I PK 524/02

Wyrok z dnia 12 listopada 2003 r.

I PK 524/02

Zgłoszenie w ciągu siedmiu dni od przywrócenia do pracy gotowości nie-

zwłocznego jej podjęcia może być dokonane przez każde zachowanie pracow-

nika, objawiające w dostateczny sposób jego zamiar kontynuowania reaktywo-

wanego stosunku pracy, w szczególności przez faktyczne podjęcie i wykony-

wanie pracy na stanowisku, na które został przywrócony wyrokiem sądu.

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2003 r.

sprawy z powództwa Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego [...] w K. przeciwko

Tadeuszowi N. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, na skutek kasacji

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Krakowie z dnia 14 maja 2002 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienił wyrok Sądu Rejono-

wego dla Krakowa-Nowej Huty - Sądu Pracy w Krakowie z dnia 10 lipca 2001 r. [...],

w części pozbawiającej wykonalności tytuł wykonawczy - wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 414/98 (punkt I) i powództwo oddalił;

zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 250 (dwieście pięć-

dziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy dla Krakowa Nowej Huty w Krakowie-Sąd Pracy wyrokiem z

dnia 10 lipca 2001 r. [...] z powództwa Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego

[...] w K. przeciwko pozwanemu Tadeuszowi N., pozbawił wykonalności tytuł wyko-

nawczy - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1999 r., I PKN 414/98, w za-

kresie, w jakim pozwany został przywrócony do pracy na poprzednich warunkach

oraz oddalił powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części

2

dotyczącej wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Krakowa Nowej Huty w Kra-

kowie z dnia 11 grudnia 1997 r. [...], co dotyczyło zasądzenia na rzecz pozwanego

pracownika odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie warunków

pracy.

Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany został zatrudniony u strony powodowej po

wygraniu konkursu na stanowisko ordynatora Oddziału Urazowo-Ortopedycznego na

podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony sześciu lat od 16 grudnia 1996

r. do 15 grudnia 2002 r. W maju 1997 r. pozwanemu wypowiedziano warunki umowy

o pracę, proponując po upływie okresu wypowiedzenia stanowisko pełniącego obo-

wiązki ordynatora Oddziału Urazowo-Ortopedycznego, z zachowaniem dotychcza-

sowych warunków wynagrodzenia. Pozwany nie odmówił przyjęcia nowych warun-

ków (unikając w ten sposób rozwiązania umowy o pracę), jednakże zakwestionował

decyzję pracodawcy, powołując się na wygranie konkursu na stanowisko ordynatora

oraz na zatrudnienie na czas określony sześciu lat. Postępowanie w sprawie odwo-

łania od wypowiedzenia zmieniającego zakończyło się wyrokiem Sądu Najwyższego

z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 414/98 (OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 779). Mocą

tego wyroku pozwany został przywrócony do pracy „na poprzednich warunkach”. Po-

nadto - w wyniku niezaskarżenia apelacją przez stronę powodową - uprawomocnił

się wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie z dnia

11 grudnia 1997 r. w części zasądzającej na rzecz pozwanego odszkodowanie w

kwocie 6.842,82 zł za niezgodne z prawem wypowiedzenie warunków pracy. Pozwa-

ny dopiero w piśmie swojego pełnomocnika z 24 stycznia 1999 r. zgłosił gotowość

niezwłocznego podjęcia pracy zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 5 listopada

1998 r.

Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że zarządzeniem organu założycielskiego -

Wojewody K. z 25 czerwca 1998 r. dokonano zmiany statutu Wojewódzkiego Szpi-

tala Specjalistycznego [...] w K. - w wyniku reorganizacji nastąpił podział dotychcza-

sowego Oddziału Urazowo-Ortopedycznego (którego ordynatorem był pozwany) na

dwa mniejsze Oddziały: Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki oraz Chi-

rurgii Urazowo-Ortopedycznej i Neurochirurgii. Sejmik Województwa M. uchwałą z 28

czerwca 1999 r. zatwierdził nowy statut Szpitala, uwzględniający opisane zmiany. Po

wydaniu przez Sąd Najwyższy wyroku przywracającego pozwanego do pracy „na

poprzednich warunkach” strona powodowa zaproponowała pozwanemu, pismem z

19 listopada 1998 r., stanowisko ordynatora Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycz-

