III CZP 73/03

Uchwała z dnia 20 listopada 2003 r., III CZP 73/03

Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący)

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk

Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie zażalenia Firmy Handlowo-Usługowej "B."–

Tadeusza M. i Łukasza M. , spółki jawnej na zarządzenie przewodniczącego Sądu

Rejonowego w Kłodzku z dnia 5 marca 2003 r. wydane w sprawie ze skargi na

czynności komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kłodzku w

postępowaniu egzekucyjnym wszczętym z wniosku Tadeusza R. po rozstrzygnięciu

w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 20 listopada 2003 r., przy udziale

prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Świdnicy postanowieniem z dnia 16 lipca

2003 r.:

"Czy od zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego rozstrzygające skargę

na czynności komornika pobiera się piątą część wpisu stosunkowego (§ 53 pkt 7

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie

określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze

zm.) czy piątą część wpisu stałego pobieranego od skargi (art. 52 rozporządzenia)

?"

podjął uchwałę:

W postępowaniu egzekucyjnym obejmującym egzekucję roszczenia

(świadczenia) o charakterze majątkowym pobiera się od zażalenia na

postanowienie rozstrzygające skargę na czynności komornika piątą część

wpisu stosunkowego na podstawie § 53 pkt 7 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości

wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.).

Uzasadnienie

Na postanowienie Sądu Rejonowego w Kłodzku oddalające skargę na

czynności komornika dłużnik wniósł zażalenie i opłacił je wpisem w kwocie 15 zł,

odpowiadającym piątej części wpisu stałego należnego od skargi na czynności

komornika według § 52 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia

1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr

154, poz. 753 ze zm. – dalej: „rozporządzenie").

Przewodniczący wezwał dłużnika do uzupełnienia brakującego wpisu od

zażalenia kwotą 28,30 zł, uznając, że wpis ten powinien wynosić piątą część wpisu

stosunkowego stosownie do § 53 pkt 7 rozporządzenia.

W zażaleniu na to zarządzenie dłużnik – z powołaniem się na uzasadnienie

uchwały Sądu Najwyższego z 13 września 2000 r. III CZP 34/00 (OSNC 2001, nr 1,

poz. 4) – podtrzymał swoje stanowisko.

Przy rozpoznawaniu tego zażalenia powstało przytoczone w sentencji

zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy w

Świdnicy przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego przedmiotem

przedstawionego temu Sądowi do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego może być

jedynie kwestia budząca poważne wątpliwości prawne, na którą odpowiedź jest

niezbędna dla rozstrzygnięcia sprawy. (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 27 sierpnia 1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9 i z dnia 23 lipca

1998 r., III CZP 9/99, nie publ.).

W sprawie zagadnienie prawne budzące wątpliwości zostało przedstawione w

postaci ogólnej. Sąd Okręgowy zmierzał mianowicie do wyjaśnienia kwestii, jakiej

wysokości i na jakiej podstawie obliczany wpis powinien być uiszczany od zażalenia

na postanowienie sądu rozstrzygające skargę na czynności komornika, niezależnie

od tego, jakiego rodzaju roszczenie (o charakterze majątkowym bądź też o

charakterze niemajątkowym) jest w konkretnym przypadku przedmiotem

postępowania egzekucyjnego. Zważywszy jednak na okoliczność, że egzekucja w

niniejszej sprawie dotyczy roszczenia (świadczenia) majątkowego (należności

pieniężnej) przedmiotem przedstawionego zagadnienia prawnego mogła być

jedynie kwestia wysokości wpisu należnego od zażalenia na postanowienie sądu

rozstrzygające skargę na czynności komornika w postępowaniu egzekucyjnym

obejmującym tego rodzaju roszczenie (świadczenie).

Punktem wyjścia dla rozważań nad tak sformułowanym zagadnieniem

prawnym jest reguła przyjęta zgodnie w orzecznictwie (por. uzasadnienie uchwał

Sądu Najwyższego z dnia 6 września 1996 r., III CZP 100/96, OSNC 1996, nr 12,

poz. 161 i z dnia 25 czerwca 1998 r., III CZP 15/98, OSNC 1998, nr 12, poz. 201)

oraz w przeważającej mierze w doktrynie, że kwestia wysokości wpisu od zażalenia

na postanowienie sądu rozstrzygające skargę na czynności komornika w

postępowaniu egzekucyjnym w ogóle, a w tym i na postanowienie sądu

rozstrzygające skargę na czynności komornika w postępowaniu egzekucyjnym

obejmującym roszczenie (świadczenie) majątkowe, podlega rozpatrzeniu w ramach

postanowień rozporządzenia regulujących wysokość wpisów w postępowaniu

zabezpieczającym i egzekucyjnym (§ 48-54). Literalne zaś brzmienie przepisów

tego rozporządzenia jednoznacznie wskazuje na to, że przynajmniej w przypadku,

gdy postępowanie egzekucyjne obejmuje roszczenie (świadczenie) o charakterze

majątkowym, wpis od zażalenia na postanowienie rozstrzygające skargę na

czynności komornika wynosić powinien piątą część wpisu stosunkowego zgodnie z

§ 53 pkt 7 rozporządzenia. Przepis ten jest jedyną normą, która wśród przepisów

regulujących wysokość wpisów w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym

stanowi o wysokości wpisu od zażalenia w ogóle, a więc, lege non distinguente,

także zażalenia na postanowienie rozstrzygające o skardze na czynności

komornika. Według § 53 pkt 7 rozporządzenia „piątą część wpisu stosunkowego

pobiera się od zażalenia”. Nie ma tu żadnego zróżnicowania co do tego, o jakie

zażalenie w tym wypadku chodzi, a więc zakres zastosowania omawianego

przepisu nie został ograniczony do konkretnej kategorii postanowień, na które

przysługuje zażalenie w postępowaniu zabezpieczającym lub egzekucyjnym.

