-

równo w zakresie, w jakim uchylał dotychczasowe brzmienie, jak i w zakresie, w ja-

kim nadał nowe brzmienie przepisowi art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy zawodowych. Wykładnia dokonana przez Trybunał Konstytucyjny oznacza,

że traci moc zmiana art. 40, wobec czego jest on stosowany w brzmieniu obowiązu-

jącym przed dniem 1 stycznia 1999 r.

Wykładnia stanowiąca integralną część orzeczenia z dnia 20 grudnia 1999 r. i

mająca taką samą jak orzeczenie moc prawną powoduje, że nie można rozumieć

tego orzeczenia w sposób z nią sprzeczny. W związku z tym opinie prawne prof. dr

hab. Marka Markiewicza, Biura Legislacyjnego Sejmu oraz Rady Legislacyjnej przy

Prezesie Rady Ministrów, przedstawione przez wnioskodawcę w postępowaniu przed

5

Sądem pierwszej instancji, sprowadzające się do stwierdzenia braku konstytucyjnych

podstaw do interpretowania treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako przy-

wracającego moc obowiązującą przepisowi art. 40 dawniej obowiązującej ustawy

emerytalnej, który utracił moc w wyniku uchylenia w prawidłowym procesie legisla-

cyjnym, potraktowane zostały przez Sąd Najwyższy wyłącznie jako pogląd prawny

ich autorów.

Do czasu uchwalenia od dnia 1 stycznia 2001 r. nowej regulacji zasad wypłaty

emerytur wojskowych, uwzględniającej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego - art.

1 pkt 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytal-

nym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej

Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 122 , poz. 1313),

przepis art. 40 ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych oraz ich rodzin powinien być stosowany od dnia ogłoszenia wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r. w Dzienniku Ustaw (tj. od 24

grudnia 1999 r.) w takim brzmieniu, jakie miał w dniu 31 grudnia 1998 r.

Na koniec, odnosząc się do wyrażonego w kasacji poglądu o istnieniu luki w prawie,

Sąd Najwyższy stwierdził, że w żadnym wypadku nie mogłaby być ona wypełniona

przez zastosowanie art. 103 ust. 2 w związku z art. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten, za-

warty w ustawie przewidującej jako podstawę prawa do świadczeń ubezpieczenie

społeczne, charakteryzujące się współistnieniem solidarnego zabezpieczenia od by-

towych ryzyk życiowych i samodzielnym kształtowaniem tego zabezpieczenia przez

jednostkę, wiążącą ściśle wysokość emerytury z kwotą wpłaconych składek, nie

może być odnoszony do zabezpieczenia emerytalnego żołnierzy zawodowych,

świadczonego przez państwo według całkowicie odmiennych reguł.

W tym stanie rzeczy, kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw,

została oddalona (art. 39312

k.p.c.).

========================================