3

nej i Chirurgii Ręki, ale spotkało się to z jego stanowczą odmową. Zaproponowane

stanowisko było stanowiskiem kierowniczym i równorzędnym w stosunku do po-

przednio zajmowanego przez pozwanego, który nadal miał być ordynatorem oddzia-

łu, z takim samym wynagrodzeniem jak przed dokonaniem wypowiedzenia zmienia-

jącego. Od chwili zatrudnienia u strony powodowej pozwany nieprzerwanie pracował:

najpierw na stanowisku ordynatora, od 1 czerwca 1997 r. na stanowisku p.o. ordy-

natora Oddziału Urazowo-Ortopedycznego, a po zmianach organizacyjnych i po-

dzieleniu tego Oddziału - na stanowisku p.o. ordynatora Oddziału Chirurgii Urazowo-

Ortopedycznej i Chirurgii Ręki.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy uznał, że żą-

danie strony powodowej zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, zaistniały oko-

liczności, o których mowa w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. uzasadniające pozbawienie wy-

konalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Najwyższego z 5 listopada

1998 r., nastąpiło bowiem zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie strony powodo-

wej wygasło. Tym zdarzeniem było - w ocenie Sądu - uchybienie przez pozwanego

terminowi z art. 48 § 1 k.p., zgodnie z którym pracodawca może odmówić ponowne-

go zatrudnienia pracownika, jeżeli w ciągu siedmiu dni od przywrócenia do pracy nie

zgłosił on gotowości niezwłocznego jej podjęcia. Według poglądu Sądu Rejonowego,

termin ten dla pozwanego biegł od 6 listopada 1998 r. (rozpoczął się dzień po ogło-

szeniu wyroku przez Sąd Najwyższy) i upłynął 12 listopada 1998 r. Gotowość do

pracy została zgłoszona przez pozwanego dopiero pismem jego pełnomocnika z 24

stycznia 1999 r. Uzasadnia to przyjęcie, że zobowiązanie strony powodowej do za-

trudnienia pozwanego wygasło.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Krakowie wyrokiem z dnia 14 maja 2002 r. [...]

oddalił apelację pozwanego od powyższego wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Okrę-

gowy uznał rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego za prawidłowe, chociaż nie podzielił w

pełni stanowiska zawartego w uzasadnieniu jego wyroku. Sąd Okręgowy wskazał, iż

zgodnie z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., dłużnik może w toku procesu żądać pozbawienia

tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części albo ograniczenia jego

wykonalności, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek

którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane. Pracodawca może

odmówić ponownego zatrudnienia pracownika, jeżeli w ciągu siedmiu dni od przy-

wrócenia do pracy nie zgłosił on gotowości niezwłocznego jej podjęcia, chyba że

przekroczenie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od pracownika (art. 48 § 1

4

k.p.). Sąd Okręgowy podzielił ustalenie Sądu Rejonowego, iż pozwany w terminie

siedmiu dni od ogłoszenia wyroku Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998 r. (przywra-

cającego go do pracy “na poprzednich warunkach”) nie zgłosił skutecznie gotowości

niezwłocznego podjęcia pracy. Oznacza to, że po powstaniu tytułu egzekucyjnego

nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie nie wygasło - jak błędnie przyjął

Sąd Rejonowy - ale nie może być egzekwowane. Sąd Okręgowy uznał, wbrew twier-

dzeniom wnoszącego apelację, iż fakt, że pozwany świadczył nieprzerwanie pracę,

nie oznacza, że został spełniony przez niego warunek, o którym mowa wart. 48 § 1

k.p. Sąd Okręgowy zauważył, że pozwany po wypowiedzeniu zmieniającym z maja

1997 r. pełnił obowiązki ordynatora (p.o. ordynatora) Oddziału Urazowo-Ortopedycz-

nego, zaś po podziale tego Oddziału (co nastąpiło w czerwcu 1998 r.) zajmował sta-

nowisko p.o. ordynatora Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki.