Podnieść dalej trzeba, że § 53 pkt 7 rozporządzenia nie nawiązuje w ogóle do

rodzaju i wysokości wpisu od wniosku o wszczęcie postępowania, w którym wydane

zostało zaskarżone zażaleniem rozstrzygnięcie. Oznacza to, że wysokość wpisu od

zażalenia na postanowienie sądu rozstrzygające skargę na czynności komornika

nie jest uwarunkowana – co do zasady – okolicznością, iż wpis od skargi na

czynności komornika jest wpisem stałym. Odwołując się w tym miejscu do

uregulowań zawartych w pozostałych postanowieniach rozporządzenia zauważyć

należy, że wyraźne wskazanie w jego § 53 pkt 7 na to, iż chodzi tu o piątą część

wpisu stosunkowego, nie może być uznane za przypadkowe, lecz jest

odzwierciedleniem woli ustawodawcy (por. uzasadnieniu uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 6 września 1996 r., III CZP 100/96, OSNC 1996, nr 12, poz.

161). Zwrócić bowiem należy uwagę na fakt, że przepisy rozporządzenia różnicują

wyraźnie pomiędzy ułamkową częścią wpisu w ogóle (a więc bez określenia, czy

chodzi o ułamkową część wpisu stosunkowego, czy też ułamkową część wpisu

stałego – tak np. w § 9 ust. 1-3 rozporządzenia), ułamkową częścią wpisu

stosunkowego (tak oprócz § 53 pkt. 7 np. w § 23 ust. l, § 25, § 31 i § 46

rozporządzenia) oraz ułamkową częścią wpisu stałego (tak np. w § 45 ust. 14

rozporządzenia). Zróżnicowanie takie odnosi się także (z wyjątkiem przypadków,

gdy rozporządzenie określa wpis należny od zażalenia jako wpis stały, nie

nawiązując do jego ułamkowej części – por. § 4, § 18 ust. 3 i 4 albo § 20 ust. 3

rozporządzenia) do określenia wpisu należnego od zażalenia (por. odpowiednio § 9

ust. 3 pkt 2, § 45 ust. 14 i § 53 pkt 7 rozporządzenia. Można zatem stwierdzić, że

pewną (przynajmniej zamierzoną) prawidłowością występującą w postanowieniach

rozporządzenia jest określenie – w razie stosowania konstrukcji wpisu

stanowiącego część ułamkową wpisu „pełnego" – w każdym wypadku, o ułamkową

część jakiego rodzaju wpisu chodzi, czy też ujmując rzecz precyzyjniej – czy chodzi

o ułamkową część wpisu stosunkowego, wpisu stałego albo po prostu wpisu bez

dodatkowego określenia. W tym kontekście uprawniony jest pogląd, że jeśli w § 53

pkt 7 rozporządzenia mowa jest o piątej części wpisu stosunkowego, który powinien

zostać uiszczony od zażalenia, to przepis ten, odnoszony do zażalenia na

postanowienie sądu rozstrzygające skargę na czynności komornika, należy

odczytywać w ten sposób, iż od wymienionego zażalenia pobrany powinien być

właśnie taki wpis, a nie wpis wynoszący piątą część wpisu stałego uiszczonego od

skargi na czynności komornika.

Powyższe prowadzi do konkluzji, że w postępowaniu obejmującym egzekucję

roszczenia (świadczenia) o charakterze majątkowym pobiera się od zażalenia na

postanowienie rozstrzygające skargę na czynności komornika piątą część wpisu

stosunkowego na podstawie § 53 pkt 7 rozporządzenia.

Za tym poglądem przemawia ponadto powoływana w orzecznictwie i

literaturze argumentacja wsparta wykładnią historyczną. Skoro bowiem w stanie

prawnym pod rządami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w

sprawie określania wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 26, poz.

188) przewidziane było pobieranie od zażaleń w postępowaniu zabezpieczającym i

egzekucyjnym w sprawach majątkowych zgodnie z § 58 tego rozporządzenia

ułamkowej (piątej) części wpisu stosunkowego, i zasada ta odnosiła się również do

zażalenia na postanowienie sądu rozstrzygające skargę na czynności komornika w

takich sprawach, pomimo że sama skarga podlegała wpisowi stałemu, a obecnie

obowiązujące rozporządzenie jedynie poprzestało na przyjęciu ogólnej normy

określającej wpis od wszystkich zażaleń w postępowaniu zabezpieczającym i

egzekucyjnym, bez różnicowania charakteru sprawy na majątkowy albo

niemajątkowy, to można zasadnie twierdzić, że w zakresie spraw obejmujących

egzekucję roszczeń (świadczeń) majątkowych wolą ustawodawcy nie było

dokonywanie jakiejkolwiek zmiany normatywnej.

Z tych względów Sąd Najwyższy powziął uchwałę jak wyżej (art. 390 k.p.c.).