Nie oznacza to, zdaniem Sądu, że pozwany zgłosił gotowość niezwłocznego podję-

cia pracy na stanowisku, jakie zajmował przed majem 1997 r. Po raz pierwszy taką

gotowość wyraził jednoznacznie wobec pracodawcy dopiero w piśmie z 24 stycznia

1999 r. W istocie, to pracodawca pismem z 19 listopada 1998 r. poinformował

pozwanego, iż przywraca go na okres do 15 grudnia 2002 r. na stanowisko ordynato-

ra Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki, ale pozwany odmówił

przyjęcia powyższych warunków, o czym świadczy treść adnotacji dokonanej przez

niego własnoręcznie na tym piśmie. Sąd Okręgowy powołał się na wyrok z dnia 3

czerwca 1998 r., I PKN 161/98 (OSNAPiUS 1999 nr 11, poz. 365), w którym Sąd

Najwyższy stwierdził, że zgłoszenie w ciągu siedmiu dni od przywrócenia do pracy

gotowości niezwłocznego jej podjęcia może być wobec pracodawcy dokonane przez

każde zachowanie pracownika, objawiające w dostateczny sposób jego zamiar kon-

tynuacji reaktywowanego stosunku pracy. Pracownik musi więc wyrazić zamiar

(wolę) realizowania reaktywowanego stosunku pracy. W ocenie Sądu Okręgowego

fakt, iż pozwany świadczył nieprzerwanie pracę na rzecz pracodawcy, ale w zmie-

nionych warunkach, nie oznacza, że objawił on wolę realizowania reaktywowanego

stosunku pracy, ponieważ dla niego znaczyło to ponowne objęcie stanowiska ordy-

natora Oddziału Urazowo-Ortopedycznego (jakie zajmował do maja 1997 r.).

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył w całości kasacją pełnomocnik pozwane-

go. Jako podstawę kasacji wskazał: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 48 § 1 k.p. w następstwie przyjęcia, iż wy-

nikające z wyroku Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998 r. przywracającego pozwa-

5

nego do pracy na poprzednich warunkach uprawnienie pozwanego do podjęcia takiej

pracy oraz odpowiadający temu uprawnieniu obowiązek strony powodowej polegają-

cy na dopuszczeniu go do niej wygasł wobec niezłożenia przez pozwanego w usta-

wowym siedmiodniowym terminie oświadczenia o „gotowości niezwłocznego pod-

jęcia pracy”, chociaż niesporne jest, że pozwany faktycznie i bez jakichkolwiek

przerw świadczył pracę na stanowisku ordynatora Oddziału Chirurgii Urazowo-Orto-

pedycznej i Chirurgii Ręki zarówno w toku trwania procesu zakończonego wyrokiem

Sądu Najwyższego, jak i po jego zakończeniu i stan taki trwa nieprzerwanie nadal, co

samo w sobie jest czymś więcej niż wymaganym przez art. 48 § 1 k.p. „zgłoszeniem

gotowości niezwłocznego podjęcia pracy” i czyniło zbędnym składanie w tej materii

jakichkolwiek dodatkowych oświadczeń ze strony pozwanego, koniecznych dla za-

chowania prawa stwierdzonego wyrokiem Sądu Najwyższego; 2) naruszenie prawa

procesowego przez błędną wykładnię art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 48 § 1

k.p. w wyniku uznania, iż rzeczywiste, nieprzerwane świadczenie pracy nie spełnia

wymogu „zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia pracy”, zaś bezsporny fakt

niezmienności tego stanu rzeczy w stosunku do sytuacji istniejącej przed wydaniem

wyroku Sądu Najwyższego wyklucza uznanie takiego zachowania za nowe „zdarze-

nie”, zaistniałe po powstaniu tytułu wykonawczego.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, pełnomocnik pozwanego wniósł

o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie przez uwzględnienie

apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 10 lipca 2001 r. i oddalenie

powództwa lub o uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego oraz poprzedzają-

cego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi pierwszej instancji.

Skarżący podniósł, iż zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza prawo, a

mianowicie art. 48 § 1 k.p., za takie bowiem należy uznać orzeczenie oparte na zało-

żeniu, że rzeczywiste, nieprzerwane świadczenie przez pracownika przywróconego

do pracy, za zgodą pracodawcy, takiej samej pracy jak poprzednio wykonywana,

przy jednoczesnej (zwalczanej przez tegoż pracownika w innym, odrębnym postępo-

waniu) likwidacji przez pracodawcę stanowiska, na które pracownik został przywró-

cony, i odmowie przyjęcia przez niego oferowanego przez pracodawcę innego sta-

nowiska, nie stanowi wystarczającego i prawnie skutecznego „oświadczenia o goto-

wości niezwłocznego podjęcia pracy”. Ponadto skarżący podniósł, że jeżeli prezen-

towanego przez Sądy poglądu prawnego i opartego na nim orzeczenia nie uzna się

6

za rażąco naruszające prawo, to będzie to oznaczało, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, dotyczące kwestii, czy rzeczywiste świadczenie takiej

samej pracy, ale nie w ramach poprzedniego stosunku pracy (tj. zatrudnienia na tym

samym stanowisku), uzasadnia logiczną wykładnię i powszechnie w jej ramach ak-

ceptowane schematy argumentacji prawniczej, zgodnie z którymi rzeczywiste świad-

czenie pracy jest czymś więcej, niż tylko „oświadczeniem o gotowości jej niezwłocz-

nego podjęcia”, a tym samym czyni zbędnym składanie odrębnego oświadczenia o

takiej właśnie treści, jak to przewiduje art. 48 § 1 k.p.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 48 § 1 k.p. Warunkiem przywrócenia

do pracy jest zgłoszenie przez pracownika gotowości do jej świadczenia w terminie

siedmiu dni od uzyskania stosownego orzeczenia - w konkretnej sytuacji od ogłosze-

nia przez sąd prawomocnego lub natychmiast wykonalnego wyroku przywracającego

do pracy. Dopiero owo zgłoszenie gotowości do pracy pozwala na restytucję rozwią-

zanego wcześniej stosunku pracy. Zgłoszenie gotowości do pracy nie jest tożsame z

podjęciem tej pracy. Jeżeli jednak pracownik pracę tę faktycznie podejmuje - i jest

dopuszczany przez pracodawcę do jej wykonywania - to trudno nie uznać, że doszło

do zgłoszenia gotowości do pracy. Zgłoszenie w ciągu siedmiu dni od przywrócenia

do pracy gotowości niezwłocznego jej podjęcia może być wobec pracodawcy doko-

nane przez każde zachowanie pracownika objawiające w dostateczny sposób jego

zamiar kontynuowania reaktywowanego stosunku pracy. Tym zachowaniem może

być także faktyczne podjęcie i wykonywanie pracy.

W rozpoznawanej sprawie niesporne było, że pozwany zarówno przed po-

wstaniem tytułu egzekucyjnego (czyli przed ogłoszeniem przez Sąd Najwyższy wyro-

ku z 5 listopada 1998 r., I PKN 414/98), jak i po jego powstaniu, pracował nieprze-

rwanie na tym samym stanowisku - p.o. ordynatora nowo powstałego, utworzonego

jeszcze przed wydaniem wyroku przywracającego go do pracy, Oddziału Chirurgii

Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki - jedynym, na jakim strona powodowa po

przekształceniach organizacyjnych, polegających na podziale Oddziału Urazowo-

Ortopedycznego na dwa mniejsze Oddziały: Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chi-

rurgii Ręki oraz Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Neurochirurgii, umożliwiła mu

świadczenie pracy. Z ustaleń dokonanych przez Sądy obu instancji nie wynika przy

7

tym, aby pozwany kiedykolwiek ubiegał się o zatrudnienie go na stanowisku ordyna-

tora Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Neurochirurgii.

Przy tego rodzaju ustaleniach faktycznych dotyczących nieprzerwanego

świadczenia pracy przez pozwanego na stanowisku kierującego Oddziałem Chirurgii

Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki nietrafne jest stanowisko Sądu drugiej in-

stancji, że pozwany uchybił obowiązkowi niezwłocznego zgłoszenia gotowości do

pracy po wyroku przywracającym go do pracy „na poprzednich warunkach”. Zgłosze-

nie gotowości niezwłocznego podjęcia pracy nie oznacza jej świadczenia; gotowość

podjęcia pracy oznacza przejaw woli jej świadczenia w przyszłości. Tymczasem po-

zwany jednoznacznie demonstrował swoją gotowość świadczenia pracy przez jej

wykonywanie. Nietrafne jest zatem stanowisko Sądów obu instancji, według którego

bezsporny fakt nieprzerwanego świadczenia pracy przez pozwanego, tyle że w

zmienionych warunkach - bo na stanowisku pełniącego obowiązki ordynatora Od-

działu Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki (ponieważ tylko taki Oddział

istniał po ogłoszeniu wyroku z 5 listopada 1998 r.), a nie na stanowisku ordynatora

Oddziału Urazowo-Ortopedycznego (który przestał istnieć wcześniej, w wyniku doko-

nanych przekształceń organizacyjnych strony powodowej), nie może być potrakto-

wany jako objawienie woli realizowania reaktywowanego stosunku pracy.

W ustalonych okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy należało

dojść do wniosku, że pozwany w sposób oczywisty zgłaszał gotowość niezwłocznego

podjęcia pracy na stanowisku, na które został przywrócony wyrokiem Sądu Najwyż-

szego z 5 listopada 1998 r., a zatem nie można twierdzić, że po powstaniu tytułu eg-

zekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie do zatrudnienia po-

zwanego nie może być egzekwowane ze względu na przekroczenie terminu z art. 48

§ 1 k.p.

Istotą sprawy - pominiętą prawie całkowicie w rozważaniach Sądów obu in-

stancji - było bowiem to, na jakie stanowisko pozwany został przywrócony do pracy

wyrokiem Sądu Najwyższego, stanowiącym tytuł wykonawczy, którego pozbawienia

wykonalności domagała się strona powodowa. Wypowiedzenie zmieniające doty-

czyło przeniesienia pozwanego ze stanowiska ordynatora Oddziału Urazowo-Orto-

pedycznego na stanowisko pełniącego obowiązki ordynatora Oddziału Urazowo-Or-

topedycznego z zachowaniem pozostałych warunków pracy i wynagrodzenia. Z tre-

ści sentencji wyroku Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998 r. wynika, że pozwany

został przywrócony do pracy „na poprzednich warunkach”. Niewątpliwie oznaczało to

8

przywrócenie ze stanowiska pełniącego obowiązki ordynatora na stanowisko ordy-

natora. Z pisemnego uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego w sprawie I PKN

414/98 nie wynika natomiast jednoznacznie, czy przywrócenie na stanowisko ordy-

natora dotyczyło Oddziału Urazowo-Ortopedycznego (który w tym czasie już nie ist-

niał), czy też Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki (którym poz-

wany kierował po przekształceniach organizacyjnych strony powodowej i utworzeniu

dwóch nowych Oddziałów w miejsce dotychczasowego Oddziału Urazowo-Ortope-

dycznego). Zagadnieniem tym Sąd Najwyższy się nie zajmował, ponieważ nie było

ono przedmiotem zarzutów kasacji w tamtej sprawie.

Same strony nie były zgodne co do tego, na jakie stanowisko pozwany został

przywrócony wyrokiem Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998 r.

Strona powodowa uznała, że przywrócenie do pracy “na poprzednich warun-

kach” dotyczy stanowiska ordynatora Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i

Chirurgii Ręki, czemu dała wyraz w piśmie dyrektora Wojewódzkiego Szpitala Spe-

cjalistycznego [...] w K. z 19 listopada 1998 r. skierowanym do pozwanego, w którym

stwierdzono, między innymi, że „zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyż-

szego (...) przywracam Pana na okres do 15 grudnia 2002 r. na stanowisko ordynato-

ra Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki, który przejął zadania

Oddziału Urazowo-Ortopedycznego. (...) Sąd Najwyższy w swoim ustnym uzasad-

nieniu stwierdził, że dokonane zmiany organizacyjne Oddziału Urazowo-Ortopedycz-

nego nie stoją na przeszkodzie przywrócenia Pana do pracy na stanowisku ordynato-

ra Oddziału, który (...) przejął zadania zreorganizowanego Oddziału, gdyż w przeciw-

nym przypadku Pana kasacja stałaby się bezprzedmiotowa i jako taka musiałaby być

oddalona.”.

Z kolei pozwany uważał, że wyrok Sądu Najwyższego przywracający go do

pracy „na poprzednich warunkach” oznacza przywrócenie do pracy na stanowisku

ordynatora Oddziału Urazowo-Ortopedycznego (sprzed podziału). Wykonanie w taki

sposób rozumianego tytułu wykonawczego musiałoby oznaczać ponowne dokonanie

u strony powodowej przekształceń organizacyjnych, tym razem w kierunku odwrot-

nym do tych przeprowadzonych zarządzeniem Wojewody K. z 25 czerwca 1998 r., a

mianowicie wymagałoby ponownego scalenia dwóch oddzielnych Oddziałów: Chirur-

gii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki oraz Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i

Neurochirurgii w jeden Oddział Urazowo-Ortopedyczny w celu powierzenia jego kie-

rownictwa pozwanemu. Wykonania wyroku Sądu Najwyższego przywracającego go

9

do pracy w taki właśnie sposób domagał się pozwany nie tylko w piśmie swojego

pełnomocnika z 24 stycznia 1999 r. skierowanym do dyrektora powodowego Szpi-

tala, ale także we wniosku o wszczęcie egzekucji sądowej celem przymuszenia pra-

codawcy do wykonania wyroku przywracającego go do pracy „na poprzednich wa-

runkach”. Pozwany twierdził przy tym, że „wykonanie wyroku Sądu Najwyższego

zgodnie z jego brzmieniem i celem oznacza nie tylko przywrócenie więzi prawnej

między stronami (czyli odtworzenie stosunku pracy), ale i treści tego stosunku, na

który składają się także warunki świadczenia pracy. Przywrócenie ich wymaga zatem

anulowania dokonanego podziału.” Pozwany zwrócił się do dyrektora strony powo-

dowej „o podjęcie określonych ustawą kroków prawnych zmierzających do zmiany

odpowiednich postanowień statutu Szpitala w taki sposób, aby usunięte zostały na-

stępstwa podziału Oddziału Urazowo-Ortopedycznego na dwie odrębne jednostki

organizacyjne i tym samym umożliwienie mu świadczenia pracy na poprzednich wa-

runkach.”.

Dylemat, na jakie stanowisko został przywrócony pozwany wyrokiem Sądu

Najwyższego z 5 listopada 1998 r. w sprawie I PKN 414/98, inaczej mówiąc, na czym

miało polegać prawidłowe i zgodne z prawem wykonanie przez stronę powodową

wyroku przywracającego pozwanego do pracy „na poprzednich warunkach”, musi

być rozstrzygnięty z uwzględnieniem następujących okoliczności.

W toku postępowania sądowego o przywrócenie pozwanego do pracy na po-

przednich warunkach doszło do istotnych zmian organizacyjnych w strukturze strony

powodowej. Zmiany te wynikały z zarządzenia organu założycielskiego - Wojewody

Krakowskiego z 25 czerwca 1998 r. w sprawie zatwierdzenia zmian w statucie Woje-

wódzkiego Szpitala Specjalistycznego [...] w K. W wyniku reorganizacji nastąpił po-

dział dotychczasowego Oddziału Urazowo-Ortopedycznego (którego ordynatorem

był pozwany) na dwa mniejsze Oddziały: Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii

Ręki oraz Chirurgii Urazowo- Ortopedycznej i Neurochirurgii. Sejmik Województwa

M. uchwałą z 28 czerwca 1999 r. zatwierdził nowy statut Szpitala, uwzględniający

opisane zmiany. Biorący udział w reorganizacji Szpitala organ administracji publicz-

nej - Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie Wydział Zdrowia i Polityki Społecz-

nej, a także Małopolska Regionalna Kasa Chorych w Krakowie, wypowiadając się w

sprawie ewentualnego powrotu do struktury organizacyjnej powodowego Szpitala

sprzed dokonanych zmian, zajęły jednoznaczne negatywne stanowisko w tej kwestii,

twierdząc, że nie widzą żadnych możliwości ponownej zmiany struktury Szpitala, al-

10

bowiem zaburzyłoby to organizację służby zdrowia na szczeblu wojewódzkim. Po-

nadto, zmiana taka nie leżałaby w interesie Szpitala jako pracodawcy, na którym nie

ciąży obowiązek stabilizowania struktury organizacyjnej w czasie trwania procesu o

przywrócenie do pracy, a przywrócenie pozwanego do pracy „na poprzednich warun-

kach” z całą pewnością nie może zawierać nakazu zmiany struktury organizacyjnej

Szpitala jako jedynej możliwości wykonania prawomocnego wyroku sądowego w

sprawie pracowniczej. Jak z tego wynika, ponowna zmiana struktury organizacyjnej

Szpitala nie leżała w gestii strony powodowej, a organy administracji publicznej de-

cydujące o takiej zmianie nie były skłonne jej dokonać.

Kwestia zasadności lub celowości zmian w strukturze organizacyjnej praco-

dawcy uchyla się spod kontroli sądu w sprawie z zakresu prawa pracy.

Zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdro-

wotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.), przekształcenie publicznego zakładu opieki

zdrowotnej następuje w drodze zarządzenia właściwego organu administracji rządo-

wej (w rozpoznawanej sprawie Wojewody Krakowskiego z 25 czerwca 1998 r.) albo

w drodze uchwały właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego (w rozpo-

znawanej sprawie Sejmiku Województwa M. z 28 czerwca 1999 r.). Celowość tego

przekształcenia nie podlega kontroli sądu pracy w sprawie z zakresu prawa pracy

dotyczącej przywrócenia pracownika do pracy „na poprzednich warunkach” albo wy-

konania wyroku przywracającego do pracy. Oznacza to, że w sprawie z zakresu

prawa pracy należało przyjąć, że organ założycielski Wojewódzkiego Szpitala Spe-

cjalistycznego [...] w K., pracodawcy pozwanego, miał prawo dokonania zmian w

strukturze organizacyjnej zakładu pracy, które uwzględniały nie tylko interes pracow-

ników (w tym interes pozwanego wynikający z zajmowania prestiżowego stanowiska

ordynatora dużego Oddziału Urazowo-Ortopedycznego), ale także - a może przede

wszystkim - interes publiczny (w tym interes pacjentów). Dlatego zmian w strukturze

organizacyjnej powodowego Szpitala dokonanych w toku postępowania o przywró-

cenie pozwanego do pracy nie można było w niniejszym postępowaniu sądowym (ze

względu na jego przedmiot i zakres) ani kontrolować, ani krytykować, ani kontesto-

wać.

Jeszcze na początku lat 90-tych Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że pracownik

przywrócony do pracy na poprzednich warunkach ma prawo domagać się zatrudnie-

nia na tym samym stanowisku pracy, jakie zajmował uprzednio, nie wystarcza zatem

zapewnienie mu pracy na stanowisku równorzędnym (por. wyrok z dnia 2 grudnia

11

1992 r., I PRN 55/92, OSNCP 1993 nr 9, poz. 163, z glosami B. Wagner w OSP

1994 nr 1, poz. 15 i M. Gersdorf w Przeglądzie Sądowym 1993 nr 6, s. 97). W ustabi-

lizowanej gospodarce oderwanej od praw wolnego rynku, w warunkach, w których

rzadko dochodziło do przekształceń organizacyjnych działających na rynku podmio-

tów zatrudniających pracowników, możliwe było zaakceptowanie takiego stanowiska.

Od początku lat 90-tych w orzecznictwie Sądu Najwyższego da się jednak zauważyć

ewolucję poglądów, wynikającą z uwzględniania w większym stopniu samorządności

i swobody jednostek organizacyjnych (zwłaszcza tych prowadzących działalność go-

spodarczą) w tworzeniu swojej struktury organizacyjnej. Społeczna gospodarka ryn-

kowa oparta na wolności działalności gospodarczej (art. 20 Konstytucji RP) zakłada

swobodę tworzenia, przekształcania i likwidacji podmiotów prowadzących taką dzia-

łalność. Pewne zasady gospodarki wolnorynkowej nie ominęły również publicznych

zakładów opieki zdrowotnej.

Z tych przyczyn należało przyjąć, że w zmienionych warunkach ekonomicz-

nych przywrócenie do pracy „na poprzednich warunkach” nie musi oznaczać przy-

wrócenia na to samo stanowisko. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 24

października 1997 r., I PKN 326/97 (OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 454), przywrócenie

do pracy na poprzednich warunkach oznacza, że pracodawca jest obowiązany za-

trudnić pracownika na takim samym (a więc nie tym samym) stanowisku, jakie zaj-

mował on poprzednio, zapewnić mu możliwość wykonywania takiej samej (a więc nie

tej samej) pracy, za wynagrodzeniem zgodnym z obowiązującym u tego pracodawcy

regulaminem lub taryfikatorem wynagrodzeń. Odniesienie przedstawionego poglądu

do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy oznacza, że pozwany - zajmujący

przed wypowiedzeniem zmieniającym stanowisko ordynatora Oddziału Urazowo-Or-

topedycznego - powinien był zostać przywrócony do pracy po wyroku Sądu Najwyż-

szego z 5 listopada 1998 r., w sprawie I PKN 414/98, na stanowisko ordynatora po-

równywalnego oddziału z zachowaniem wynagrodzenia odpowiadającego temu sta-

nowisku w powodowym Szpitalu. Ponieważ Oddział Urazowo-Ortopedyczny w tam-

tym czasie już nie istniał, przywrócenie pozwanego na stanowisko ordynatora tego

Oddziału było niemożliwe; w grę wchodziło jedynie porównywalne stanowisko ordy-

natora jednego z dwóch Oddziałów, które powstały w wyniku podziału, a mianowicie

Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki albo Oddziału Chirurgii

Urazowo-Ortopedycznej i Neurochirurgii. Pozwanemu zaproponowano stanowisko

ordynatora Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej i Chirurgii Ręki, co odpowia-

12

dało przywróceniu do pracy „na poprzednich warunkach”. Było to w dalszym ciągu

stanowisko kierownicze, porównywalne ze stanowiskiem zajmowanym przez pozwa-

nego przed wypowiedzeniem warunków pracy (choć oczywiście nie to samo stanowi-

sko), wiążące się z zachowaniem wynagrodzenia odpowiadającego pełnionej funkcji

ordynatora oddziału szpitalnego.

Z powyższych względów należało przyjąć, że wyrok Sądu Najwyższego z 5 li-

stopada 1998 r., w sprawie I PKN 414/98, przywracający pozwanego do pracy „na

poprzednich warunkach” oznaczać mógł jedynie - w okolicznościach faktycznych

rozpoznawanej sprawy - przywrócenie na stanowisko ordynatora oddziału, przy czym

mogło chodzić jedynie o przywrócenie na stanowisko ordynatora rzeczywiście i fak-

tycznie istniejącego wówczas oddziału (np. Oddziału Chirurgii Urazowo-Ortopedycz-

nej i Chirurgii Ręki), a nie na stanowisko ordynatora oddziału już nieistniejącego (zli-

kwidowanego wcześniej w następstwie podziału Oddziału Urazowo-Ortopedyczne-

go). Nie można jednocześnie zakładać, że byłoby możliwe nakazanie przez sąd

pracy (nie wiadomo przy tym, w jaki sposób i w jakim trybie) powodowemu Szpitalowi

dokonania zmian organizacyjnych jego wewnętrznej struktury, polegających na po-

nownym połączeniu dwóch mniejszych oddziałów szpitalnych utworzonych w wyniku

podziału większego oddziału, którego pozwany był ordynatorem przed dokonaniem

wypowiedzenia zmieniającego.

Mając na uwadze, że zaskarżony wyrok narusza art. 48 § 1 k.p., Sąd Najwyż-

szy uwzględnił kasację i na podstawie art. 39315

KPC zmienił zaskarżony wyrok oraz

poprzedzający go wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo.

========================================